Abrir el menú principal

Cambios

1 byte desaniciáu ,  hai 11 meses
m
Correición de topónimos (cartafueyu)
[[Archivu:Agriculture Begining.png|thumb|350px|Entamos de l'agricultura en distintes rexones del planeta; namái se consideren les árees de desenvolvimientu primariu onde l'agricultura apaeció independientemente (esclúyense árees onde adomaron plantes por influxu de rexones que primeramente desenvolvieren l'agricultura).]]
[[Archivu:Centres of origin and spread of agriculture.svg|thumb|350px|Espardimientu de l'agricultura dende dalgunos de los focos de desenvolvimientu independiente inicial.]]
L'agricultura y la ganadería empezaron a practicase en distintos llugares del planeta de manera independiente y en distintes feches. La primer rexón onde s'atopen pruebes de la transición d'unes sociedaes de [[cazadores-pañadores]] a otres de [[producción (economía)|productores]] foi [[Oriente Próximu]], escontra'l 8500 e.C., dende onde s'estendió a [[Europa]], [[Exiptu]], [[Oriente Mediu]] y, quiciabes, el sur d'[[Asia]]. Bien pocu dempués los procesos productores desenvolver de manera totalmente independiente nel norte de China nos valles del [[ríu Mariellu]] y del [[Yangtsé]] (7500 e.C.). En [[Nueva Guinea]] tamién se dio un desenvolvimientu tempranu independiente de la [[horticultura]], una y bones dellos nicios suxuren que foi escontra'l 7500 e.C., anque dicha fecha ye inda insegura. N'África les primeres rexones onde se dieron los tresformamientos neolíticos fueron el [[SáharaSáḥara]], [[Sahel]] y [[Etiopía]], anque hai diverxencia d'opiniones: un autores cunten que pudo esistir dalgún tipu d'influencia dende Asia y otros consideren que'l desenvolvimientu foi independiente cuidao que s'adomaron especies de plantes locales.<ref>Diamond, J. (1997), ''[[Armes, Xermes y Aceru]]'', cap. 5.</ref> Finalmente n'América'l desenvolvimientu de l'agricultura foi más tardíu anque se dio de manera independiente en tres región: primero en [[Mesoamérica]] y la [[Cordal de los Andes|rexón andina]] (nun se sabe con seguridad si la horticultura na [[Amazonia]] occidental tuvo influyíu pola rexón andina) y abondo más tardíamente nel este de Norteamérica. N'Europa'l desenvolvimientu nun foi independiente y l'agricultura apaeció ente'l 6000 e.C. y el 3500 e.C. (dependiendo de les rexones) gracies a la llegada d'especies procedentes de Próximu Oriente. Pa una descripción más detallada de les distintes rexones:
* [[Neolíticu n'Oriente Próximu]]
* [[Neolíticu n'Europa]]
=== Trenzados de fibres y telar ===
[[Archivu:Neolitico-ganaderia.gif|thumbnail|580px|Instrumentos rellacionaos cola ganadería, típicos del Neolíticu y los sos posibles empleos al traviés d'antigües representaciones mesopotámiques.]]
Empiecen a usase los primeres trenzados de fibres, cuantimás en [[blima]].
 
De xuru los primeres fixéronse toscamente con cañes. La técnica foi evolucionando hasta llegase a [[cesta|cesto]] perbién llograos nel Neolíticu, productu de la necesidá de recueya de frutos, qu'esistía escontra cientos o miles d'años. Los cestos facer de [[blima]]. Quien vio los niales de los páxaros texedores, puede imaxinar fácilmente la fonte d'inspiración pa los primeros cestos. De xuru inclusive se colectaban güevos de los niales de los [[Ploceidae|páxaros texedores]]
=== Les farines ===
[[Archivu:Ramses III bakery.jpg|thumb|250px|Escenes d'ellaboración de pan na Tumba de [[Ramsés III]]. [[Valle de los Reis]]. [[Exiptu]].]]
El [[trigu]], que yera una planta montesa espublizada n'Asia menor, foi cultiváu n'Oriente Mediu y el so cultivu espublizar nel Neolíticu llegando a Europa escontra'l [[VI mileniu e.C.|5000 e.C.]]
Comíense los granos de trigu y otres ceberes. Más tarde esmagayáronse, comiéndolos esmagayaos o convertíos en pasta. Dacuando tamién se comíen los granos fervíos.
 
== Arte neolítico ==
{{AP|Arte neolítico}}
L'estilu naturalista del Neolíticu, abiertu a les sensaciones y a la esperiencia, tresformar nuna intención artística geométricamente estilizada, cerrada a la riqueza de la realidá empírica. En llugar de les minucioses representaciones fieles a la naturaleza, plenes de ciñu y paciencia pa los detalles del modelu correspondiente, atopamos perdayures signos ideográficos, esquemáticos y convencionales, qu'indiquen más que reproducen l'oxetu.
 
L'arte neolítico tiende agora a afitar la idea, el conceutu, la sustanza de les coses, ye dicir a crear símbolos en cuenta de imáxenes.