Diferencies ente revisiones de «Cangas del Narcea»

m
ensin resume d'edición
m
 
Dáu'l sou relieve accidentáu con val.les zarraos orixinaos pol [[ríu Narcea]], ya una gran rede d'afluentes, ente los que rescamplan el Coutu, l'Irrondu ya'l Naviegu, la súa rede hidrográfica (que ronda los 300 km³ de caudal), ya perfeuta pa la práutica de la [[pesca]].
[[Imaxe:Rio muniellos.jpg|thumb|200px|left|[[Ríu munieḷḷos|Ríu Munieḷḷos]].]]
[[Imaxe:AccipterGentilisJuvenileFlight1.jpg|thumb|300px|[[Azor]] nalando.]]
===Clima===
 
== Historia ==
=== Prehistoria yya dómina romana ===
El conceyu nun tien una asemeyadura n'esquicios del [[paleolíticu]] colos conceyos vecinos que sí los tienen, asina los [[túmulu|tumulos]] que nos conceyos llendantes son bayurosos, equíeiquí malpenesmalpenas esistenhailos.
 
Los más arcaicos llugaresḷḷugares onde foronfonon deteutaosatopaos restos correspuenden a la [[Edá de Fierru|Edá de Fierro]] yya la [[Cultura Castreña]], que ta representada con más de venti asitiamientos de gran importancia, con abondantes restos del llaboréutrabayu del [[oru|ouru]] que se puen agrupar en tres conxuntos: en primer llugarḷḷugar el del vallevaḷḷe del [[ríu Eirrondu]], en segundu llugarḷḷugar cerca del caudal del Narcea yya un tercer llugarḷḷugar xuntu al [[ríu Ibias]], onde s'alcontraronatopanon restos de [[moneda|monedesmonedas]] yya de cerámicaxarros que completacompletan leslas pruebespruebas de la presencia romana nesta estaya. Cangas taba ocupada polos [[astures]] [[pésicos]], que ocupaban igualmente los outros conceyos d'Asturias onde güei se fala [[asturianu occidental]].
 
LoDespuéis quede la caida del [[Imperiu romanu|Imperiu]], hai ye un ermu que va dende'l [[romanización|poder romanu]]chega hastadeica'l [[medievu]], onde yá entamamos a alcontrar noticiesnoticias d'esti territoriu, peroinda nonconocíu nestoncias como parte de la [[Rexón Pésica]], con una configuración territorial muito diferente de la que tien anguañoanguanu'l conceyu, yá que nun primer momentu la so estensión acotábase al vallevaḷḷe del [[ríu Naviegu]]. D'otraoutra miente creese que nos [[sieglu X|sieglos X]] y [[sieglu XI|XI]] había nesta zona unaabonda gran cantidá d'aristocracia con grandes propiedaespropiedades que fundaronfundanon [[monesteriu|monesterios]]. Toos estos pequeñospequenos monesterios cayeroncaenon baxobaixo'l predominiu del de [[Monesteriu de Courias|Courias]], que tuvo una gran influyencia na historia d'esti conceyu. Foi fundáu polos condes Piñolo yya Aldonza, pertenecientes a la más influyente noblezanobreza asturiana, con una gran fortuna tanto en tierrestierras como en perrescuartos.
 
===Edá media yya moderna ===
 
NelNu [[sieglu XIII]], foi [[Alfonsu X]] el que colconu sosou programa de repoblación, funda una puebla nomadaque chaman Cangas de Sierra en [[1255]], centralizándose ehí l'actividá alministrativa yya económica d'esta faza.
 
La [[baxa Edá Media|baixa Edá Media]] truxotrouxo pal conceyu de Cangas, el pasu perpor estremaesmuitas manesmanos señoriales, como un mouxeitu de trayertraer el sofitu d'éstos a la corona. Foi [[Alfonsu XI]] el que diódou una serie de privilexos a la xente de la zona y alyal [[monesteriu de San Xuan de Courias]], pa torgar el despoblamientu de la fastera.
 
Los [[sieglu XIV|sieglos XIV]] y [[sieglu XV|XV]], tán marcaos perpor estremaesestremadas menesmenas de lluchesḷḷuitas, hasta cayer el conceyu en manesmanos de la poderosa familia Quiñones, siendo restituyíu más tarde a la corona por [[Enrique III]], pero entáinda asina hebohoubo engarradiellesgarradieḷḷas ente los correxidores mandaos pola corona yya la familia Quiñones, qu'agora pertenientinían el condáu de LlunaL.ḷuna, qu'acaba nun pleitu que sedría iguáu en [[1553]] a favor del rei, algamando Cangas la sosúa autonomía, con xurisdicción ordinaria de realengu.
 
La [[Edá Moderna]], trairá grandes cambeos, tanto territoriales como alministrativos, rescamplando la desamortización de [[Felipe II d'España|Felipe II]] que nun llogrófoi a esbarrumbar el poderíupodeiríu del monesteriu de San Xuan de Courias, que yá fuera perdiendo influyencia yya dellesdeḷḷas tierrestierras nos añosanos anteriores, pero que siguía teniendo influyencia sobre un territoriu enformamuito grande.
 
Nos [[sieglu XVI|sieglos XVI]] y [[Sieglu XVII|XVII]], el conceyu de Cangas del Narcea pasa a formar parte de la [[Xunta Xeneral del Principáu|Xunta Xeneral]]. Nesti sieglu, la dedicación del conceyu ye principalmente ganadera yya agrícola.
 
Nel [[sieglu XVIII]], hai que rescamplar una actividá antiseñorial polos abusos cometíos pola nobleza, mandando un memorial al rei con tolestolas quexesqueixas, esti foi un llarguḷḷargu procesu que continuará na Audiencia d'UviéuOuviéu yya nel Conseyu de CastiellaCastieḷḷa, hasta algamar el desaniciu de tolos drechosdreitos señoriales.
 
=== Sieglu XIX n'adelantre ===
[[Imaxe:Cangas del narcea vista desde arriba.jpeg|thumb|250px|Vista de Cangas del Narcea.]]
El [[sieglu XIX]], trai la [[guerra de la Independencia Española]] y elyal conceyu foi invadíu dosdúas vegaesvegadas, colacona quemaqueima del sosou archivu yya Casa Conceyu. Pero lo más importante d'esta dómina foi la [[desamortización de Mendizábal]], qu'acabóacabóu dafechudafeitu colconu [[monesteriu de San Xuan de Courias]], vendiéndose tol sosou patrimoniu yya quedando'l monesteriu abandonáu demientres trentatreinta añosanos, hasta que foi otraoutra vuelta ocupáu por una comunidá de dominicos. Nesti sieglu Cangas siguía dientro del so tradicional aisllamientuaisḷḷamientu, enantáu pola falta del [[ferrocarril]], anque la villaviḷḷa de Cangas empecipióemprecipió a tener un gran xorrecimientumedrar por mor d'otraoutra mena de comunicación como foronfonon leslas carreterescarreteras: La Espina-Ponferrada, Cangas-Ouviñana, yya la Ponte Nueva.
 
El [[sieglu XX]], traerá nos sos comienzos un cambéu de nome: la corporación de [[Cangas de Tinéu]] camúdala por Cangas del Narcea, yá que la villaviḷḷa yeya yá'l centru de tou esti territoriu yya nun quier tener una dependencia de [[Tinéu]]. La [[guerra civil española]] nun influyóinfluyóu en Cangas, perotanto como la [[posguerra]], porque nestos llugaresḷḷugares leslas partíespartidas de guerrilleros [[republicanu|republicanos]] siguiríen resistiendo. De magar los [[años cincuenta]] esti conceyu desendolcará la sosua actividá minera produciendo más de la metá de la producción asturiana d'antracita, que nesnas décadesdécadas caberescaberas d'esti sieglu truxotrouxo un fuerte recorte na sosua producción, esperándosechegándose a un amenorgamientu del 50% nel [[2005]] polos planes de reconversión ya la situación actual na que solo una mina sigue abierta.
 
==Cadarma político-alministrativa==
6

ediciones