Abrir el menú principal

Cambios

m
Preferencies llingüístiques
El carbón vexetal ye'l primer material de carbón utilizáu pol home y el so usu data probablemente dende'l mesmu momentu en que s'empieza a utilizar el fueu; yá que los cachos de madera carbonizao que quedaríen en delles fogueres pueden considerase un carbón vexetal rudimentariu. Ello ye que esisten pruebes de qu'en munches pintures rupestres de fai más de 15.000 años el carbón vexetal utilizar pa marcar la contorna de les figures, amás d'usase como [[pigmentu]] de color negru cuando s'entemecía con [[grasa]], [[sangre]] o [[cola de pexe]].
 
El carbón vexetal úsase mayoritariamente como combustible, non solo d'usu domésticu sinón tamién industrial, especialmente nos países en víes de desenvolvimientu. La producción de carbón vexetal tien un importante impactuimpautu ambiental que ye necesariu menguar.
 
=== Forxa del fierro Otru usu fundamental del carbón vexetal na hestoria de la humanidá ye'l so empléu na metalurxa. La metalurxa del fierro, empezada yá unos 1.200 años e.C. y que se desenvuelve n'Europa mientres la edá del fierro” (700 e.C. hasta'l 68 d. C.), nun fuera posible ensin el carbón vexetal una y bones les elevaes temperatures que se riquir pa fundir los minerales nun pueden algamar utilizando a cencielles madera o los combustibles de la edá del fierro. Amás, el carbonu que contién el carbón vexetal actúa como reductor de los óxidos del metal que formen los minerales y cola técnica apropiada parte d'esti carbonu puede alearse col fierro pa dar llugar al aceru, muncho más duru que'l fierro, lo cual foi fundamental nel desenvolvimientu d'armes y ferramientes más resistentes. Yera'l combustible utilizáu na llamada [[forxa catalana]], pa la producción d'aceru.
 
L'usu del carbón vexetal en metalurxa perduró hasta los nuesos díes, anque otros combustibles como'l coque metalúrxicu haber reemplazáu casi por completu, na actualidá y especialmente en países con abondosos recursos forestales y economíes en desenvolvimientu esiste un resurdimientu del usu del carbón vexetal en metalurxa, yá que amás el so usu representa, siquier en principiu, un menor impactuimpautu ambiental qu'el del coque metalúrxicu. El carbonu puede atopase nes aleaciones fierro-carbonu, tantu n'estáu amestáu (Fe3C, [[cementita]]), como n'estáu llibre (C). D'una forma xenérica, al aumentar el porcentaxe en carbonu, les aleaciones Fe-C aumenten la so durez y rixidez y pierden ductilidad. Considérase qu'una aleación de fierro ye un aceru si contién menos d'un 2 % de carbonu, si'l porcentaxe ye mayor recibe'l nome de fundición.
 
=== Otres aplicaciones Otra de les aplicaciones del carbón vexetal ye la fabricación de [[pólvora]]. La pólvora negra componer d'un 75 % de salitre ([[nitratu de potasiu]]), un 12 % de [[azufre]] y un 13 % de carbón vexetal. Estos ingredientes al quemar producen un [[gas]] que tiende a ocupar un [[volume]] 400 vegaes mayor que l'amiestu orixinal, produciendo una fuerte presión nes parés del recipiente que los contien.
 
Cuidao que el carbón vexetal ye un material poroso, otra de les sos aplicaciones ye'l so usu como absorbente (capacidá d'atrapar molécules o iones). Asina, sábese que la madera carbonizao usábase como absorbente médicu nel antiguu [[Exiptu]] y que nel añu 400 e.C. Hipócrates encamentaba penerar con carbón l'agua pa beber. El carbón vexetal nun tener una testura porosa tan desenvuelta como la de los carbones activaos. Sicasí, resulta más simple y baratu de producir, polo qu'a pesar de ser un absorbente relativamente mediocre, si comparar colos [[carbón activáu|carbones activaos]], utilizar en determinaes aplicaciones que nun riquir d'una gran capacidá d'absorción. Tamién s'usa pa adsorber molécules d'un tamañu relativamente grande (como los colorantes), yá que la mayoría de la porosidá de los carbones vexetales ta dientro del campu de los macroporos (anchor del poru > 50 nm). Una aplicación relativamente importante ye la clarificación de bébores alcohóliques como'l vinu, cerveza, güisqui, etc.
 
En Chile denominar "Carbón de madera" y ellabórase comúnmente de lleña d'Espín, Pinu Radiatta, Eucaliptus, según borrafes d'otros árboles y parrotales. El so usu tien una llarga tradición y hasta los nuesos díes ye'l combustible domésticu d'eleición pa usu en parrilles y asaos campestres. La so producción y vienta ye particularmente activa na zona central del país, atopándose tantu en grandes tiendes d'atarraquites como na vienta directa al traviés de pequeños productores. N'el so ellaboración utiliza'l métodu tradicional denomináu "forniella", que comúnmente consiste nun carcavón o pequena escavación na fastera d'un cuetu, al cual déxase una pequena entrada y una ventilación minúscula nel so parte cimeru. Esta enllénase de madera y borrafes vexetales, encender y depués taponeando dafechu la entrada con cañes verdes, lladriyos y folla. Déxase amburar per dellos díes hasta que la ventilación cimera dexa de emanar fumu, momentu en que'l carboneru va abrir la entrada pa estrayer el productu.
 
La fabricación del carbón vexetal, como s'esplicó antes, puede faese de delles formes, pero ye importante detallar delles d'elles:
- Treslladar en carretes tiraes por gües a la carbonera (superficie de forma redonda de 4 m de diámetru) onde se deposita tola madera o estielles (forma de circulo).
- El "castiellu" constrúyese empezando nel centru de la carbonera, asítiase primero un poste de 2 m, al cual vánse-y amestando los demás cachos o estielles, según diámetru y en forma vertical al suelu. Los más gruesos van el centru, los más delgáu na perisferia , hasta formar el conu.
- Al conu , na parte basal faíse-y un collarín con cañes y estaquillas pa evitar qu'esmuza la paya o tierra, darréu amiéstase una capa 20 cm de fueyes del monte o paya de trigu.Darréu amiéstase una capa de tierra de 20 cm, aprosimao.
- Na parte cimera del "castiellu", voi habese un fuexu por onde se priende'l fueu, que tápase una vegada que'l fueu formara caricotes.
- Na parte basal, tapar sol, aníu de cañes, dexando furos llamaos "vagos" o troneres por onde sale'l vapor d'agua y fumu.
- El procesu de cocción o formación del carbón dura ente 10 a 15 díes, dependiendo del tamañu del castiellu.Mientres esti periodu hai que curialo día y nueche de manera d'evitar que se ruempa. Los primeres dóas voi haber na parte cimera y realízase l'actividá de "Retape" (amestar estielles curties de 50 cm, con él, oxetu de formar carbón y evitar que s'apague'l fueu). Amiéstase tierra y vase apertando con una pala, costantemente -