Diferencies ente revisiones de «Fráncicu ripuariu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 3 años
m
Preferencies llingüístiques
m (Iguo testu: -"supon" +"supón")
m (Preferencies llingüístiques)
|mapa_lleenda = Área llingüística del ripuario
}}
El '''fráncicu ripuario''' o '''franconio ripuario''' (n'alemán ''Ripuarisch'', en ripuario ''Ripoaresch''; del [[llatín]] ''ripa'' 'oriella') ye un conxuntu de [[dialectudialeutu|dialectosdialeutos]] del [[idioma alemán|alemán]], parte del grupu [[alemán central occidental|central occidental]]. Xuntu col [[idioma luxemburgués|luxemburgués]], el [[fráncicu moselano]] y el [[fráncicu renano]] constitúi la familia dialectaldialeutal del [[fráncicu central]], siendo la so variedá más noroccidental. El so nome provien de los [[francos ripuarios]], un [[pueblu francu]] que s'estableció a veres del [[Rin]] a partir del sieglu IV.
 
Fálase principalmente nel [[estáu federáu]] de [[Renania del Norte-Westfalia]], al sur de la [[llinia de Benrath]], dende'l noroeste de [[Düsseldorf]] y [[Colonia (Alemaña)|Colonia]] hasta [[Aquisgrán]] al oeste, y [[Waldbröl]] al este. Tamién s'estiende al norte de [[Renania-Palatinado]], la área de [[Eupen]] (este de [[Bélxica]]) y dellos conceyos estremeros de los [[Países Baxos]] ([[Kerkrade]], nel [[Limburgo (Países Baxos)|Limburgo neerlandés]]).
Nel [[sieglu V]], los ripuarios conquistaron [[Colonia (Alemaña)|Colonia]] y convertir na so capital, acabando col dominiu romanu nesta parte d'Alemaña. La población de Colonia descendiente de [[ubios]] romanizados y de galorromanos— foi asimilada a los francos renanos. Ye posible que los francos de [[Frankfurt]], [[Reims]] y Colonia falaren nesi momentu una forma relativamente uniforme de [[Idioma fráncicu|fráncicu antiguu]]. La progresiva ruralización de la población llabradora influyó na diferenciación rexonal del fráncicu.
 
Históricamente, hubo una equiparación ente los términos "fráncicu renano" y "ripuario": asina, la ''[[Lex ripuaria]]'' (Llei ripuaria), publicada nos sieglos VII y VIII, yera válida en tola rexón fráncica renana. Sicasí, esta equivalencia non puede aplicase al campu llingüístico, pos namái se denomina "ripuarios" a los dialectosdialeutos propios de la zona entendida ente'l suroeste del [[Bergisches Land]], Colonia y [[Aquisgrán]].<ref>[http://www.rheinische-landeskunde.lvr.de/sprache/tonarchiv/dialektaufnahmen/3fc624aa-f767-4094-bfe3-87164y7689cd.htm/LVR Rheinischer Fächer]</ref>
 
==Definición==
El ripuario foi definíu en 1877 pol llingüista alemán [[Georg Wenker]] como la área asitiada ente la [[llinia de Benrath]] (''machen/maken'') y la [[llinia de Bad Honnef]] (''Dorf/Dorp''), dientro del conxuntu d'[[isoglosa|isogloses]] denomináu "abanicu renano" (''Rheinischer Fächer''). La llinia de Benrath (o llinia ''machen/maken'') marca la llende ente les árees llingüístiques del [[fráncicu central]] y el [[baxu fráncicu]]. Sicasí, la transición producir de forma más gradual. Ente les grandes árees dialectalesdialeutales del [[limburgués]] y el ripuario hai una llarga y relativamente estrecha zona de transición que s'estiende hasta la rexón del Ruhr.
 
== Área llingüística ==
Les llendes xeográfiques del ripuario son:
 
* al norte, la [[llinia de Benrath]], que traviesa Düsseldorf, marca la llende tradicional ente los dialectosdialeutos del [[baxu alemán]] y el [[alemán central]];
* al sur, la llende coincide aprosimao con frontera ente los estaos de [[Renania del Norte-Westfalia]] y [[Renania-Palatinado]];
* al oeste, la frontera atopar ente Eupen y [[Aquisgrán]];
 
== Característiques ==
La mayoría de los más de cien dialectosdialeutos ripuarios son específicos d'un conceyu o pueblu. Les diferencies suelen ser pequenes ente los dialectosdialeutos vecinos (magar fácilmente perceptibles ente la población local) y mayores ente los dialectosdialeutos más distantes. Estos son descritos por un conxuntu d'[[isoglosa|isogloses]] denominaes en llingüística ''Rheinischer Fächer'' ("abanicu renano"). De cutiu, la forma de falar de la persona (inclusive cuando nun tea falando en ripuario) dexa determinar inclusive'l pueblu o barriu onde aprendió a falar.
 
==Variedaes==
La variedá más falada del ripuario ye'l dialectudialeutu de Colonia o ''[[Kölsch]]'', qu'ostenta una importante posición como llingua rexonal de [[Renania del Norte-Westfalia]] (tantu ye asina que dacuando los términos de "''Kölsch''" y "''Ripuarisch''" utilícense como sinónimos).
 
Nos [[Países Baxos]], pertenecen al grupu ripuario el [[dialectudialeutu de Kerkrade]] (''Kerkraads'') y los dialectosdialeutos de [[Simpelveld]], [[Bocholtz]] y [[Vaals]].
 
== Situación actual ==