Diferencies ente revisiones de «Empirismu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 1 añu
m
Preferencies llingüístiques
m (Iguo testu: -"entidad" +"entidá")
m (Preferencies llingüístiques)
[[Hipócrates de Cos]], ({{AC|sieglu V}}) pasa por ser el padre de la medicina, pol cambéu d'orientación qu'hasta entós tenía la tradición sobremanera exipcia, amestada a la [[maxa]] y a lo [[sagráu]]. Ye'l primeru qu'ellabora una teoría xeneral sobre lo que ye la salú y l'enfermedá en relación con un conceutu determináu d'home.
 
Son nomes relevantes de la cultura clásica, amás de los citaos: [[Arquímedes]], {{AC|sieglu III}}, un auténticu teóricu y prácticu de la [[lóxica empírica]],<ref>{{Cita|Considerándote [Eratóstenes] según dixi, como arteru, de gran altor filosóficu y que nun recules ante les cuestiones matemátiques, pensé esponer por escritu ya ilustrar n'este mesmu llibru la naturaleza particular d'un métodu que seique te va dexar llegar pola mecánica a la fin de ciertes proposiciones matemátiques. Agora bien, toi persuadíu de qu'esti métodu nun ye menos útil pa la demostración que pa la proposición. Porque dalgunes d'elles, qu'en principiu me son evidentes pola mecánica, dempués fueron demostraes pola xeometría, una y bones la demostración por esti métodu ye esclusivu d'una demostración. La busca de la demostración precedida d'una cierta conocencia de les cuestiones por esti métodu ye, n'efectu más fácil, que la so busca ensin esta conocencia. Asina, no tocante a les proposiciones relatives al conu y a la pirámide, nes que Eudoxo foi'l primeru en topar la demostración, especialmente yá que el conu ye la tercer parte del cilindru y la pirámide la tercer parte del prisma teniendo la mesma base y altor, háise-y d'atribuyir un fundamentu nada refalgable a Demócrito, que foi'l primeru n'afirmar les coses, ensin demostración, poles figures que menté. Como sía que'l descubrimientu de les proposiciones que vamos esponer agora viénome de la mesma que los precedentes, quixi sopelexar esti métodu por escritu. Non yá por non paecer una persona que profiriera pallabres baldíes, tantu más que yá falé enantes, sinón porque toi seguro de qu'ello va reportar ciertos beneficios en visu a los nuesos estudios. N'efectu, toi convencíu de qu'esti métodu, una vegada fuera espuestu, xuntu con otres proposiciones qu'inda non me propunxi, acabará per cuntar cola adhesión de los que viven y de los qu'entá han de nacer. Arriendes d'ello, voi poner por escritu aquello qu'en primer llugar foime reveláu pola mecánica, especialmente que tou segmentu d'una secciónseición de conu rectángulu ye igual a cuatro tercios del triángulu que tenga la mesma base ya igual altor, y depués cada unu de les otres resultaos llograes col mesmu métodu; a la fin del llibru voi esponer les demostraciones xeométriques de los teoremas que los sos enunciaos te comuniqué.| [[Arquímedes]], ''Canguilhem'', citáu en ''Hestoria de la ciencia'', tomu I, Barcelona: Planeta. 1977. p. 153).}}
Arquímedes representa nesti testu una actitú bien similar a lo que güei día respuende'l conceutu y ellaboración de la ciencia</ref> [[Vitrubio|Vitruvio]], {{AC|sieglu I}}, el primeru en faer un tratáu d'arquiteutura y urbanismu y en medicina [[Galeno]], {{DC|sieglu II}}
 
[[Archivu:David Hume.jpg|thumb|[[David Hume]] (1711-1776) sostuvo un empirismu que derivó en [[Escepticismu filosóficu|escepticismu]].]]
 
Per otra parte, [[David Hume]] amenorga toa conocencia, en cuanto tal, a «impresiones» y «idees».<ref>Una idea en cuanto conteníu mental ye, pa Hume, namás que l'alcordanza o la imaxe que queda d'una impresión.{{Cita|Col términu impresión refiérome a nueses más vívidas impresiones, cuando oyemos, o vemos, o sentimos, o amamos, o odiamos, o deseyamos. Y les impresiones estremar de les idees, que son impresiones menos vívidas de les que somos conscientes cuando cavilgamos sobre dalguna de les sensaciones enantes mentaes.| [[David Hume]]. Tratáu de la naturaleza humana. Llibru I. Del entendimientu. Primer parte: De les idees; el so orixe, composición, conexón, astracción etc.. SecciónSeición primer: Del orixe de les nueses idees.}}</ref> Almite dos tipos de verdaes: «verdaes de fechu»<ref>Son aquelles verdaes [[contingente]]s, esto ye, que pueden ser o nun ser. Inclúin lo que ye en realidá y lo posible, pero la so verdá xustifícase ''namái'' por aciu la percepción d'impresiones na esperiencia</ref> y «relación d'idees»<ref>Son verdaes [[necesariu|necesaries]] porque en diches verdaes solamente establezse una relación formal ente felicidaes escurres nel pensamientu; el so [[validez (lóxica)]] ye puramente lóxica. Les proposiciones que manifiesten diches verdaes son tales que'l predicáu ta conteníu na noción del suxetu: por eso son analítiques y la so verdá se [[Teoría de la xustificación|xustifica]] por aciu l'analís. Son lo que los racionalistes llamen [[verdaes de razón]]; el so conteníu ye [[tautoloxía|tautolóxicu]].</ref> Toa idea hai de poder ser amenorgada a una impresión correspondiente. Cuando una idea surde de la relación ente idees, el so conteníu de realidá hai de depender de les impresiones que la motiven. Si nun atopamos diches impresiones tien de refugase como productu de la mera imaxinación ensin conteníu de realidá dalgunu. Tal asocede cola idea de [[sustanza]] y l'idea de [[causa]].<ref>{{Cita|Si, persuadíos d'estos principios, faemos una revisión de les biblioteques, ¡qué estragos nun vamos faer! Si tomamos nes manos un volume de teoloxía, por casu, o de metafísica escolástica, preguntemos: ¿contién dalgún razonamientu sobre la cantidá o los númberos? Non. ¿Contién dalgún raciociniu esperimental sobre cuestiones de fechu o d'esistencia? Non. Echáilo al fueu; pos nun contién más que sofistería y endrómines.| [[David Hume]]|''Enquiries Concerning the Human Understanding and Concerning the Principles of Morals'', [1748]}}</ref>
 
Un conxuntu d'impresiones xeneren una asociación d'idees al respective de un fechu y un xuiciu al respeutu. Un asesinatu, por casu, nun ye nin puede ser amenorgáu a una impresión<ref>Como tal l'asesinatu nun ye daqué sensible perceptible polos sentíos. Nun tien color, nin soníu.. etc. Pero sí tien una referencia a impresiones d'esperiencia, como verdá de fechu que remite a la esistencia d'un hechoh</ref> Ye una relación d'idees: La idea del fechu de matar a un home (alcordanza d'una impresión) xuntu cola idea del "ofiendo que produz" na conciencia como impresión interna queda acomuñada nuna nueva idea: "asesinatu" como escurre qu'espresa un xuiciu moral relativu al refugu de l'asociación de los dos impresiones: L'asesinatu ye daqué "malu" como apreciación suxetiva [[moral]] pero nun tien conteníu de conocencia verdadera o falsu.
Evidentemente la unidá de métodu y la so aplicación a los distintos oxetos d'investigación, según la rixidez en que se consideren los principios empiristas dan llugar a diversidá de "empirismos" y positivismos.<ref>[[José Ferrater Mora]] llega a estremar hasta siete empirismos distintos: «(1) L'empirismu llamáu por antonoma­sia "sensible". Cuando se destacar el papel que desempeñen les sensaciones nel conu­encimento úsase'l nome "sensacionismo". (2) L'empirismu "intelixible". Según el mesmu, los llamaos "oxetos ideales" —nú­meros, proposiciones, conceutos, etc.— son oxetu de la esperiencia, entendiéndose esta nun sentíu ampliu. Dellos fenomenólogos falaron nesti sentíu d'un empirismu (o positivismu) total contra l'empirismu (o positivismu) sensible. (3) L'empirismu moderáu o empiris­mo críticu, qu'almite l'orixe empíricu de la conocencia, esto ye, qu'almite que toa conocencia fundir na experien­cia sensible, pero que rique ser exami­nado y controláu por dalgún esquema o cuadru conceptual. (4) L'empirismu radical, espresión de­bida a William James, pa quien inclusive les relaciones son "esperimentales". Según escribi James en ''Essays in Radical Empiricism'' (II, 1), "con cuenta de un empi­rismo sía radical ye menester que nun almita nes sos construcciones nengún elementu que nun sía directamente esperimentáu, nin ex­cluya d'elles nengún elementu que sía di­rectamente esperimentáu". (5) L'empirismu "total", qu'hai defen­dido S. Alexander (''Space, Time, and Deity'', llibru I, cap. 6), al xuntase a la máxima de Hume según la cual hai que buscar siempres la base empírica de les nueses idees, pero corrixéndola, si ye menester, pa combatir cualquier posible inadmitible pre­xuiciu en favor de ciertes impresiones. Pa Alexander "un empirismu cabal acepta la so fórmula [la de Hume], pero como nun tien nengún prexuiciu en favor de les esistencies separaes o distintes qu'atraen la nuesa atención, aportuna en que nel cursu de les inspecciones efectuaes pola esperiencia, nengún elementu tien de ser omitíu del in­ventario". Nin siquier hai que faer como Hume y detenese nes condiciones les sos­tantivas (o sustantivistas) del yo, escaeciendo les sos condiciones transitives, una y bones ello tien por consecuencia escaecer "la esencial con­tinuidad de la mente". (6) L'empirismu llamáu "integral", que foi defendíu por [[Risieri Frondizi]]. (7) L'empirismu "dialécticu" de que dacuando faló l'autor de la presente obra y que consiste, grosso modo, n'usar ciertos conceutos como conceutos-llendes, esto ye como non denotativos de nenguna realidá y al empar en tratar estos conceutos como al empar contrapuestos y complementarios. (8) L'empirismu lóxicu.» (Ferrater Mora, José. ''Diccionariu de filosofía''.)</ref>
 
{{Cita|Les vinculaciones ente'l pragmatismu y l'empirismu fueron siempres complexes, ambivalentes y estreches. N'efectu, magar puede dicise que'l pragmatismu clásicu constitúi una filosofía de raigón empirista, nun ye menos ciertu que toos el autores pragmatistas desenvolvieron una crítica novedosa del vieyu empirismu británicu. Yá sía que se trate del "realismu críticu del sentíu" de Peirce,1 del empirismu radical de James o del instrumentalismo de Dewey, en toos estos casos s'evidencia la recepción crítica que del empirismu efectuaron los clásicos del pragmatismu. Nos nuesos díes, col xiru llingüísticu pel mediu, la situación camudó sensiblemente. Depués de los ataques de Quine a los dos dogmes del empirismu -la [[distinción analíticu-sintéticu]] y el reduccionismu sumaos a la crítica de Davidson al dualismu esquema-conteníu (el supuestu tercer dogma), poco paez quedar d'una filosofía que pueda llomase de "empirista". En términos d'hestoria de la filosofía, la novedá cola qu'atopamos equí ye la d'un pragmatismu fondamente divorciáu del empirismu o, nel casu de Rorty, un pragmatismu claramente anti-empirista. Con éses, asitiándome nel senu del pragmatismu contemporaneu, quixera encetar les vinculaciones ente estos dos corrientes filosófiques -l'empirismu y el pragmatismu- a partir d'un problema que resultó central na epistemoloxía contemporanea, esto ye, el de si la esperiencia constitúi, en dalgún sentíu, una instancia de llexitimación de les nueses creencies. Na primer secciónseición d'esti trabayu alderico la tesis rortyana según la cual la esperiencia namái causa creencies, pero nun les xustifica (I). Na segunda secciónseición, sicasí, presento les llinies xenerales d'una concepción alternativa que, evitando una recaída nel llamáu "mitu de lo dao", pretende devolve-y a la noción de "esperiencia" el so significáu epistemolóxicu (II).|Daniel Kalpokas. «Pragmatismu, empirismu y representaciones. Una propuesta avera del papel epistémico de la esperiencia.» (UBA-UNC-CONICET)- ''Añal. filos''. v.28 n.2 Ciudá Autónoma de Buenos Aires nov. 2008}}
 
==== Fenomenoloxía ====