Abrir el menú principal

Cambios

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 10 meses
m
Preferencies llingüístiques
En 1594, el margrave [[Joaquín Federico I de Brandeburgu]], nietu de Joaquín II, llogró qu'el so fíu [[Juan Segismundo I de Brandeburgo|Juan Segismundo]] casar cola fía mayor d'Alberto Federico, [[Ana de Prusia]], aumentando les probabilidaes d'heredar el ducáu, una y bones el duque nun tenía fíos varones. En 1603, Joaquín Federico llogró llograr la rexencia de Prusia cuando s'agravó la enfermedá mental del duque; decidió afitar entá más los sos llazos con Prusia, y, cuando enviudó, casóse con [[Leonor de Prusia (1583-1607)|Leonor de Prusia]], hermana d'Ana. D'esta manera, padre y fíu tuvieron al duque de Prusia como suegru. El matrimoniu de Juan Segismundo con Ana tuvo doble beneficiu, una y bones esta yera la fía mayor de [[María Leonor de Cléveris]], hermana mayor de [[Juan Guillermo de Cléveris]], otru duque mentalmente inestable que gobernaba estratéxicos territorios cerca del [[Rin]] y del [[camín español]]. Al morrer Juan Guillermo ensin fíos nin hermanos varones, Juan Segismundo alegó tener derechos hereditarios, y foi un actor importante na [[Crisis de la socesión de Juliers-Cléveris]]. Cuando'l duque Alberto Federico finó en 1618 ensin fíos varones que lo heredaren, el ducáu de Prusia pasó a Juan Segismundo. Asina, Brandeburgu y Prusia quedaron en [[unión personal]] col herederu de la [[Dinastía Hohenzollern|casa Hohenzollern]], unión que duraría 300 años y que primeramente sería conocida so la dualidá [[Brandeburgo-Prusia]]. Juan Segismundo morrió al añu siguiente, y asoceder el so fíu, [[Jorge Guillermo I de Brandeburgo|Jorge Guillermo de Brandeburgu]].
 
Sicasí, y a pesar de que los Hohenzollern de Brandeburgu llograron llograr ganancies territoriales importantes gracies a matrimonios estratéxicos, nun taben en condiciones de faer valir la so autoridá si la so fuerza militar poner a prueba. La [[guerra de los Trenta Años]] foi un desastre pa Brandeburgu, que foi ocupada socesivamente polos bandos en conflictu, esfarrapada y escalada. Sicasí, Prusia quedó fora de los campos de batalla y sirvió d'abelugu al margrave. L'ambivalente Jorge Guillermo tampoco foi capaz de sostener les sos pretensiones hereditaries al [[ducáu de Pomerania]], y al morrer en 1640 apurrió al so fíu, [[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo]], un territoriu bien debilitáu con una fuerza militar inferior a la de los sos enemigos. A pesar d'ello, al rematar la guerra en [[1648]], Brandeburgu-Prusia recibió la parte oriental de Pomerania, un territoriu mayor al que recibió Suecia, magar que la so importancia militar yera considerablemente menor.<ref name="Wilson717">{{Harvsp|Wilson|2009|p=717}}</ref> La esplicación atopar nel potencial de Brandeburgu-Prusia, non nel so poderíu actual. Los dos principales dinastíes en conflictu, los Borbones en Francia y los Habsburgu n'Austria, teníen planes similares anque opuestos pal ElectoráuEleutoráu de Federico Guillermo. Francia quería fortalecer a un Estáu alemán pa faer contrapesu a los Habsburgu austriacos,<ref name="Clark48">{{Harvsp|Clark|2006|p=48}}</ref> ente que estos postreros queríen fortalecer a Brandeburgu por que fixera contrapesu a Suecia, yá que dende 1648 compartiríen fronteres.<ref name="Wilson717"/>
 
A pesar de que la [[Paz de Westfalia]] premió territorialmente a Brandeburgo, al igual qu'en 1618, los Hohenzollern nun taben en condiciones de defender les sos alquisiciones. Por esti períodu, un conseyeru del electoreleutor Federico Guillermo consideró nun informe que Polonia taba buscando la oportunidá p'arrampuña-y Prusia. Suecia taba faciendo lo mesmo con Pomerania, y los territorios ganaos na socesión de Juliers-Cléveris taben a mercé de les [[Provincies Xuníes de los Países Baxos|Provincies Xuníes]]. Pa compensar esta debilidá, l'ElectorEleutor de Brandeburgo empezó a reforzar l'exércitu, llegando a tener 25{{esd}}000 soldaos en 1655, abondos como pa xugar un papel importante na [[Batalla de Varsovia (1656)|batalla de Varsovia]] como aliáu de Suecia contra Polonia mientres el [[El Diluviu (hestoria polaca)|"Diluviu"]]. Federico Guillermo llogró llograr entós la garantía del rei [[Carlos X Gustavo de Suecia]] de que nun intentaría arrampuña-y Prusia, en cuenta de xura-y vasallaxe. Sicasí, malapenes l'exércitu suecu retirar al norte pa lluchar contra Dinamarca, l'ElectorEleutor camudó de bandu y alióse col rei polacu. [[Leopoldo I de Habsburgo|Leopoldo de Habsburgu]], quien yera candidatu al Imperiu, quería cuntar col votu de Brandeburgo, polo que primió al rei polacu por que confirmara la soberanía de los Hohenzollern sobre Prusia. D'esta manera, l'exércitu de Federico Guillermo lideró l'ataque de la coalición austru-polacu-brandeburguesa contra Suecia, llogrando una victoria decisiva. Brandeburgo-Prusia pudo asina controlar tola Pomerania, pero a pesar de la so creciente importancia militar, siguía siendo una potencia menor na política internacional, y fuéron-y arrampuñaes toles sos ganancies territoriales nesta guerra nel [[Tratáu d'Oliva]], principalmente por presión francesa, qu'agora velaba per Suecia. La reconocencia internacional del dominiu brandeburgués sobre Prusia foi entós la única ganancia que los Hohenzollern pudieron sacar de la guerra del Norte de 1655-1660.
 
=== 1701: La crecedera de Brandeburgo ===
 
[[Archivu:Brandenburg Wappen.svg|thumb|200px|Escudu de [[Brandeburgu]].]]
[[Federico Guillermo I de Brandeburgo|Federico Guillermo]], el "Gran ElectorEleutor" de [[Brandeburgo-Prusia]], morrió en 1688. Les sos propiedaes pasaron al so fíu Federico III (1688-1701), que se convirtió nel rei [[Federico I de Prusia]] (1701-1713). A esceición del [[ducáu de Prusia]], toles tierres de Brandeburgo formaben parte del [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], nesa dómina sol gobiernu hereditariu de la [[Casa de Habsburgu]]. Federico III llogró'l consentimientu del [[Leopoldo I de Habsburgo|emperador Leopoldo I]], en cuenta de l'alianza contra Francia na [[guerra de Socesión española]], p'adoptar (en [[Königsberg]], el [[18 de xineru]] de [[1701]]) el títulu de "[[Rei en Prusia]]" con base nos sos territorios non imperiales. La fórmula rei ''en'' Prusia en llugar de rei ''de'' Prusia adoptar por nun poder haber nel imperiu más rei que l'emperador y el de Bohemia. El títulu pasó a ser d'aceptación xeneral col [[Tratáu de Utrecht]].
 
=== 1701-1740: El nuevu reinu ===
El nuevu reinu de Prusia yera bien probe —inda nun se recuperara totalmente de la devastación de la [[guerra de los Trenta Años]]— y el so territoriu tomaba más de 1200{{esd}}km, dende les tierres del [[Ducáu de Prusia]], na mariña sureste del [[mar Bálticu]], pasando pel área central de los [[Hohenzollern]] en [[Brandeburgu]] y terminando nos enclaves del [[Ducáu de Cléveris]], [[El Condao de Mark]] y [[El Condao de Ravensberg|Ravensberg]], en [[Renania]]. En 1708, aprosimao un terciu de la población del ducáu de Prusia foi afectada pola [[peste bubónica]].<ref>Walker, Mack, ''The Salzburg transaction: expulsion and redemption in eighteenth-century Germany'', (Cornell University Press, 1992), 74.</ref> La peste llegó a [[Prenzlau]] n'agostu de 1710, pero sumió antes d'algamar la capital, [[Berlín]], a solu 80{{esd}}km.
 
La derrota de los suecos a manos de [[Zarato rusu|Rusia]], [[ElectoráuEleutoráu de Saxonia|Saxonia]], [[República de los Dos Nación|Polonia]], [[Reinu de Dinamarca y Noruega|Dinamarca-Noruega]], [[ElectoráuEleutoráu de Hannover|Hannover]] y Prusia na [[Gran Guerra del Norte]] (1700-1721) marcó'l final del dominiu suecu nel mariniegu sur del mar Bálticu. Nel [[Tratáu d'Estocolmo]] pruso-suecu (xineru de 1720), Prusia recuperó [[Stettin]] ([[Szczecin]]) y otres partes de les posesiones sueques en [[Pomerania]]. Los Hohenzollern de [[Brandeburgu]] llograren la reversión del ducáu de Pomerania dende 1472 (enantes, Pomerania yá fuera anexionada a Brandeburgu-Prusia en 1648 pola [[Paz de Westfalia]]).
 
Mientres esti tiempu, el plan trazáu pol gran electoreleutor algamó'l so clímax.
 
=== 1740-1760: Les guerres de Silesia ===
[[Archivu: Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|right|thumb|<small>Charles Meynier: ''Napoleón en Berlín''. Dempués de ganar a les tropes prusianes na [[Batalla de Jena]], l'exércitu francés entra en Berlín el 27 d'ochobre de [[1806]].</small>]]
 
En [[1806]] foi abolíu'l [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]] como resultáu de les victories de [[Napoleón Bonaparte]] sobre Austria. El títulu de ''Kurfürst'' ([[príncipe electoreleutor]]) de Brandeburgu yá nun tenía sentíu y suprimióse. Antes d'eso, el soberanu [[Hohenzollern]] ostentara munchos títulos, dende'l de Xefe de la Ilesia evanxélica hasta'l de rei, electoreleutor, gran duque y duque de delles rexones y reinos sol so gobiernu. Dempués de 1806, yera a cencielles el rei de Prusia≫.
 
De resultes de la derrota prusiana na [[batalla de Jena]]-Auerstedt en 1806, el rei Federico Guillermo III foi forzáu temporalmente a fuxir a [[Klaipėda|Memel]]. Dempués del [[Tratáu de Tilsit]] en 1807, Prusia perdió casi la metá del so territoriu, incluyíes les tierres ganaes na Segunda y Tercer [[Particiones de Polonia]] (qu'agora s'amenorgaba al [[Ducáu de Varsovia]]) nes tierres al oeste del [[ríu Elba]]. Lo que quedaba del reinu foi ocupáu poles tropes franceses (pagando Prusia tolos gastos de la so mantención) y el rei tuvo obligáu a sellar una alianza con Francia y xuntase al [[Bloquéu Continental]].
La primera d'elles foi la [[Segunda Guerra de Schleswig]] (1864), que Prusia empecipió y ganó cola ayuda d'Austria. Dinamarca foi ganada y apurrió los ducaos de Schleswig y Holstein a Prusia y Austria, respectivamente.
 
L'alministración estremada de Schleswig y Holstein foi'l motivu pa la guerra austru-prusiana de 1866 (tamién conocida como la [[guerra de los Siete Selmanes]]), na que Prusia, aliada col [[Reinu d'Italia (1861-1946)|reinu d'Italia]] y dellos Estaos xermanos del Norte, declararon la guerra al Imperiu austriacu. La coalición comandada per Austria foi ganada y dellos Estaos xermanos (el [[Reinu de Hannover]], el [[ElectoráuEleutoráu de Hesse]], el [[Ducáu de Nassau]] y la ciudá llibre de [[Frankfurt]]) fueron anexonáus a Prusia. Los territorios apostaos de Schleswig y Holstein pasaron a tar baxu plenu dominiu prusianu. Gracies a l'alquisición d'estos territorios foi posible la unión de [[Renania]] y [[Westfalia]] col restu del reinu. Foi entós cuando Prusia algamó la so mayor estensión, que caltuvo hasta la so estinción como reinu en 1918.
 
La [[Confederación Xermánica]] foi sustituyida en [[1867]] pola [[Confederación Alemana del Norte]], sol dominiu de Prusia, y con aliances militares colos Estaos xermanos del Sur (sacante Austria). La unificación d'Alemaña ( ''[[Kleindeutsche Lösung|Kleindeutschland]]'') entamada por Bismarck taba mui cerca de concretase. Guillermo taba decidíu a conquistar el territoriu d'Austria, pero Bismarck convenciólu por qu'abandonara la idea, yá que vía n'Austria un pervalible aliáu futuru.
La casa reinante en Prusia yera la dinastía Hohenzollern. Herederos de los margraves y los caballeros teutónicos, el so nome deriva de Zollern, un castiellu del sieglu XIII que la familia tenía cerca de la ciudá de Stuttgart. La importancia política de los Hohenzollern creció colos sieglos. Partiendo del primitivu condáu de Zollern y del burgraviado de Núremberg, la caña francona d'esta familia llegó a rexir l'Imperiu alemán ente 1871-1918.
 
El margrave electoreleutor de Brandeburgu [[Federico I de Prusia|Federico III]] por razones de prestíu, llogró'l títulu de rei ''en'' Prusia, autorizáu pol emperador [[Leopoldo I de Habsburgo|Leopoldo I]], a cambéu del sofitu prusianu mientres la [[guerra de Socesión española]]. A lo llargo del sieglu XVIII foi creciendo'l poder de los reis prusianos. Vencieron a los [[Habsburgu]] [[austria]]]cos nos trés [[Guerres de Silesia|Guerres Silesies]], aumentando considerablemente la so poder cola alquisición de [[Silesia]]. [[Federico'l Grande|Federico II]] adoptó'l títulu de ''Rei de Prusia'' en 1772, el mesmu añu en que anexonó la mayor parte de la [[Prusia Real]] na [[Particiones de Polonia|Primer Partición de Polonia]].
 
Tres la [[guerra francu-prusiana]], Guillermo I de Prusia foi proclamáu Emperador alemán (y non Emperador d'Alemaña) el [[18 de xineru]] de [[1871]] nel salón de los espeyos del [[palaciu de Versalles]]. Fundóse un únicu Estáu de calter federal col rei de Prusia como xefe d'Estáu, col títulu imperial y "presidente" o ''[[primus inter pares]]'' de los monarques que se federaron de los reinos de [[Baviera]], [[Baden-Wurtemberg|Wurtemberg]], [[Saxonia]], el Gran Ducáu de [[Baden (Alemaña)|Baden]] y el de [[Hesse]]. Tamién quedaron incorporaes les ciudaes llibres de [[Hamburgu]], [[Lübeck]] y [[Bremen]].
| {{nowrap|[[Federico I de Prusia|Federico I]]}}
| {{nowrap|1701-1713}}
| Margrave electoreleutor de Brandeburgu, en 1701 llogra'l títulu de "Rei ''en'' Prusia".
|-
| [[File:Friedrich Wilhelm I 1713.jpg|80px]]