Diferencies ente revisiones de «Tutankamón»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 3 años
m
Bot: Troquéu automáticu de testu (-cita llibro +Cita llibru)
m (enantes de Cristu)
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (-cita llibro +Cita llibru))
El so reináu caracterizar por una torna a la normalidá nel planu sociu-relixosu dempués del interludiu protagonizáu pol monoteísmu de Akenatón. Dichu torna foi paulatín, restaurando'l cultu nos templos abandonaos de dioses como [[Amón]], [[Osiris]] o [[Ptah]], asitiando en funciones a la casta sacerdotal y dexando la celebración de los ritos pertinentes. Nel planu artísticu, los cánones inauguraos so la égida d'[[Tell el-Amarna|Amarna]] siguiríen fluyendo hasta fundise colos patrones tradicionales del arte exipcio. Nes imaxes oficiales, la imaxe del nuevu rei sería enfatizada costantemente al pie del so [[Gran Esposa Real]] conxugando l'heriedu visual de Amarna (les imaxes d'intimidá familiar de la pareya real visibles en tronos, sielles, arques, etc., atopaos en [[KV62|la tumba real]]) col mensaxe políticu oficial de continuidá de la dinastía, claramente visible pol mapa d'imaxes de [[Anjesenamón]].
 
Tutankamón nun foi un faraón notable nin conocío en dómines antigües; el tamañu relativamente pequeñu de la so tumba ([[KV62]]) foi la razón de que nun fuera afayada hasta'l [[sieglu XX]].<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Carter, Howard|títulu=La tumba de Tutankhamon|añu=1995|id=ISBN 84-233-2538-5|editorial=Ed. Destín}}</ref> [[Howard Carter]] atopar intacta en 1922. El so descubrimientu y les ayalgues atopaes nella tuvieron cobertoria mundial na prensa y anovaron l'interés del públicu pol [[Antiguu Exiptu]], convirtiéndose la mázcara funeraria del faraón na imaxe más popular. L'afayu de la so tumba, casi intacta, foi un apurra fundamental pa la comprensión de la hestoria y cultura exipcia. Fixo posible sacar a la lluz una cantidá apreciable de xoyes, muebles, armes y variaos instrumentos; dexando esto ampliar la conocencia de la civilización exipcia.
 
== Nomes y títulos ==
Al nacer, [[circa|c.]] 1345 e.C., asignóse-y el nome de Tut-[[anj]]-[[Atón]], que darréu camudó a Tut-anj-[[Amón]], cuando nel ocaso de la revolución teolóxica d'[[Tell el-Amarna|Amarna]] abandonóse'l cultu al dios Atón volviendo al vieyu panteón exipciu, beneficiando primordialmente al dios Amón. So la ideoloxía del [[Atonismo]]: [[Nome de Sa-Ra|''nome de nacencia'']], Tut-anj-Atón Heka-hiunu-shema «imaxe viviente de Atón, gobernante de [[Heliópolis]]» o «el que vive en Atón, gobernante de [[Heliópolis]]». El tronu chapado n'oru, afayáu por Howard Carter na tumba KV62, contién nel so respaldu'l [[Cartuchu exipciu|cartuchu]] col nome orixinal na forma del periodu denomináu Atonismo. So la ideoloxía de Amón de Tebas: ''nome de nacencia'', Tut-anj-Amón «el que vive en Amón» o «imaxe viviente de Amón»; [[Nome de Nesut-Bity|''nome de Tronu'']], Neb-jeperu-Ra «el Señor de les manifestaciones ye Ra».
 
El so nome foi escritu como ''Amón-tut-anj'', por cuenta d'el costume de los [[Escriba nel Antiguu Exiptu|escribas]] de poner el nome del dios de primeres de la frase pa honra-y.<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Zauzich, Karl|títulu=Hieroglyphs Without Mystery, p.p. 30 y 31|añu=1992|id=|editorial=University of Texas Press|url=http://www.utexas.edu/utpress/books/zauhie.html}}</ref> Nos [[epítome]]s de [[Manetón]] ye denomináu Ratotis, Ratos y Atoris.<ref name="Manetón" />
 
== Predecesores ==
[[Archivu:Tête de Toutânkhamon enfant (musée du Caire Egypte).jpg|thumb|El nuevu rei Tutankamón. Talla en madera policromada.]]
 
# El puntu a favor d'esta hipótesis ye la falta absoluta de referencia dalguna a Tutankamón nos restos atopaos del periodu d'[[Tell el-Amarna|Amarna]], onde los rastros atopaos nun menten prácticamente al príncipe Tutankamón. L'únicu rastru esistente hasta'l momentu provién d'un relieve d'una piedra de [[arenisca]], topáu na ciudá de [[Hermópolis Magna|Hermópolis]] onde foi evidentemente reutilizada al abandonu de la ciudá Amarna polos reis de la [[Dinastía XIX]], quien utilizaron los materiales de la ciudá abandonada como cantera pa la provisión de materiales destinaos a obres n'otres localizaciones. En dichu relieve, mentar al '''fíu corporal (o físicu) del rei, el so amáu Tutankamón"'''.<ref>Rita Y. Freed, Yvonne J. Markowitz, and Sue H. D'Auria. Obra citada; estrayíu de Murnane.</ref> Ye la única mención qu'esiste, nun esclariando quién podría ser el so proxenitor, quién de xuru tendría un parentescu col rei, seya Ajenatón, Amenhotep III o Semenejkara. Lo más probable ye que la mención de ser de sangre real, faiga de xuru referencia a la so pertenencia a una llinia colateral. La non inclusión de [[cartuchu exipciu|cartuchu]] nel nome del hasta entós príncipe fai inferir que la inscripción foi realizada cuando Tutankamon nun yera faraón. Amás, les pruebes efectuaes a la momia atopada en [[KV55]], ensin identificar fehacientemente hasta agora, amuesen munchos rastros de semeyanza tantu nel so aspeutu físicu como nel [[grupu sanguíneu]] del faraón neñu.<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Allen, James P.|títulu=Causing His Name to Live: Studies in Egyptian Epigraphy and History in Memory of William J. Murnane|añu=2006|url=http://history.memphis.edu/murnane/Allen%20-%20Amarna%20Succession.pdf|editorial=University of Memphis}}</ref>
# En contra de dicha hipótesis, sumir la falta d'evidencies que venceyen a Tutankamon col so antecesor nel tronu [[Semenejkara]] según tamién l'ambigüedá na identificación de la momia atopada en [[KV55]], que podría ser de [[Akenatón]] o de Semenejkara.
 
De Akenatón nun se tienen rastros pasáu l'añu 17 ó 18 del so reináu, suponiendo entós que morrió pa esa dómina, onde xube al tronu l'o meyor dichu la correxente Nefernefruatón al pie de un consorte, ignoto hasta'l momentu denomináu Semenejkara. Dichu consorte reinaría por un ralu de tiempu non mayor a un añu, dando llugar al ascensu posterior del nuevu príncipe Tutankaton quien depués camudaría'l so nome a Tutankamón. La unión matrimonial de Tutankamón y Anjesenamón fai suponer que la fía mayor sobreviviente de Akenatón, Meritatón, con muncha probabilidá morrió coles mesmes qu'el so maríu, Semenejkara. Comoquier, el ralu de tiempu que va dende'l decesu de Akenatón y la entronización del príncipe Tutanjatón ye de solamente un añu.
 
Heredó prácticamente la mesma corte qu'el [[Ajenatón|faraón heréticu]], asina podemos ver que nel cargu de [[Chaty|Gran Visir]] caltúvose [[Ai]], padre de la [[Nefertiti|La Gran Esposa Real]] de Ajenatón y güelu de la esposa del nuevu faraón, la comandancia de los exércitos taba al cargu de [[Horemheb]] y l'ayalga atopar so la supervisión de [[Maya (sieglu XIII a. C.)|Maya]].<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=el Mahdy, Christine|títulu=Tutankhamón: Vida y muerte d'un rei neñu|añu=2002|id=ISBN 84-8307-516-4|editorial=Editorial Península}}</ref>
 
L'ascensu al tronu foi legitimado, —acordies coles costume d'el antecesores de la [[Dinastía XVIII]]— casando a la princesa Anjesenpaatón, única fía superviviente de Ajenatón y Nefertiti y portadora por tantu de la llexitimidá real, que tamién camudó'l so nome cuando se restauró'l cultu a Amón, pasando a llamase [[Anjesenamón]].
 
Mientres el cuartu añu del so reináu'l faraón treslladó la corte a [[Tebas (Exiptu)|Tebas]] y restableció non solo'l cultu a [[Amón]] sinón tamién al restu del panteón exipciu, adoptando'l so nome definitivu, Tut-anj-Amón, y publicó el ''Edictu de la restauración'', proclamando les sos acciones:
{{cita|Él fixo que tou lo que taba arruináu floriara como un monumentu d'eternidá; él espulsó l'engañu de los Dos Tierres. Cuando la so maxestá alzóse como un rei los templos de los dioses y les dioses dende Elefantina al Delta cayeren nel abandonu, los sos tabernáculos taben deterioraos, convirtiérense en campos llenos de yerba; los sos patios yeren como caminos triaos. El país taba en desorde, los dioses escaecer d'esti país, los sos corazones taben airaos.<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Lara Peñáu, Federico|títulu=L'Exiptu faraónicu|añu=1991|id=ISBN 84-7090-254-7|editorial=Ed. Istmu}}</ref>}}
 
Esti edictu foi grabáu nun cercu nel templu de Amón en [[Karnak]], cercu qu'anguaño se caltién nel [[muséu d'El Cairo]]. El testu foi depués usurpáu por Horemheb, qu'esanició'l nome de Tutankamón asitiando'l suyu, nuna revancha iconoclasta pa esaniciar toa referencia a Amarna al asitiase él como directu sucesor de [[Amenhotep III]]: les llistes reales d'[[Llista Real de Abidos|Abidos]] y [[Llista Real de Saqqara|Saqqara]] ignoren a Ajenatón, Semenejkara, Tutankamón y Ai.
Los motivos artísticos siguen la llinia de les semeyes de la dómina de Ajenatón: el rei y la so esposa, n'escenes familiares, íntimes, en dellos casos so los rayos del dios únicu cayíu.
 
La representación de la pareya real ye idéntica a les que se conocen de Ajenatón y Nefertiti, y el baxorrelieve que se ve nel aviesu del tronu ceremonial inclusive representa sobre ellos el discu solar que los sos rayos acaben en manos dadores de vida. Esti tronu ye unu de los meyores exemplos de la maestría de los artesanos exipcios, con un amiestu de talles, baxorrelieve ya incrustación, combinando distintos materiales. Tamién la [[mázcara funeraria]] combina distintes técniques: de 54 cm, ta construyida con oru, cuarzu, [[obsidiana]], [[lapislázuli]] y vidriu; nel aviesu ta inscritu'l capítulu 151 del [[Llibru de los Muertos]], cola descripción de les distintes partes del cuerpu humanu.<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Fassone, Alexia; Ferraris, Enrico|título=Exiptu|añu=2007|id=ISBN 88-370-4414-3|editorial=Mondadori}}</ref>
 
[[Archivu:Tutankhamun oriental institute Chicago.jpg|left|thumb| Monumental estatua de Tutankamón a la manera tradicional del arte exipcio.]]
La so tumba, [[KV62]], foi atopada nel [[Valle de los Reis]] el 4 de payares de 1922 pol británicu [[Howard Carter]], constituyendo unu de los descubrimientos arqueolóxicos más sensacionales de la hestoria de la [[exiptoloxía]], por cuenta de la gran riqueza arqueolóxica atopada.
 
La fama actual de Tutankamón nun se debe a los acontecimientos del so reináu, que foi curtiu ya intrescendente comparáu col d'otros grandes reis como [[Tutmosis III]] o [[Ramsés II]]; débese más bien al tardíu descubrimientu de la so tumba, que ye hasta'l momentu la única tumba real atopada con una dote funeraria tan variáu, numberosu, bien calteníu y prácticamente intactu. Magar dicha tumba fuera violada por saquiadores na Antigüedá, el conteníu de la tumba foi restituyíu y volvióse a sellar. Trés mil años dempués, en 1922, la tumba foi atopada por [[Howard Carter]], nuna espedición sufragada por [[Lord Carnarvon]]. Al so descubridor llevólu casi una década estenar ya inventariar tol material atopao. La riqueza y variedá de los oxetos atopaos, xuntu col escelente trabayu lleváu a cabu por Carter y el so equipu, dexaron conocer munchos aspeutos de la vida del Antiguu Exiptu, dende los [[Ciencia del Antiguu Exiptu|avances científicos y tecnolóxicos]] o los aspeutos artísticos, afiguraos en vasíes, arques, xuegos, armes, etc.<ref>{{citaCita llibrollibru|autor=Allegre, Susana|títulu=Tutankhamón: : imaxes d'una ayalga sol desiertu exipciu|añu=2004|id=ISBN 84-932007-5-1|editorial=Fundació Arqueològica Clos}}</ref>
 
=== Descubrimientu y escavación ===
Pa conocer más de la vida d'esti faraón y el so periodu históricu, vease:
 
* {{citaCita llibrollibru|autor=[[Howard Carter|Carter, Howard]]; tr Portell, Rosa|títulu=La Tumba de Tutankhamón|añu=1976|editorial=Editorial Destín|ISBN=84-233-1684-X}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Desroches Noblecourt, Ch., tr Cela, Ana|título=Vida y muerte d'un faraón. Tutankhamen|añu=1989|editorial=Barcelona}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Reeves, Nicholas|títulu=Tou Tutankamón. El rei. La tumba. L'ayalga real|añu=2001|editorial=Barcelona, edit. Crítica|ISBN=84-8432-485-0}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Barry J. Kemp; tr. Tusell, Mónica|títulu='L'Antiguu Exiptu|añu=1989|editorial=Barcelona, edit. Crítica|id=ISBN=84-8432-485-0}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=* [[Ian Shaw]] y otros títulu=Historia Del Antiguu Exiptu|añu=2007|editorial=La Esfera De Los Llibros, S.L}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Manetón|títulu=Historia d'Exiptu|añu=2008|editorial=Madrid: Akal Ediciones|ISBN=978-84-460-2551-1}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Oconnor, Forbes, Lehner y otros títulu=Exiptu: Tierra de los Faraones, Segunda parte|añu=1996|editorial=Barcelona: Ediciones Folio, S.A.|id=ISBN 84-413-0155-7}}
* {{citaCita llibrollibru|autor=Mascort Roca, Maite|capítulu=L'ayalga d'un faraón Tutankhamón|títulu=la revista Historia National Geographic, númberu 24|añu=2006|editorial=|ISSN=1696-7755}}
 
N'inglés:
312 493

ediciones