Diferencies ente revisiones de «Llatín vulgar»

133 bytes desaniciaos ,  hai 5 años
ensin resume d'edición
| colspan="3" id="78" style="text-align:left;" |<small>[<span class="plainlinks">[[d:Q37560|editar datos en Wikidata]]</span>]</small>
|}
'''Llatín vulgar''' (en [[Idioma llatín|llatín]], ''sermo vulgaris'') o '''llatín tardíu''' ye un términu xenéricoxenéricu, emplegauemplegáu pa referise al conxuntu de los dialeutos vernáculos del [[Idioma llatín|llatín]] vivu, falaos nes provincies del [[Imperiu Romanu|Imperiu roman]]<nowiki/>u. La estinción como ''llingua viva'' del latín asocióse cola medrante diferenciación destosd'estos dialeutos, que conduxo, hacia'l [[sieglu IX]], a la formación de llingües romances tempranes, como l'asturianu, l'aragonés, el castellán o el francés. Dellos autores proponen distinguir téunicamente ente llatín vulgar (o popular) y llatín tardíotardíu (siglo IV n'adelante), magar nqueque llingüísticamente ye difícil distinguir ente eses dos acepciones.
 
Sicasí, convieneconvién aclarar, dende'l puntu de vista de la llingüística moderna, qu'el ''llatín vulgar'' como tal ye una espresión basada n'unanuna hipótesis antigua y equivocada, que suponía la existencia de dos llingües paraleles: un llatín "cultu" y un "vulgar"; pero, dafechu, el ''llatín vulgar'' yera'l llatín mesmu, un idioma vivu y en constante evolución, mentesmientres qu'el llatín clásicu sólo calteníasese caltenía na lliteratura y administraciónalministración como'l llinguaxe escritu cultu, pa facilitar la comunicación ente les provincies romanes.<ref>José Enrique Gargallo Gil, María Reina Bastardas, ''Manual de lingüística románica'', Ariel Lingüística, Barcelona, 2007, págs. 77–79.</ref>
 
La variante de llatín faláu difieredifier notablemente del estilu lliterariu del l[[Idioma llatín|latín clásicclásicu]]<nowiki/>u na so pronunciación, vocabulariu y gramática. Delles traces del llatín vulgar nun apaecieron fastahasta la dómina tardía del Imperiu romanu, magar que paez que munchos de los sos rasgos son sosprendentemente tempranos. Otros, puen inclusive habertenet estáutao presentes muncho antes, siquier so la forma de llatín acriolladoacriolláu.<ref>[http://dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?articulo=1083403&orden=20813 Francisco Gimeno MENÉNDEZ: "Situaciones sociolingüísticas dispares en el proceso de formación de las lenguas romances"]. </ref><ref>B. SCHLIEBEN LANGE: ''L'Origine des langues romanes - Un cas de créolisation?''</ref><ref>Stéphane Goyette, 2000, ''The emergence of Romance Languages from Latin: A case for creolization effects''</ref> La mayor parte de les definiciones de "latínllatín vulgar" suponen que ye una llingua falada primero qu'escrita, porque ciertes evidencies suxurensuxeren que'l llatín se dialectalizó o criollizó nesti períodu, y porque nun hai pruebes de que daquién trescribiera la fala cotidiana de nengún de los sos falantes. L'estudiu del llatín vulgar riquerequier l'analísanálisis d'evidencies indirectes, yá que originalmentequ'orixinalmente naide usaba intencionalmente les formes de llatín vulgar cuando escribía.
 
Lo que güei se sabe del llatín vulgar vien de trestrés fuentes. La primera ye'l métodu comparativu que puede reconstruyir numberoses traces de les llingües romances atestiguaes, y faer notar aquello no que difieren del llatín clásicu. La segunda fonte son dellos testos de gramátiques prescriptives del llatín tardíu que condergaben los erros llingüísticos que los falantes de llatín solíen cometer, denuncies qu'ayuden a describir cómo s'usaba la llingua. Finalmente, los solecismos" y usos que s'estremen del llatín clásicu atopaos dacuando en testos de llatín tardíu tamién dan lluz a la fala de quien los escribió.
[[Ficheru:Pompeii-graffiti.jpg|frame|El llatín vulgar, como'l d'esti [[grafiti]] políticu hallado en Pompeya, foi la llingua falada por les clases populares del [[Imperiu Romanu|Imperiu roman]]<nowiki/>u, en contraste col l[[Idioma llatín|latín clásico]] lliterariu.]]
 
== ¿Qué foi'l llatín vulgar? ==
El nome "vulgar" deriva de la pallabra llatina ''vulgaris'', que significaba "común", o "del pueblu". Pa quienes estudianestudien llatín, "llatín vulgar" tien dellos significados:
* <u>Primeru</u>: designa'l llatín faláu del [[Imperiu Romanu|Imperiu roman]]<nowiki/>u. El llatín clásicu siempre foi una llingua lliteraria daqué artificial; el llatín llevadolleváu polos soldadossoldaos romanos a la [[Galia]] o a Hispania nun foi necesariamente el llatín de [[Cicerón]]. Poro, so esta definición, el llatín vulgar foi una llingua falada, que se s'entamó a escribir en llatín "tardíotardíu", que tenía un estilu diferente de los estándares clásicos de los testos escritos el primer [[Sieglu|siegl]]<nowiki/>u de la nuesa dómina.
* <u>Segundo</u>Segundu: tamién fai referencia al hipotéticu ancestru de les llingües romances, que nun puedepue estudiase directamente más que por unes poques inscripciones. Esta llingua introducía una gran serie de cambeos nel llatín, y pudo ser reconstruyida gracies a les evidencies suministraes poles llingües que derivaron d'ella, les llingües vernácules romances.
* <u>Tercero</u>Terceru: Con un sentíu entá más acutáu, n'ocasiones llámase llatín vulgar al hipotéticu protoromance de les llingües romances occidentales: les vernácules que se topaben al norte y al oeste de la exa xeográfica La Spezia-Rímini, y na Península Ibérica; asina como a la fala romance (bien pocupoco atestiguada) nel noroeste africanu y nes Isles Baleares. Esti criteriu propón que l'italianu sudoriental, el rumanu y el dalmáticu desenvolvieronse por separáu.
* <u>Cuarto</u>Cuartu: "llatín vulgar" úsase dacuando tamién pa referise a les innovaciones gramaticales en testos de llatín tardíu, tales como Peregrinatio Aetheriae, testu del sieglu IV nel que la monxa galaica Egeria rellata un viaxe a Palestina y al monte Sinaí; o les obres de San Gregorio de Tours. Por cuenta de que la documentación escrita en llatín vulgar ye bien escasa, estes obres son de gran valor pa los filólogos, principalmente porque nelles dacuando apaecen "erros" que evidencian l'usu faláu del períodu en que'l testu escribióse.
 
Delles obres lliteraries recueyen rexistros distintos al llatín clásicu. Por exemplu, por cuenta de que en les comedies de [[Plauto]] y [[Terencio]] munchos de los sos personaxes yeren esclavos, diches obres caltienen delles traces tempranes de llatín basilectobasilectu, tal y como faen los homes llibres nel [[Satiricón]] de [[Petronio]].  
 
El llatín vulgar foi estremándose nes distintes provincies del Imperiu romanu, surdiendo asina la dómina moderna del asturianu, francés, italianu, español, occitanu, portugués, rumanu, catalán, etc. Obviamente, considérase que'l llatín vulgar sumió cuando los dialectos locales tuvieron lescaracterístiques abondes característiquesdiferenciadores diferenciadorasabondo como pa constituyise en llingües distintes, evolucionando hacia la formación de les llingües romances, cuando un valor propio y singular foiles reconocíu. 
 
.El sieglu III suel considerase como'l períodu en que, más allá de les declinaciones, bona parte del vocabulariu taba camudando (por casu, equus → cavallus, etc.). Sicasí, ye obviuobvio qu'estes mutaciones nun fueron uniformes en tol Imperiu, asina que puedepue que les diferencies más llamatives atopáranse ente les formes diverses de llatín vulgar que se daben nes distintes provincies (tamién por cuenta de la alquisición de nuevos localismos)
 
Tres la cayida del Imperiu romanu d'OicidenteOccidente, dellos sieglos el llatín vulgar coesistió col llatín tardíu escritu, porque los falantes de lenguallingües romances vernácules preferíen escribir usando la prestixosa gramática y ortografía tradicional llatina. Pero, anque eso yera lo qu'intentaben, de cutiu lo qu'escribíen nun respetaba les normes del llatín clásicu. Sicasí, nel tercer ConcilioConciliu de Tours en 813, decidióse que'l cleru pedricarapredicara en llingua vernácula pa que la audiencia entendiéraloslos entendiera. Ésti podría ser un momentu documentadodocumentáu de la evolución diacrónica del llatín; en 842, menos de treinta añoaños dempuésdepués del ConcilioConciliu de Tours, los Xuramentos d'Estrasburgu, que reproducen un alcuerdu ente dos de los herederos de Carlomagno, fueron redactaos en dos lenguallingües; una xermánica qu'evolucionaría escontranel l'alemán, y otru romance, qu'a les clares yá nun yera llatín, qu'evolucionaría escontra'lnel francés: 
[[Ficheru:Sacramenta_Argentariae_(pars_brevis).jpg|thumb|Extrautu de los X''uramentos'']]
Esti llatín tardíu, posiblemente de Roma, paez reflexar estes alquisiciones, al amosar el cambéu que se taba produciendo nesa zona (dafechu identificable con Italia). Entós, los testos del Derechu Romanu, tantutanto los de JustinianoXustiniano como los de la Ilesia Católica, sirvieron pa "conxelar" el llatín formal, unificáu finalmente polos copistascopistes medievales y, de magar, separáu del yá independiente romance vulgar. La llingua escrita siguió esistiendo como llatín medieval. Los romances vernáculos fueron reconocíos como llingües estremaes, separaes y empezaron a desenvolver normes y ortografíes propies. Entós, "llatín vulgar" dexó de ser un parámetru útil pa identificar a les diverses llingües romances.  
 
Foi nesi momentu cuando'l llatín vulgar convirtióse nun nome coleutivu pa designar un grupu de dialectos derivaos del llatín, con característiques locales (non necesariamente comunes), que nun constituyíen una llingua, siquier nel sentíu clásicu del términu. Sicasí, podría ser descritu como daqué incipiente, indefiníuindefinío, que pasu ente pasu foi cristalizando nes formes tempranes de cada llingua romance, habiendoteniendo tomáutomao, como'l so más remotu ancestru, al llatín formal. El llatín vulgar foi, poro, un puntu entemediu na evolución, non una fonte.  
 
== Ver tamién ==
* [[Llingües romániques]]
* [[Lliteratura latina]]
* [[Betacismo]]
* [[Anexo:Comparación de los inventarios fonéticos latino y español]]
 
== Referencies ==
 
=== NotasReferencies ===
{{Plantía:Llistaref|2}}
 
[[Categoría:Llingües romániques]]
[[Categoría:Llatín]]
869

ediciones