Diferencies ente revisiones de «Laos»

4 bytes amestaos ,  hai 1 añu
m
Bot: Orotografía habitual na wiki
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (-<references /> +{{llistaref}}))
m (Bot: Orotografía habitual na wiki)
'''Laos''' (en [[laosianu]] ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, pronunciáu ''Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao''), oficialmente '''República Democrática Popular de Laos''', ye un país del sureste d'[[Asia]]. Llenda al norte y noreste con [[Myanmar]] y la [[República Popular China]], con [[Vietnam]] al este, con [[Camboya]] al sur y con [[Tailandia]] al oeste. Tien una estensión de 236.800 km² y una población estimada (xunetu de [[2014]]) de 6.803.699 habitantes<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/la.html Laos nel ''The World Factbook'' de la [[Central Intelligence Agency|CIA]]]</ref>.
 
Laos ocupaba, en 2013, el puestu 138 del mundu nel ránking del índiz del desarrollu humanu<ref>[http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/14/hdr2013_en_complete.pdf Informe sobro'l desarrollu humanu [[2013]] de les [[Naciones Xuníes]] (n'inglés)]</ref>.Un terciu de la so población vive perbaxu del nivel de la probitú, esto ye, con menos d'un [[dólar estaunidenseestauxunidense|dólar]] y 25 [[centavu|centavos]] al día, y ye'l vixésimu quintu país del mundu con más xente pasando fame acordies al Global Hunger Index<ref>[http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf Global Hunger Index 2013 (n'inglés)]</ref>. El país tamién ocupa un llugar destacáu nos llistaos de países con menor respetu polos derechos humanos, especialmente no que cinca al xenocidiu cometíu escontra la so población d'etnia [[Hmong]].
 
La historia de Laos remóntase hasta'l reinu de Lan Xang, qu'esistió ente los sieglos [[sieglu XIV|XIV]] y [[sieglu XVIII|XVIII]], nel que se partió en trés reinos. En [[1893]] [[Francia]] formó'l protectoráu de Laos a partir de la xuntura d'esos trés reinos: [[reinu de Luang Prabang|Luang Prabang]], [[reinu de Vientiane|Vientiane]] y Champasak. Tres de ser ocupáu polos [[Xapón|xaponeses]] demientres la [[Segunda Guerra Mundial]], el país foi independiente dende qu'estos colaron en [[1945]] hasta que volvió a pasar a dominiu francés. Esti país concedió-y l'autonomía en [[1949]], y en [[1953]] Laos algamó la independencia en 1953 con una monarquía constitucional como forma de gobiernu. El reináu de Sisavang Vong, sicasí, nun foi tranquilu nin duraderu. Poco dempués de la independencia entamó una llarga guerra civil qu'acabó cola xubida al poder del movimientu comunista [[Pathet Lao]] en [[1975]]. De magar Laos ye una república socialista de partíu únicu gobernada por un partíu comunista controláu polos xenerales del exércitu. La República Socialista de Vietnam, y el so exércitu, tienen una influyencia perimportante na política del país.
 
===Laos dende la independencia===
En [[1955]] el Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos creó, dientru del contestu xeopolíticu de la [[Guerra Fría]], una oficina d'evaluación de programes p'axudar al exércitu de Laos na so llucha escontra'l movimientu comunista Pathet Lao. En [[1960]], en medio de revueltes constantes, españó la guerra abierta ente l'exércitu y el Pathet Lao. El príncipe Souvana Phoma tentó d'iguar la situación formando, en [[1962]], un gobiernu provisional de xunidá nacional nel qu'incluyó ministros comunistes nel so gabinete, pero l'intentu nun cuayó y la guerra civil fízose una realidá. L'exércitu contaba col sofitu estaunidenseestauxunidense, y el Pathet Lao col del exércitu de [[Vietnam del Norte]] y el del [[Vietcong]].
[[Imaxe:Vientianne1973.jpg|right|thumb|250px|Soldaos del Pathet Lao en Vientiane (1973)]]
El país viose involucráu tamién na [[guerra de Vietnam]], una y bones partes de so foron ocupaes por Vietnam del Norte pa usales como ruta d'aprovisionamientu de les sos tropes na guerra escontra [[Vietnam del Sur]]. En respuesta a ello Estaos Xuníos entamó una campaña de bombardeos escontra les posiciones norvietnamites, aumentó'l so sofitu a les fuercies anticomunistes (militares y paramilitares) laosianes y apoyó tamién les incursiones del exércitu survietnamita en Laos. En [[1968]] l'exercitu norvietnamita llanzó un fuerte ataque qu'estrozó l'exércitu laosianu, que dexó la iniciativa de la llucha escontra les fuercies comunistes a milicies armaes polos [[Estaos Xuníos]] y Thailandia. Pa evitar el colapsu del gobiernu laosianu y p'acabar col usu del so territoriu como punto de partida p'atacar les sos tropes en Vietnam del Sur, Estaos Xuníos entamó una campaña de bombardeos sistemáticos del territoriu laosianu. Entá en [[2008]] Laos yera'l país más bombardeáu per capita del mundu: ente [[1964]] y [[1973]] los bombarderos B-52 dexaron cayer una bomba cada ocho minutos nel so territoriu<ref>http://www.theguardian.com/world/2008/dec/03/laos-cluster-bombs-uxo-deaths ''Forty years on, Laos reaps bitter harvest of the secret war'', artículu nel diariu ''The Guardian'' (3 d'avientu de 2008)</ref>.
271 033

ediciones