Diferencies ente revisiones de «Clima»

28 bytes desaniciaos ,  hai 1 añu
m
Bot: Troquéu automáticu de testu (-mariñes +costes)
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (-Isla +Islla ))
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (-mariñes +costes))
Los esforzamientos esternos pueden implicar ciertes periodicidades, como variaciones orbitales y variaciones solares, y de la mesma presentar enclinos globales nun solu sentíu percima de les fluctuaciones de más alta frecuencia. Este ye'l casu de la variación solar, que mientres presenta fluctuaciones regulares en curtios periodos, al llargu plazu presenta un aumentu sistemáticu del [[Lluminosidá|rellumo]] solar. Coles mesmes, dicha variación presenta acontecimientos, nubes magnétiques, [[llurdiu solar|llurdios solares]] o periodos anormales d'actividá solar. En munchos casos l'apariencia caótica d'una variación puede tapar una regularidá de bien baxa frecuencia pa la cual nun pasó abondu tiempu por que pudiera ser reparada.
 
Otru de los motivos más importantes de los cambeos climáticos al llargu plazu, non perbién estudiáu, deber a los cambeos del allugamientu de los continentes, islles y de les dorsales submarines qu'esplica la teoría de derivar continental o, con mayor propiedá, la teoría de la [[tectónica de plaques]]. N'efeutu, la esistencia de riques mines de carbón nes islles [[Svalbard]] o [[Spitsbergen]], allugaes en plenu [[océanu Árticu]] onde agora nun esiste práuticamente vexetación, enséñennos que nel pasáu xeolóxicu esti archipiélagu atopábase allugáu nunes llatitúes muncho más baxes. Otra manera, el llevantamientu de la dorsal centroamericana que vieno crear una ponte ente América del Norte y del Sur que nun esistía fai unos 60&nbsp;000 años vieno ser una bendición pa los países europeos, una y bones les agües templaes del [[mar Caribe|Caribe]] y del [[golfu de Méxicu]], qu'antes travesaben per delles partes l'actual istmu centroamericanu escontra'l [[océanu Pacíficu]], dio orixe a un circuitu que torna y esvia diches agües al traviés de les [[Antilles]] y les mariñescostes orientales de los [[Estaos Xuníos]], per mediu de lo que se conoz como [[corriente del Golfu]] que, evidentemente, nun esistía enantes. Asina, l'enorme glaciar escandinavu que cubría'l norte d'Europa mientres el [[Pleistocenu]] empezó a fundise por cuenta de la enorme cantidá de calor que tresllada tala corriente (<ref>Causes de les glaciaciones en [[Pleistocenu#Causes de les glaciaciones]]</ref>).
 
Estos esforzamientos munches vegaes son demasiáu pequeños o bien lentos pa causar cambeos que seyan perceptibles nel clima. Per otra parte, nun tenemos d'escaecer que la climatoloxía basar nun analís estadísticu de la información meteorolóxica que se va arrexuntando, polo que les variaciones temporales que se presenten nos parámetros del clima van incorporándose a los promedios estadísticos, que nun suelen amosar l'efeutu retroalimentador (tantu positivu como negativu) d'esos esforzamientos, una y bones los [[meteoroloxía estrema|estremos meteorolóxicos]] (que non climáticos) suelen compensase ente sigo, colo que los promedios estadísticos del clima mientres una serie de tiempu bastante llarga suelen presentar bien poques variaciones.
 
=== Corrientes oceániques ===
Les [[Corriente marina|corrientes marines]] o, con mayor propiedá, les corrientes oceániques, encargar de treslladar una enorme cantidá d'agua y, poro, d'enerxía térmica (calor). La influencia bien poderosa de la [[corriente del Golfu]], que trai agües templaes dende les llatitúes intertropicales fai más templada la mariña atlántica d'[[Europa]] que lo que-y correspondería según la so llatitú. Sicasí, otres zones de la mariña esti d'América del Norte, asitiaes a la mesma llatitú que les d'Europa presenten unes temperatures muncho más baxes, especialmente pel hibiernu. El casu de [[Washington D. C.]], por casu, puede comparase con [[Sevilla]], que ta a la mesma llatitú, pero que tien unos iviernos muncho más templaos. Y esta diferencia acentúase más escontra'l norte, porque al alloñamientu de la corriente del Golfu hai que sumar la influencia de les agües fríes de la [[corriente del Llabrador]]: [[Oslo]], [[Estocolmo]], [[Ḥelsinki]] y [[San Petersburgu]], capitales de países europeos, atopar a la mesma llatitú que la península del Llabrador y la badea de Hudson, territorios práuticamente deshabitados pol clima desaxeradamente fríu. Otru interesante exemplu de que les temperatures nun guarden una correspondencia estricta cola llatitú, cuando se traten de corrientes oceániques fríes o templaes atopar nel fechu de que les agües oceániques n'España y Portugal son más templaes que nes mariñescostes de Canaries y Mauritania, a pesar de la menor llatitú de les mariñescostes africanes, pol fechu de qu'en dambos casos tán incidiendo los efectos de dos corrientes distintes: la [[corriente del Golfu]] nes mariñescostes europees y la de [[Corriente de les Islles Canaries|les Canaries]] nes mariñescostes africanes.
 
Les corrientes fríes tamién exercen una poderosa inflúi sobre'l clima. Na zona intertropical producen un clima bien grebu nes mariñescostes occidentales d'África y d'América, tantu del norte como del sur. Estes corrientes fríes nun se deben a un orixe polar de les agües (daqué que se señala en dellos testos dende fai enforma tiempu), que nun s'esplicaría nel casu de les corrientes fríes de [[California]] y de [[Canaries]] una y bones dambes tán allugaes ente corrientes templaes a mayor y a menor llatitú. La frialdá de les corrientes deber al ascensu d'agües fondes en diches mariñescostes occidentales de la Zona Intertropical. Esi ascensu de les agües, lentu pero constante, ye bien evidente nel casu de la Corriente de Humboldt o del Perú, una zona bien rica en [[plancton]] y en pesca, precisamente, pol ascensu d'agües fondes, que traen a la superficie una gran cantidá de materia orgánico. Como les agües fríes producen alta presión atmosférica, como s'esplica nos artículos sobre la [[Guayana Venezolana]] y sobre la [[diatermancia]], el mugor relativo nes árees d'agües fríes ye bien baxa y les agües son bien escases o nules: el [[desiertu d'Atacama]] ye'l más grebu del mundu.
 
Los motivos de la surgencia de les agües fríes deber a dos razones rellacionaes col movimientu de rotación de la Tierra:
* De primeres, a la dirección de los vientos planetarios na zona intertropical y a la mesma dirección de les corrientes ecuatoriales. En dambos casos, esto ye, nel casu de los vientos y de les corrientes marines, el desplazamientu producir d'este a oeste (en sentíu contrariu a la rotación terrestre) y alloñar de la mariña. De la mesma, esti alloñamientu de la mariña de los vientos y de les agües superficiales, crea les condiciones qu'espliquen en parte l'ascensu de les agües más fondes, que vienen reemplazar a les agües superficiales que s'alloñar. A lo último, na zona intertropical, los vientos son de componente Este, debíu al movimientu de rotación de la Tierra, polo que nes mariñescostes occidentales de los continentes na zona intertropical soplen del continente escontra l'océanu, polo qu'el so mugor ye bien escasa. N'otra escala muncho más amenorgada, esti fenómenu puede comprobase nes sableres levantinas españoles: cuando sopla'l vientu de [[Puntu cardinal|Poniente]], el Mediterraneu atopar ensin foles (rizáu, cuando enforma) pero les agües na sablera nótense muncho más fríes de lo normal. Y nel casu de la [[isla de Margarita]] ye muncho más evidente, porque nella soplen los vientos del Este mientres tol añu y a cualquier hora: la temperatura de la sablera de La Galera en [[Juan Griegu]] ye muncho más fría, anque ensin nengún aguaxe perceptible, que la de Sablera L'Agua o la Sablera d'[[Lope d'Aguirre|El Tiranu]], nes mariñescostes orientales de la isla, allugaes apenes a unos 15&nbsp;[[kilómetru|km]] escontra l'Este.
* De segundes, el mesmu movimientu de rotación ye'l responsable directu del ascensu de les agües fríes nes mariñescostes occidentales de los continentes nes llatitúes subtropicales. El procesu ye relativamente senciellu: debíu al movimientu de rotación terrestre, d'oeste a este, les agües del fondu oceánicu, que se mueven conjuntamente cola parte sólida de les cuenques oceániques, vense forzaes a xubir cuando la turria continental actúa como una especie de pala (inmóvil con relación al restu de la litosfera) que les obliga a xubir. En realidá, esti segundu motivu ye'l más importante, ente que la dirección de los vientos d'este a oeste coles corrientes marines fríes nun ye una causa d'éstes sinón que tamién se debe al movimientu de rotación terrestre. Entá más, nel casu de la Corriente de Humboldt, los vientos d'este a oeste nun coinciden cola corriente yá que ésta va de sur a norte y cuando s'avera al ecuador terrestre esviar escontra'l noroeste. Precisamente, la falta de coincidencia ente les direcciones de los vientos y de les corrientes ye una demostración de que nun se trata esactamente de les mesmes causes. L'artículu [[corrientes oceániques fríes]] esplica estes idees con mayor amplitú.
 
== Clasificaciones climátiques ==
# w – Agües na dómina de sol altu (branu térmicu), tamién na zona intertropical: Aw = Clima de sabana #
m – Agües de monzón. Similar al Aw, pero con agües más intenses aniciaes pola diferencia acentuada de les presiones atmosfériques ente l'océanu y los continentes. Solo preséntase nel sur y sureste del continente asiáticu. Les agües suelen ser bien intenses y enllargaes mientres la dómina de calor, cuando les baxes presiones continentales atraen a los vientos procedentes del océanu Índicu cargaos de mugor, que se descarguen nes aguaes meridionales del Himalaya y otros cordales provocando llenes de los grandes ríos de la zona, como'l Indo, el Ganges, el Bhramaputra, el Irawaddy, el Saluen y el Mekong, según otros ríos del sur de China.
# s – Agües pel hibiernu. Correspuende al clima subtropical secu o clima mediterraneu (Csa según Köppen), alcontráu nes llatitúes subtropicales de les mariñescostes occidentales de los continentes.
 
Ente los principales cambeos al sistema escurríu por Köppen pueden citase les de Trewartha (<ref>Trewartha, Glenn T. ''An Introduction to Climate''. New York: McGraw-Hill Book Co., 1955, 402 pp.</ref>) y la de Thornthwaite (<ref>Thornthwaite, C. W. ''The Climates of the Earth''. ''Geographical Review'', N° 23, pp 433-440</ref>), que foi consideráu por Strahler como un sistema estreme.
Con relación a los estragales que dixebren unos climes d'otros según les precipitaciones respectives, esisten diverses interpretaciones (según distintos autores), que tendríen de tar basaes, amás de los montos pluviométricos de les estaciones allugaes nun clima dáu, nes temperatures medies mensuales d'eses mesmes estaciones, tal como s'indica nel artículu sobre'l [[índiz xerotérmico de Gaussen]] yá que nun ye lo mesmo una pluviosidá de 40&nbsp;[[milímetru|mm]] pa un mes determináu nuna estación meteorológíca d'un clima templáu que si se trata d'un clima fríu. Ello ye que una escasa precipitación nun mes d'apenes un llitru d'agua por m² (esto ye, 1&nbsp;mm) nun tendría nengún efeutu cuando se trata d'un clima templáu, una y bones esi valor de la precipitación quedaría anuláu rápido pola evaporación: pero si falamos d'un clima de tundra mientres l'iviernu, nel que les temperatures medies fueren inferiores a los 0&nbsp;°C, esi llitru d'agua permanecería nel suelu en forma líquida o sólida, pola casi ausencia d'evaporación que se presenta con eses temperatures.
 
Nel casu d'España, por casu, la pluviosidá mengua de noroeste a sureste, dende unos 1500&nbsp;mm añales nuna gran parte de [[Galicia]] hasta los 300&nbsp;mm o menos nes mariñescostes d'Almería, con una aridez estrema nos valles internos de la provincia pol efeutu de sotaventu de les alliniaciones montascoses, como asocede, por casu, nel valle de [[Tabernas]]. Y el exemplu de les fasteres occidentales de la [[Parque natural de la Sierra de Grazalema|Sierra de Grazalema]], en [[Provincia de Cádiz|Cádiz]], con una pluviosidá entá mayor que la de [[Galicia]] sirviríen pa esclariar un pocu la idea yá indicada de la influencia de la temperatura con al respective de la efectividá de les agües. Si nun se toma en cuenta la Sierra de Grazalema en llugar de Galicia pa definir la gradación progresiva de los climes según el so mayor o menor aridez ye porque esta Sierra, que foi declarada en 1977 [[Reserva de la biosfera]] pola UNESCO, representa un casu especial y bien alcontráu, ya inversu al de Tabernas, nel sentíu de que se trata d'una área espuesta a los vientos del oeste, esto ye, a barloventu, lo qu'incide nel escurrimientu d'agües orográfiques. Sicasí, nel valle de Tabernas, con un clima desértico y allugáu nel estremu oriental d'[[Andalucía]], en [[Provincia d'Almería|Almería]], tratar d'una zona a sotaventu de los [[vientos del oeste]], polo que'l mugor ye bien escasa.
 
=== Clasificación xenética ===
=== Templaos ===
* '''[[Clima ecuatorial]]''' ([[Amazonia|rexón amazónica]], parte oriental de [[Panamá]], [[península de Yucatán]], centru d'[[África]], occidente costeru de [[Madagascar]], sur de la [[península de Malaca]] y [[Insulindia]]).
* '''[[Clima tropical]]''' ([[Caribe (rexón)|Caribe]], [[Llanos]] y mariñescostes de [[Colombia]], [[Costa Rica]] y [[Venezuela]], mariña del [[Ecuador]], costa norte del [[Perú]], la mayor parte del este de [[Bolivia]], noroeste d'[[Arxentina]], oeste de [[Paraguái]], centru y sur d'[[África]], sudeste asiáticu, norte d'[[Australia]], sur y parte del centru de la [[India]], la [[Polinesia]] etc. y la mariña surcentral del Pacíficu de [[Méxicu]]).
* '''[[Clima subtropical grebu]]''' (suroeste d'[[América del Norte]], norte y suroeste d'[[África]], oriente mediu, mariña central y sur del [[Perú]], norte de [[Chile]], centru d'[[Australia]]). Allugar ente los climes desérticos subtropicales y les franxes de clima mediterraneu, del cual estrémase por una pequeñu diferencia tocantes a l'agua recibida.
* '''[[Clima grebu|Clima desértico]] y [[Clima semiárido|semidesértico]]''', esti postreru tamién llamáu clima estepario, allugar nel interior de los continentes na zona templada ([[Asia Central]], centro-oeste d'[[América del Norte]], [[Mongolia]], norte y oeste de [[República Popular China|China]]).
* ''' [[Clima subtropical húmedu]] ''' (sudeste d'[[Estaos Xuníos]] y [[Australia]], sur de [[República Popular China|China]], nordés d'[[Arxentina]], sur de [[Brasil]] y [[Uruguái]], norte de la [[India]] y [[Paquistán]], [[Xapón]] y [[Corea del Sur]]).
* ''' [[Clima mediterraneu]] ''' (zona del [[Mar Mediterraneu|Mediterraneu]], [[California]], centru de [[Chile]], sur de [[Sudáfrica]], suroeste d'[[Australia]]).
* '''[[Clima oceánicu]] o atlánticu''' (zona atlántica europea, mariñescostes del [[Océanu Pacíficu|Pacíficu]] del noroeste d'[[Estaos Xuníos]] y de [[Canadá]], sureste d'[[Australia]], [[Nueva Zelanda]], sur de [[Chile]], mariña de la Provincia de [[Buenos Aires]], [[Arxentina]]).
* ''' [[Clima continental]] ''' (centru d'[[Europa]] y [[República Popular China|China]] y la mayor parte d'[[Estaos Xuníos]], norte y nordés d'[[Europa]], sur y centru de [[Siberia]], [[Canadá]] y [[Alaska]]).
 
126 195

ediciones