Diferencies ente revisiones de «Reinu de Prusia»

501 bytes desaniciaos ,  hai 1 añu
m
cartafueyu países
m (Preferencia)
m (cartafueyu países)
{{otros usos|Prusia (desambiguación)}}
{{Ficha d'estáu sumíu |nome_común
= Königreich Preußen nome completu = Reinu de Prusia
|continente = Europa |forma_de_gobierno =
Monarquía constitucional
|status = [[Anexu:Estaos del Imperiu alemán|Estáu del Imperiu alemán]]
|añu_entamu = 1701
|añu_fin = 1918
|p1 = Brandeburgo-Prusia
|bandera_p1 = Pabellon de Brandeburgo (c. 1684).svg
|s1 = Estáu Llibre de Prusia
|bandera_s1 = Flag of Prussia (1918–1933).svg
|s2 = Segunda República Polaca |bandera_s2
= Flag of Poland.svg
|imaxe_bandera = Flag of Prussia (1892-1918).svg
|bandera = Bandera de Prusia
|imaxe_escudo = Greater Arms of Prussia.png
|símbolu = Escudo de Prusia
|mapa = German Empire - Prussia (1871).svg
|aclaración_mapa = Prusia en [[1871]] cuando pasó a ser la cabeza del nuevu Imperiu alemán.
|capital = Berlín
| latd = 52 | latm = 31 | lats = 0 | latNS = N | longd = 13 | longm = 24 | longs = 0 | longEW=E |idioma
= [[Idioma alemán|Alemán]]
|idioma_non_oficial = [[baxu alemán|Alemán rexonal]], [[llingües eslaves|Eslavu occidental]], [[idioma danés|danés]]
|títulu_líder = [[Rei]]
|líder1 = [[Federico I de Prusia|Federico I]]
|añu_líder1 = [[1701]]-[[1713]]
|líder2 = [[Federico Guillermo I de Prusia|Federico Guillermo I]]
|añu_líder2 = [[1713]]-[[1740]]
|líder3 = [[Federico II de Prusia|Federico II]]
|añu_líder3 = [[1740]]-[[1786]]
|líder4 = [[Federico Guillermo II de Prusia|Federico Guillermo II]]
|añu_líder4 = [[1786]]-[[1797]]
|líder5 = [[Federico Guillermo III de Prusia|Federico Guillermo III]]
|añu_líder5 = [[1797]]-[[1840]]
|líder6 = [[Federico Guillermo IV de Prusia|Federico Guillermo IV]]
|añu_líder6 = [[1840]]-[[1861]]
|líder7 = [[Guillermo I d'Alemaña|Guillermo I]]
|añu_líder7 = [[1861]]-[[1888]]
|líder8 = [[Federico III d'Alemaña|Federico III]]
|añu_líder8 = [[1888]]
|líder9 = [[Guillermo II d'Alemaña|Guillermo II]]
|añu_líder9 = [[1888]]-[[1918]]
|títulu_gobernante =
|gobernante1 =
|añu_gobernante1 =
|gobernante2 =
|añu_gobernante2 =
|dato_año1 = 1816<ref name="schutz">{{cita web |título=Königreich Preußen (1701–1918) |url=http://www.deutsche-schutzgebiete.de/koenigreich_preussen.htm |idioma=alemán |fechaacceso=2 de mayu de 2007}}</ref>
|dato_superficie1 =
|dato_población1 = 10349031
|dato_año2 = 1871<ref name="schutz"/>
|dato_superficie2 =
|dato_población2 = 24689000
|dato_año3 = 1910<ref>{{cita web |título=German Empire: administrative subdivision and municipalities, 1900 to 1910 |url=http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm |idioma=alemán |fechaacceso=2 de mayu de 2007}}</ref>
|dato_superficie3 = 348779.87
|dato_población3 = 34472509
|miembru_de = [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], [[Santa Alianza]], [[Confederación Xermánica]], [[Confederación Alemana del Norte]], [[Imperiu alemán]]
}}
 
El nuevu reinu de Prusia yera bien probe —inda nun se recuperara totalmente de la devastación de la [[guerra de los Trenta Años]]— y el so territoriu tomaba más de 1200{{esd}}km, dende les tierres del [[Ducáu de Prusia]], na mariña sureste del [[mar Bálticu]], pasando pel área central de los [[Hohenzollern]] en [[Brandeburgu]] y terminando nos enclaves del [[Ducáu de Cléveris]], [[El Condao de Mark]] y [[El Condao de Ravensberg|Ravensberg]], en [[Renania]]. En 1708, aprosimao un terciu de la población del ducáu de Prusia foi afectada pola [[peste bubónica]].<ref>Walker, Mack, ''The Salzburg transaction: expulsion and redemption in eighteenth-century Germany'', (Cornell University Press, 1992), 74.</ref> La peste llegó a [[Prenzlau]] n'agostu de 1710, pero sumió antes d'algamar la capital, [[Berlín]], a solu 80{{esd}}km.
 
La derrota de los suecos a manos de [[Zarato rusu|Rusia]], [[Electoráu de SajoniaSaxonia|SajoniaSaxonia]], [[República de los Dos Nación|Polonia]], [[Reinu de Dinamarca y Noruega|Dinamarca-Noruega]], [[Electoráu de Hannover|Hannover]] y Prusia na [[Gran Guerra del Norte]] (1700-1721) marcó'l final del dominiu suecu nel mariniegu sur del mar Bálticu. Nel [[Tratáu d'Estocolmo]] pruso-suecu (xineru de 1720), Prusia recuperó [[Stettin]] ([[Szczecin]]) y otres partes de les posesiones sueques en [[Pomerania]]. Los Hohenzollern de [[Brandeburgu]] llograren la reversión del ducáu de Pomerania dende 1472 (enantes, Pomerania yá fuera anexionada a Brandeburgu-Prusia en 1648 pola [[Paz de Westfalia]]).
 
Mientres esti tiempu, el plan trazáu pol gran elector algamó'l so clímax.
Pa sorpresa de munchos, Austria consiguió anular la ventaya de Prusia na guerra. En 1744, Federico invadió de nuevu rexones del Imperiu pa evitar represalies y reivindicar, esta vegada, la provincia de [[Bohemia]]. Nun tuvo ésitu, pero la presión francesa sobre [[Gran Bretaña]], aliáu d'Austria, llevó a una serie de trataos y alcuerdos que remataron en 1748 cola robla del [[Tratáu de Aquisgrán (1748)|Tratáu de Aquisgrán]], que restauró la paz y concedió a Prusia la mayor parte del territoriu de Silesia.
 
Humildada pola cesión de Silesia, Austria buscó una alianza segura con [[Francia]] y [[Rusia]], ente que Prusia intentaba averase a Gran Bretaña ("[[Revolución Diplomática]]"). Cuando Federico invadió SajoniaSaxonia y Bohemia mientres unos pocos meses de 1756-1757, dio empiezu la [[guerra de los Siete Años]].
 
Esta guerra foi una llucha desesperada pa los prusianos, y la forma como la llevaron causó n'Europa un gran respetu poles habilidá del exércitu de Federico. Enfrentándose simultáneamente a Austria, Rusia, Francia y Suecia y teniendo solo como aliaos a Hannover (y Gran Bretaña, no referente al continente), Federico consiguió evitar importantes invasiones hasta ochobre de 1760, cuando l'exércitu rusu ocupó por un curtiu periodu de tiempu [[Berlín]] y [[Königsberg]]. Sicasí, la situación foise agravando hasta la muerte de la emperatriz [[Isabel I de Rusia|Isabel de Rusia]]. L'ascensión al tronu rusu del simpatizante de la causa prusiana [[Pedru III de Rusia|Pedru III]] sollivió la presión nel frente oriental. Suecia tamién abandonó entós la guerra.
[[Archivu: Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|200px|esquierda|thumb|Ludwig von Elliott: ''Sesión del Parlamentu Nacional'' (Paulskirche, Frankfurt del Meno), en xunu de [[1848]].]]
[[Archivu:Acprussiamap3.png|thumb|250px|right|Espansión de Prusia 1807-1871.]]
El pagu de Prusia por contribuyir a la derrota de Napoleón vieno col [[Congresu de Viena]], nel que Prusia recuperó la mayor parte de los territorios perdíos ya inclusive ganó'l 40{{esd}}% del [[Reinu de SajoniaSaxonia]] y la mayor parte de [[Renania]]. Munchos de los territorios anexaos na Tercer Partición de Polonia fueron apurríos a la [[Polonia del Congresu]] sol gobiernu rusu.
 
Arriendes de estes nueves alquisiciones prusianes, el reinu reorganizar en diez provincies. La mayor parte, amás de les provincies de [[Prusia Oriental]], [[Prusia Occidental]] y [[Provincia de Posen|Posen]], pasó a integrar la [[Confederación Xermánica]], que sustituyó al extinto Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.
----
{{Lleenda|#003153|'''Prusia'''}}
{{Lleenda|#2a7fff|Aliaos de Prusia: [[Reinu d'Italia (1861–1946)|Italia]] y 14 Estaos alemanes<ref group="nota">Los aliaos de Prusia na [[guerra austro-prusiana]] yeren: [[Anhalt]], [[Bremen (Estáu)|Bremen]], [[Ducáu de Brunswick|Brunswick]], [[Ducáu de Lauenburgo|Lauenburgu]], [[Principáu de Lippe|Lippe-Detmold]], [[Lübeck]], [[Hamburgu]], [[Gran Ducáu de Mecklemburgo-Schwerin|Mecklemburgo-Schwerin]], [[Mecklemburgo-Strelitz]], [[Ducáu de Oldemburgo|Oldemburgu]], [[SajoniaSaxonia-Altenburgu]], [[Ducáu de SajoniaSaxonia-Coburgo-Gotha|SajoniaSaxonia-Coburgo-Gotha]], [[Schwarzburgo-Sondershausen]], [[Principáu de Waldeck|Waldeck-Pyrmont]]</ref>}}
{{Lleenda|#ff2a2a|[[Austria-Hungría]]}}
{{Lleenda|#ff8080|Aliaos d'Austria: 11 Estaos alemanes<ref group="nota">Los aliaos austríacos na guerra austru-prusiana yeren: [[Gran Ducáu de Baden|Baden]], [[Reinu de Baviera|Baviera]], [[Reinu de Hanóver|Hanóver]], [[Hesse-Darmstadt]], [[Hesse-Kassel]] (o Hesse-Cassel), [[Ducáu de Nassau|Nassau]], [[Reuss (llinia mayor)|Reuss-Greiz]], [[Ducáu de SajoniaSaxonia-Meiningen|SajoniaSaxonia-Meiningen]], [[Reinu de SajoniaSaxonia|SajoniaSaxonia]], [[Schaumburg-Lippe]], [[Reinu de Wurtemberg|Wurtemberg]]</ref>}}
{{Lleenda|#63ff1y|Estaos neutrales: [[Liechtenstein]], [[Ducáu de Limburgo (1839-1867)|Limburgu]], [[Luxemburgu]], [[Reuss (llinia menor)|Reuss-Schleiz]], [[Ducáu de SajoniaSaxonia-Weimar-Eisenach|SajoniaSaxonia-Weimar-Eisenach]], [[Schwarzburgo-Rudolstadt]]}}
{{Lleenda|#80ffef|Alquisiciones prusianes: [[Reinu de Hanóver|Hanóver]], [[Provincia de Schleswig-Holstein|Schleswig-Holstein]], [[Hesse|Hinterland de Hesse]], [[Hesse-Kassel]], [[Ducáu de Nassau|Nassau]] y [[Frankfurt del Meno]]}}]]
[[Archivu:Prussia (political map before 1905).jpg|thumb|250px|Prusia alredor de 1895.]]
El margrave elector de Brandeburgu [[Federico I de Prusia|Federico III]] por razones de prestíu, llogró'l títulu de rei ''en'' Prusia, autorizáu pol emperador [[Leopoldo I de Habsburgo|Leopoldo I]], a cambéu del sofitu prusianu mientres la [[guerra de Socesión española]]. A lo llargo del sieglu XVIII foi creciendo'l poder de los reis prusianos. Vencieron a los [[Habsburgu]] [[austria]]]cos nos trés [[Guerres de Silesia|Guerres Silesies]], aumentando considerablemente la so poder cola alquisición de [[Silesia]]. [[Federico'l Grande|Federico II]] adoptó'l títulu de ''Rei de Prusia'' en 1772, el mesmu añu en que anexionó la mayor parte de la [[Prusia Real]] na [[Particiones de Polonia|Primer Partición de Polonia]].
 
Tres la [[guerra francu-prusiana]], Guillermo I de Prusia foi proclamáu Emperador alemán (y non Emperador d'Alemaña) el [[18 de xineru]] de [[1871]] nel salón de los espeyos del [[palaciu de Versalles]]. Fundóse un únicu Estáu de calter federal col rei de Prusia como xefe d'Estáu, col títulu imperial y "presidente" o ''[[primus inter pares]]'' de los monarques que se federaron de los reinos de [[Baviera]], [[Baden-Wurtemberg|Wurtemberg]], [[SajoniaSaxonia]], el Gran Ducáu de [[Baden (Alemaña)|Baden]] y el de [[Hesse]]. Tamién quedaron incorporaes les ciudaes llibres de [[Hamburgu]], [[Lübeck]] y [[Bremen]].
 
Col fin de la [[Primer Guerra Mundial]] termina tamién el poder de la dinastía al abdicar [[Guillermo II d'Alemaña]]. Tres l'abdicación el Reinu de Prusia dio pasu al [[Estáu Llibre de Prusia]] dientro de la nueva [[República de Weimar]].
L'Exércitu de Prusia (n'alemán: ''Königlich Preußische Armee'') foi vital por que [[Brandeburgo-Prusia]] convertir nuna potencia europea.
 
Tien el so orixe nel pequenu númberu de mercenarios de [[Brandeburgu]] que participaron na [[guerra de los Trenta Años]], cuando Prusia entá yera un ducáu rexíu n'unión personal polos margraves de Brandeburgu. [[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo de Brandeburgu]] formó per primer vegada un [[exércitu permanente]], ente que'l rei [[Federico Guillermo I de Prusia]] aumentó drásticamente el so tamañu. El rei [[Federico II el Grande]] llevó a les tropes prusianes a la victoria nes [[Guerres de Silesia]] aumentando'l so prestíu.
 
L'exércitu foi claramente ganáu por [[Francia]] mientres les [[guerres napoleóniques]] de la [[cuarta Coalición]]. Sicasí, sol lideralgu de [[Gerhard von Scharnhorst]], los reformadores prusianos modernizaron l'exércitu, que participó na [[guerra de la Sesta Coalición]]. Anque'l conservadores detuvieron dalgunes de les reformes, l'exércitu convirtióse darréu nun baluarte del gobiernu de Prusia ("Prusia nun ye un Estáu con Exércitu, sinón ye un Exércitu con Estáu").
=== Sieglu XVIII ===
 
Mientres el reináu del [[Federico Guillermo I de Prusia|Federico Guillermo I el ''Rei Sarxentu'']], buscóse la ganancia económica y l'enfoque d'una política económica duradera. Solo gracies a un ordenáu presupuestu estatal pudo convertise nuna de les potencies económiques d'Alemaña nel sieglu XVIII, dexando la espansión militar al so fíu, [[Federico II el Grande]]. Un motor de la evolución positiva de la economía centralizada foi l'exércitu prusianu, que precisaba de suministros. En 1722 fúndase una fábrica d'armes. El principal comprador d'armes yera l'exércitu. El comerciu de fueyes firmes de cobre son producíos pa usu civil (techado), calderes de cobre (cerveceríes, finques de calderes), pieces de latón (contenedores, herrajes, goncios) y productos de fierro y aceru (parafuses, tisories, cuchiellos).
 
Refuxaos relixosos de la Franconia y Suabia fueron asignaos a los asentamientos en zones escasamente poblaes del Uckermark, col fin de faela cultivable.
=== Dientro del Imperiu alemán ===
[[Archivu:Pr-königl-Eisenbahnzentralamt 1907.jpg|miniaturadeimagen|derecha|Edificiu de la Real Oficina central de Ferrocarriles de Prusia en Berlín, 1907.]]
Anque'l significáu políticu de Prusia nel acabante fundar Imperiu Alemán menguó dende 1871, siguió siendo l'estáu económicamente más poderosu del Imperiu. L'allugamientu na Renania prusiana, Berlín y Silesia, la provincia de SajoniaSaxonia y de la rexón Rin-Meno yeren, ello ye que los más importantes centros económicos del imperiu. La industrialización en Prusia siguió creciendo dempués de 1871. Esto queda demostráu pol aumentu nel componente d'empléu, industrial, artesanal y la minería. Asina, esta cuota d'empléu aumentó nel sector secundariu y en minería de 30,4{{esd}}% (1871) a 42,8{{esd}}% (1907).
 
Sicasí, esti procesu tuvo variaciones rexonales: na provincia Oriental de Prusia, la participación del sector secundariu y el sector mineru de 1871-1907 solo pasó de 16,1{{esd}}% a 20,4{{esd}}%, ente que na provincia del Rin en contraste foi de 41,3{{esd}}% a 54,5{{esd}}%. El grau de industrialización total de Prusia mientres enforma tiempu tuvo per debaxo de la media nacional.
Les rexones que dieron entamu al Reinu de Prusia fueron el [[Margraviato de Brandeburgu]] y el [[Ducáu de Prusia]], que xuntes formaben [[Brandeburgo-Prusia]]. [[Pomerania Central]] fuera adquirida por Prusia en [[1648]]. Sumaes a les conquistes recién de Suecia en [[1720]], esta rexón pasaría a ser más tarde la provincia de [[Pomerania]]. Les alquisiciones prusianes nes [[Guerres de Silesia]] llevaron a la formación de la provincia de [[Silesia]] en 1740.
 
Tres la [[Primer Partición de Polonia]] en [[1772]], les acabante adquirir [[Prusia Real]] y [[Varmia]] convirtiérense na provincia de [[Prusia Occidental]], ente que'l ducáu de Prusia (xuntu con parte de Varmia) pasara a conformar la provincia de [[Prusia Oriental]]. Otres anexones a lo llargo del [[ríu Notec]] formaron el [[distritu de Netze]]. Tres les segunda y tercer particiones (1793-1795), les nueves alquisiciones prusianes constituyeron les provincies de [[Nueva Silesia]], [[Prusia del Sur]] y [[Nueva Prusia Oriental]], siendo estremáu'l distritu de Netze ente les Prusias Occidental y del Sur. Finalmente, esos trés provincies fueron perdíes en favor del [[Zarato de Polonia]] dempués del [[Congresu de Viena]] en [[1815]], sacante la parte occidental de Prusia del Sur, que formaría la [[provincia de Posen]].
 
[[Archivu:Map-DB-PrussiaProvs-1818.svg|thumb|250px|Los diez provincies del Reinu de Prusia, dempués del [[Congresu de Viena]] (1815). Los otros Estaos miembros de la [[Confederación Xermánica]] amosar en gris. El [[Cantón de Neuchâtel]], nel suroeste, tuvo so l'alministración prusiana hasta 1848.]]
* [[Provincia de Pomerania (1815-1945)|Pomerania]]
* [[Provincia de Posen|Posen]]
* [[Provincia de SajoniaSaxonia|SajoniaSaxonia]]
* [[Provincia de Silesia|Silesia]]
* [[Provincia de Prusia Occidental|Prusia Occidental]]