Diferencies ente revisiones de «Reinu de Prusia»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 2 años
m
Bot: Troquéu automáticu de testu (-burgo]] +burgu]])
m (correiciones)
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (-burgo]] +burgu]]))
Los Hohenzollern de Brandeburgu, primos del agora duque Alberto de Prusia, pretendieron amontar los sos dominios por aciu el matrimoniu. Anque la mayoría d'estes uniones fueron improductives dende'l puntu de vista dinásticu, la boda del margrave brandeburgués [[Joaquín II de Brandeburgo|Joaquín II]] con [[Eduviges Jagellón|Eduviges de Polonia]], fía del rei Segismundo el Viejo, dexó-y llograr al primeru la garantía polaca de que si'l llinaxe d'Alberto escastar pola ausencia de fíos varones, los sos herederos recibiríen el ducáu de Prusia. Cuando'l duque Alberto morrió en 1568, asocedió-y el so fíu, [[Alberto Federico de Prusia]]. Por cuenta de la debilidá mental d'esti postreru, surdió la posibilidá de que los Hohenzollern de Brandeburgu aportaren al ducáu prusianu, polo que'l Congresu polacu axuntar en [[Lublin]] y, dempués de deliberar, ratificó la decisión del so rei.
 
En 1594, el margrave [[Joaquín Federico I de BrandeburgoBrandeburgu]], nietu de Joaquín II, llogró qu'el so fíu [[Juan Segismundo I de Brandeburgo|Juan Segismundo]] casar cola fía mayor d'Alberto Federico, [[Ana de Prusia]], aumentando les probabilidaes d'heredar el ducáu, una y bones el duque nun tenía fíos varones. En 1603, Joaquín Federico llogró llograr la rexencia de Prusia cuando s'agravó la enfermedá mental del duque; decidió afitar entá más los sos llazos con Prusia, y, cuando enviudó, casóse con [[Leonor de Prusia (1583-1607)|Leonor de Prusia]], hermana d'Ana. D'esta manera, padre y fíu tuvieron al duque de Prusia como suegru. El matrimoniu de Juan Segismundo con Ana tuvo doble beneficiu, una y bones esta yera la fía mayor de [[María Leonor de Cléveris]], hermana mayor de [[Juan Guillermo de Cléveris]], otru duque mentalmente inestable que gobernaba estratéxicos territorios cerca del [[Rin]] y del [[camín español]]. Al morrer Juan Guillermo ensin fíos nin hermanos varones, Juan Segismundo alegó tener derechos hereditarios, y foi un actor importante na [[Crisis de la sucesión de Juliers-Cléveris]]. Cuando'l duque Alberto Federico finó en 1618 ensin fíos varones que lo heredaren, el ducáu de Prusia pasó a Juan Segismundo. Asina, Brandeburgu y Prusia quedaron en [[unión personal]] col herederu de la [[Dinastía Hohenzollern|casa Hohenzollern]], unión que duraría 300 años y que primeramente sería conocida so la dualidá [[Brandeburgo-Prusia]]. Juan Segismundo morrió al añu siguiente, y asoceder el so fíu, [[Jorge Guillermo I de Brandeburgo|Jorge Guillermo de BrandeburgoBrandeburgu]].
 
Sicasí, y a pesar de que los Hohenzollern de Brandeburgu llograron llograr ganancies territoriales importantes gracies a matrimonios estratéxicos, nun taben en condiciones de faer valir la so autoridá si la so fuerza militar poner a prueba. La [[guerra de los Trenta Años]] foi un desastre pa Brandeburgu, que foi ocupada socesivamente polos bandos en conflictu, esfarrapada y escalada. Sicasí, Prusia quedó fora de los campos de batalla y sirvió d'abelugu al margrave. L'ambivalente Jorge Guillermo tampoco foi capaz de sostener les sos pretensiones hereditaries al [[ducáu de Pomerania]], y al morrer en 1640 apurrió al so fíu, [[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo]], un territoriu bien debilitáu con una fuerza militar inferior a la de los sos enemigos. A pesar d'ello, al rematar la guerra en [[1648]], Brandeburgu-Prusia recibió la parte oriental de Pomerania, un territoriu mayor al que recibió Suecia, magar que la so importancia militar yera considerablemente menor.<ref name="Wilson717">{{Harvsp|Wilson|2009|p=717}}</ref> La esplicación atopar nel potencial de Brandeburgu-Prusia, non nel so poderíu actual. Los dos principales dinastíes en conflictu, los Borbones en Francia y los Habsburgu n'Austria, teníen planes similares anque opuestos pal Electoráu de Federico Guillermo. Francia quería fortalecer a un Estáu alemán pa faer contrapesu a los Habsburgu austriacos,<ref name="Clark48">{{Harvsp|Clark|2006|p=48}}</ref> ente que estos postreros queríen fortalecer a Brandeburgu por que fixera contrapesu a Suecia, yá que dende 1648 compartiríen fronteres.<ref name="Wilson717"/>
 
A pesar de que la [[Paz de Westfalia]] premió territorialmente a Brandeburgo, al igual qu'en 1618, los Hohenzollern nun taben en condiciones de defender les sos alquisiciones. Por esti períodu, un conseyeru del elector Federico Guillermo consideró nun informe que Polonia taba buscando la oportunidá p'arrampuña-y Prusia. Suecia taba faciendo lo mesmo con Pomerania, y los territorios ganaos na sucesión de Juliers-Cléveris taben a mercé de les [[Provincies Xuníes de los Países Baxos|Provincies Xuníes]]. Pa compensar esta debilidá, l'Elector de Brandeburgo empezó a reforzar l'exércitu, llegando a tener 25{{esd}}000 soldaos en 1655, abondos como pa xugar un papel importante na [[Batalla de Varsovia (1656)|batalla de Varsovia]] como aliáu de Suecia contra Polonia mientres el [[El Diluviu (hestoria polaca)|"Diluviu"]]. Federico Guillermo llogró llograr entós la garantía del rei [[Carlos X Gustavo de Suecia]] de que nun intentaría arrampuña-y Prusia, en cuenta de xura-y vasallaxe. Sicasí, malapenes l'exércitu suecu retirar al norte pa lluchar contra Dinamarca, l'Elector camudó de bandu y alióse col rei polacu. [[Leopoldo I de Habsburgo|Leopoldo de HabsburgoHabsburgu]], quien yera candidatu al Imperiu, quería cuntar col votu de Brandeburgo, polo que primió al rei polacu por que confirmara la soberanía de los Hohenzollern sobre Prusia. D'esta manera, l'exércitu de Federico Guillermo lideró l'ataque de la coalición austru-polacu-brandeburguesa contra Suecia, llogrando una victoria decisiva. Brandeburgo-Prusia pudo asina controlar tola Pomerania, pero a pesar de la so creciente importancia militar, siguía siendo una potencia menor na política internacional, y fuéron-y arrampuñaes toles sos ganancies territoriales nesta guerra nel [[Tratáu d'Oliva]], principalmente por presión francesa, qu'agora velaba per Suecia. La reconocencia internacional del dominiu brandeburgués sobre Prusia foi entós la única ganancia que los Hohenzollern pudieron sacar de la guerra del Norte de 1655-1660.
 
=== 1701: La crecedera de Brandeburgo ===
 
[[Archivu:Brandenburg Wappen.svg|thumb|200px|Escudu de [[BrandeburgoBrandeburgu]].]]
[[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo]], el "Gran Elector" de [[Brandeburgo-Prusia]], morrió en 1688. Les sos propiedaes pasaron al so fíu Federico III (1688-1701), que se convirtió nel rei [[Federico I de Prusia]] (1701-1713). A esceición del [[ducáu de Prusia]], toles tierres de Brandeburgo formaben parte del [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], nesa dómina sol gobiernu hereditariu de la [[Casa de HabsburgoHabsburgu]]. Federico III llogró'l consentimientu del [[Leopoldo I de Habsburgo|emperador Leopoldo I]], en cuenta de l'alianza contra Francia na [[guerra de Sucesión española]], p'adoptar (en [[Königsberg]], el [[18 de xineru]] de [[1701]]) el títulu de "[[Rei en Prusia]]" con base nos sos territorios non imperiales. La fórmula rei ''en'' Prusia en llugar de rei ''de'' Prusia adoptar por nun poder haber nel imperiu más rei que l'emperador y el de Bohemia. El títulu pasó a ser d'aceptación xeneral col [[Tratáu de Utrecht]].
 
=== 1701-1740: El nuevu reinu ===
 
El nuevu reinu de Prusia yera bien probe —inda nun se recuperara totalmente de la devastación de la [[guerra de los Trenta Años]]— y el so territoriu tomaba más de 1200{{esd}}km, dende les tierres del [[Ducáu de Prusia]], na mariña sureste del [[mar Bálticu]], pasando pel área central de los [[Hohenzollern]] en [[BrandeburgoBrandeburgu]] y terminando nos enclaves del [[Ducáu de Cléveris]], [[El Condao de Mark]] y [[El Condao de Ravensberg|Ravensberg]], en [[Renania]]. En 1708, aprosimao un terciu de la población del ducáu de Prusia foi afectada pola [[peste bubónica]].<ref>Walker, Mack, ''The Salzburg transaction: expulsion and redemption in eighteenth-century Germany'', (Cornell University Press, 1992), 74.</ref> La peste llegó a [[Prenzlau]] n'agostu de 1710, pero sumió antes d'algamar la capital, [[Berlín]], a solu 80{{esd}}km.
 
La derrota de los suecos a manos de [[Zarato rusu|Rusia]], [[Electoráu de Sajonia|Sajonia]], [[República de los Dos Nación|Polonia]], [[Reinu de Dinamarca y Noruega|Dinamarca-Noruega]], [[Electoráu de Hannover|Hannover]] y Prusia na [[Gran Guerra del Norte]] (1700-1721) marcó'l final del dominiu suecu nel mariniegu sur del mar Bálticu. Nel [[Tratáu d'Estocolmo]] pruso-suecu (xineru de 1720), Prusia recuperó [[Stettin]] ([[Szczecin]]) y otres partes de les posesiones sueques en [[Pomerania]]. Los Hohenzollern de [[BrandeburgoBrandeburgu]] llograren la reversión del ducáu de Pomerania dende 1472 (enantes, Pomerania yá fuera anexionada a Brandeburgu-Prusia en 1648 pola [[Paz de Westfalia]]).
 
Mientres esti tiempu, el plan trazáu pol gran elector algamó'l so clímax.
[[Archivu:Friedrich ii campenhausen.jpg|miniaturadeimagen|esquierda|Federico II'l Grande.]]
[[Archivu:Adolph-von-Menzel-Tafelrunde2.jpg|thumb|250px|[[Adolph Menzel]]: ''Mesa redonda'', el rei [[Federico II de Prusia|Federico II]] (centru) en [[Sanssouci]] con [[Voltaire]] (esquierda) y los principales científicos de l'Academia de Ciencies de Berlín, 1750.]]
En 1740 xubió al tronu [[Federico II'l Grande]]. Valiéndose d'un supuestu tratáu de 1537 (vetáu pol emperador [[Fernando I de Habsburgo|Fernando I]]), pol cual partes de [[Silesia]] pasaríen a [[BrandeburgoBrandeburgu]] tres la estinción de la [[Piastas|dinastía Piast]], Federico invadió Silesia, lo que marcó l'entamu de la [[Guerra de Sucesión Austriaca|guerra de Sucesión austríaca]]. Tres la rápida ocupación de Silesia, Federico ufiertó protección a l'archiduquesa [[María Teresa I|María Teresa d'Austria]] si la provincia volvía al so dominiu. La ufierta foi refugada, pero Austria atopó otros oponentes y Federico foi lo bastante arteru pa consiguir la cesión formal col [[Tratáu de Berlín de 1742]].
 
Pa sorpresa de munchos, Austria consiguió anular la ventaya de Prusia na guerra. En 1744, Federico invadió de nuevu rexones del Imperiu pa evitar represalies y reivindicar, esta vegada, la provincia de [[Bohemia]]. Nun tuvo ésitu, pero la presión francesa sobre [[Gran Bretaña]], aliáu d'Austria, llevó a una serie de trataos y alcuerdos que remataron en 1748 cola robla del [[Tratáu de Aquisgrán (1748)|Tratáu de Aquisgrán]], que restauró la paz y concedió a Prusia la mayor parte del territoriu de Silesia.
----
{{Lleenda|#003153|'''Prusia'''}}
{{Lleenda|#2a7fff|Aliaos de Prusia: [[Reinu d'Italia (1861–1946)|Italia]] y 14 Estaos alemanes<ref group="nota">Los aliaos de Prusia na [[guerra austro-prusiana]] yeren: [[Anhalt]], [[Bremen (Estáu)|Bremen]], [[Ducáu de Brunswick|Brunswick]], [[Ducáu de Lauenburgo|LauenburgoLauenburgu]], [[Principáu de Lippe|Lippe-Detmold]], [[Lübeck]], [[HamburgoHamburgu]], [[Gran Ducáu de Mecklemburgo-Schwerin|Mecklemburgo-Schwerin]], [[Mecklemburgo-Strelitz]], [[Ducáu de Oldemburgo|OldemburgoOldemburgu]], [[Sajonia-AltenburgoAltenburgu]], [[Ducáu de Sajonia-Coburgo-Gotha|Sajonia-Coburgo-Gotha]], [[Schwarzburgo-Sondershausen]], [[Principáu de Waldeck|Waldeck-Pyrmont]]</ref>}}
{{Lleenda|#ff2a2a|[[Austria-Hungría]]}}
{{Lleenda|#ff8080|Aliaos d'Austria: 11 Estaos alemanes<ref group="nota">Los aliaos austríacos na guerra austru-prusiana yeren: [[Gran Ducáu de Baden|Baden]], [[Reinu de Baviera|Baviera]], [[Reinu de Hanóver|Hanóver]], [[Hesse-Darmstadt]], [[Hesse-Kassel]] (o Hesse-Cassel), [[Ducáu de Nassau|Nassau]], [[Reuss (llinia mayor)|Reuss-Greiz]], [[Ducáu de Sajonia-Meiningen|Sajonia-Meiningen]], [[Reinu de Sajonia|Sajonia]], [[Schaumburg-Lippe]], [[Reinu de Wurtemberg|Wurtemberg]]</ref>}}
{{Lleenda|#63ff1y|Estaos neutrales: [[Liechtenstein]], [[Ducáu de Limburgo (1839-1867)|LimburgoLimburgu]], [[Luxemburgu]], [[Reuss (llinia menor)|Reuss-Schleiz]], [[Ducáu de Sajonia-Weimar-Eisenach|Sajonia-Weimar-Eisenach]], [[Schwarzburgo-Rudolstadt]]}}
{{Lleenda|#80ffef|Alquisiciones prusianes: [[Reinu de Hanóver|Hanóver]], [[Provincia de Schleswig-Holstein|Schleswig-Holstein]], [[Hesse|Hinterland de Hesse]], [[Hesse-Kassel]], [[Ducáu de Nassau|Nassau]] y [[Frankfurt del Meno]]}}]]
[[Archivu:Prussia (political map before 1905).jpg|thumb|250px|Prusia alredor de 1895.]]
La casa reinante en Prusia yera la dinastía Hohenzollern. Herederos de los margraves y los caballeros teutónicos, el so nome deriva de Zollern, un castiellu del sieglu XIII que la familia tenía cerca de la ciudá de Stuttgart. La importancia política de los Hohenzollern creció colos sieglos. Partiendo del primitivu condáu de Zollern y del burgraviado de Núremberg, la caña francona d'esta familia llegó a rexir l'Imperiu alemán ente 1871-1918.
 
El margrave elector de Brandeburgu [[Federico I de Prusia|Federico III]] por razones de prestíu, llogró'l títulu de rei ''en'' Prusia, autorizáu pol emperador [[Leopoldo I de Habsburgo|Leopoldo I]], a cambéu del sofitu prusianu mientres la [[guerra de Sucesión española]]. A lo llargo del sieglu XVIII foi creciendo'l poder de los reis prusianos. Vencieron a los [[HabsburgoHabsburgu]] [[austria]]]cos nos trés [[Guerres de Silesia|Guerres Silesies]], aumentando considerablemente la so poder cola alquisición de [[Silesia]]. [[Federico'l Grande|Federico II]] adoptó'l títulu de ''Rei de Prusia'' en 1772, el mesmu añu en que anexionó la mayor parte de la [[Prusia Real]] na [[Particiones de Polonia|Primer Partición de Polonia]].
 
Tres la [[guerra francu-prusiana]], Guillermo I de Prusia foi proclamáu Emperador alemán (y non Emperador d'Alemaña) el [[18 de xineru]] de [[1871]] nel salón de los espeyos del [[palaciu de Versalles]]. Fundóse un únicu Estáu de calter federal col rei de Prusia como xefe d'Estáu, col títulu imperial y "presidente" o ''[[primus inter pares]]'' de los monarques que se federaron de los reinos de [[Baviera]], [[Baden-Wurtemberg|Wurtemberg]], [[Sajonia]], el Gran Ducáu de [[Baden (Alemaña)|Baden]] y el de [[Hesse]]. Tamién quedaron incorporaes les ciudaes llibres de [[HamburgoHamburgu]], [[Lübeck]] y [[Bremen]].
 
Col fin de la [[Primer Guerra Mundial]] termina tamién el poder de la dinastía al abdicar [[Guillermo II d'Alemaña]]. Tres l'abdicación el Reinu de Prusia dio pasu al [[Estáu Llibre de Prusia]] dientro de la nueva [[República de Weimar]].
L'Exércitu de Prusia (n'alemán: ''Königlich Preußische Armee'') foi vital por que [[Brandeburgo-Prusia]] convertir nuna potencia europea.
 
Tien el so orixe nel pequenu númberu de mercenarios de [[BrandeburgoBrandeburgu]] que participaron na [[guerra de los Trenta Años]], cuando Prusia entá yera un ducáu rexíu n'unión personal polos margraves de Brandeburgu. [[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo de BrandeburgoBrandeburgu]] formó per primer vegada un [[exércitu permanente]], ente que'l rei [[Federico Guillermo I de Prusia]] aumentó drásticamente el so tamañu. El rei [[Federico II'l Grande]] llevó a les tropes prusianes a la victoria nes [[Guerres de Silesia]] aumentando'l so prestíu.
 
L'exércitu foi claramente ganáu por [[Francia]] mientres les [[guerres napoleóniques]] de la [[cuarta Coalición]]. Sicasí, sol lideralgu de [[Gerhard von Scharnhorst]], los reformadores prusianos modernizaron l'exércitu, que participó na [[guerra de la Sesta Coalición]]. Anque'l conservadores detuvieron dalgunes de les reformes, l'exércitu convirtióse darréu nun baluarte del gobiernu de Prusia ("Prusia nun ye un Estáu con Exércitu, sinón ye un Exércitu con Estáu").
{{AP|Provincies de Prusia}}
 
Les rexones que dieron entamu al Reinu de Prusia fueron el [[Margraviato de BrandeburgoBrandeburgu]] y el [[Ducáu de Prusia]], que xuntes formaben [[Brandeburgo-Prusia]]. [[Pomerania Central]] fuera adquirida por Prusia en [[1648]]. Sumaes a les conquistes recién de Suecia en [[1720]], esta rexón pasaría a ser más tarde la provincia de [[Pomerania]]. Les alquisiciones prusianes nes [[Guerres de Silesia]] llevaron a la formación de la provincia de [[Silesia]] en 1740.
 
Tres la [[Primer Partición de Polonia]] en [[1772]], les acabante adquirir [[Prusia Real]] y [[Varmia]] convirtiérense na provincia de [[Prusia Occidental]], ente que'l ducáu de Prusia (xuntu con parte de Varmia) pasara a conformar la provincia de [[Prusia Oriental]]. Otres anexones a lo llargo del [[ríu Notec]] formaron el [[distritu de Netze]]. Tres les segunda y tercer particiones (1793-1795), les nueves alquisiciones prusianes constituyeron les provincies de [[Nueva Silesia]], [[Prusia del Sur]] y [[Nueva Prusia Oriental]], siendo estremáu'l distritu de Netze ente les Prusias Occidental y del Sur. Finalmente, esos trés provincies fueron perdíes en favor del [[Zarato de Polonia]] dempués del [[Congresu de Viena]] en [[1815]], sacante la parte occidental de Prusia del Sur, que formaría la [[provincia de Posen]].
Dempués de que Prusia fixera la mayor parte de les sos conquistes, tres el Congresu de Viena creárense un total de diez provincies, caúna d'elles subdividida en rexones alministratives menores conocíes como ''[[Regierungsbezirk]]y''. Les provincies yeren:
 
* [[Provincia de Brandeburgo|BrandeburgoBrandeburgu]]
* [[Provincia de Prusia Oriental|Prusia Oriental]]
* [[Provincia de Jülich-Cléveris-Berg|Jülich-Cléveris-Berg]]
 
* [[Prusia]]
* [[BrandeburgoBrandeburgu]]
* [[Ducáu de Prusia]]
* [[Prusia Real]]