Diferencies ente revisiones de «Efeutu Coriolis»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 1 añu
m
Preferencies llingüístiques
m (Preferencies llingüístiques)
[[Archivu:Parabolic_dish_ellipse_oscill.gif|400px|thumb|right|Una bolina mover ensin resfregón sobre un platu de seición parabólica que ta xirando a velocidá constante. La gravedá tira de la bolina escontra'l centru con una fuerza directamente proporcional a la distancia al respectiverespeutive de ésti. La fuerza centrífugo (o, meyor dichu, l'ausencia de fuerza centrípeto) tira de la bolina escontra fuera. El caltenimientu del momentu angular camuda la velocidá angular de la bolina cuando ésta muévese escontra dientro (acelera) y escontra fuera (frena). Tamién puede espresase diciendo que, pa caltener la so velocidá llineal, la bolina camuda la so velocidá angular al variar la distancia respectorespeuto a la exa. Sía que non, la magnitú subxacente ye la inercia y l'esviación que sufre la bolina con al respectiverespeutive de la direición de los radios ye l'efeutu Coriolis.<br />''Esquierda'': El movimientu reparáu dende un puntu de vista esternu.<br/>''Derecha'': El movimientu vistu dende un puntu de vista solidariu col [[sistema non inercial]].]]
 
El '''efeutu Coriolis''', descritu en [[1836]] pol científicu francés [[Gaspard Coriolis|Gaspard-Gustave Coriolis]], ye l'efeutu que se repara nun [[sistema de referencia]] en [[movimientu de rotación|rotación]] cuando un cuerpu atópase en movimientu respectorespeuto de dichu sistema de referencia. Esti efeutu consiste na esistencia d'una [[aceleración]] ''relativa'' del cuerpu en dichu sistema en rotación. Esta aceleración ye siempres perpendicular a la exa de rotación del sistema y a la velocidá del cuerpu.
 
L'efeutu Coriolis fai qu'un oxetu que se mueve sobre'l radiu d'un discu en rotación tienda a acelerase con al respectiverespeutive de esi discu según si'l movimientu ye escontra la exa de xiru o alloñar d'ésti. Pol mesmu principiu, nel casu d'una esfera en rotación, el movimientu d'un oxetu sobre los [[meridianos]] tamién presenta esti efeutu, yá que dichu movimientu amenorga o amonta la distancia respectorespeuto a la exa de xiru de la esfera.
 
Por cuenta de que l'oxetu sufre una aceleración dende'l puntu de vista del observador en rotación, ye como si pa ésti esistiera una [[fuerza]] sobre l'oxetu que lu acelera. A esta fuerza llámase-y ''fuerza de Coriolis'', y nun ye una fuerza real nel sentíu de que nun hai nada que la produza. Trátase pos d'una [[fuerza inercial]] o ficticia, que s'introduz pa esplicar, dende'l puntu de vista del sistema en rotación, l'aceleración del cuerpu, que'l so orixe ta en realidá, nel fechu de que'l sistema d'observación ta rotando.
== Introducción ==
[[Archivu:Coriolis effect14.png|thumb|L'enclín de xiru varia según l'hemisferiu consideráu. La ilustración amuesa'l patrón pa los anticiclones. Les umbaes xiren en sentíu opuestu.|300 px]]
La fuerza de Coriolis ye una [[fuerza ficticio]] qu'apaez cuando un cuerpu ta en movimientu con al respectiverespeutive de un sistema en rotación y descríbese el so movimientu nesi referencial. La fuerza de Coriolis ye distinta de la [[fuerza centrífugo]]. La fuerza de Coriolis siempres ye perpendicular a la direición de la exa de rotación del sistema y a la direición del movimientu del cuerpu vista dende'l sistema en rotación. La fuerza de Coriolis tien dos componentes:
* una componente tanxencial, debida a la componente radial del movimientu del cuerpu, y
* una componente radial, debida a la componente tanxencial del movimientu del cuerpu.
 
=== Demostración pola derivación en base móvil ===
Pa esta demostración utilizará'l subíndice '''abs''' pa indicar magnitúes vistes dende'l sistema de referencia inercial, esto ye, unu onde l'espaciu sía homoxéneu y isótropo y onde el tiempu sía constante. El subíndice '''rel''' (relativa) referir a magnitúes vistes dende una referencia non galileana o non inercial. El subíndice '''ar''' (arrastre) fai referencia al movimientu de la base móvil al respectiverespeutive de la base fixa. Tamién ye necesariu conocer cómo se deriva nuna base móvil:
{{ecuación|
<math>\dot\mathbf{r} = \sum_{i=1}^3 {\dot r_i \mathbf{y}_i} + \sum_{i=1}^3 {r_i \dot \mathbf{y}_i} = \sum_{i=1}^3 {\dot r_i \mathbf{y}_i} + \mathbf{r} \times \boldsymbol{\Omega}_{ar}</math>
||left}}
Una aceleración ye un cambéu na magnitú o na orientación de la velocidá respectorespeuto del tiempu. Pa esa demostración considérase un movimientu que nun varia la magnitú de la so velocidá, esto ye, que nun ta sometíu a fuerces que tengan dalguna componente na direición del movimientu. Entós:
{{ecuación|
<math>\mathbf{a}_{abs}(P) =
Amás de la so influencia sobre l'atmósfera, ye bien vultable la que tien tamién sobre la circulación oceánica. Nes cuenques que tienen la forma apropiada (como, por casu, la cuenca del Atlánticu norte y la del Atlánticu sur), l'efeutu Coriolis esvia a les [[corriente oceánica|corrientes marines]] escontra la derecha nel hemisferiu norte y escontra la esquierda nel hemisferiu sur, de la mesma manera qu'asocede cola circulación xeneral de los vientos.
 
Les esceiciones o cambeos d'esti patrón xeneral de la circulación xeneral de los océanos tienen que ver cola disposición de les mariñes y la compensación introducida poles corrientes templaes que van, nos océanos, de les mariñes orientales de la zona intertropical escontra les occidentales de les zones templaes de los continentes ([[corriente del Golfu]] y de [[Corriente de Kuroshio|Kuro Shivo]], especialmente). Amás, nos océanos, lo mesmo qu'asocede na atmósfera, produzse una especie de converxencia nes llatitúes ecuatoriales pola fuerza centrífuga del movimientu de rotación: tanto l'océanu como l'atmósfera tienen un '''abombadura ecuatorial''' pola rotación terrestre, de dellos kilómetros d'altor nel casu de los océanos y entá mayor nel casu de l'atmósfera por cuenta de la so menor densidá. De la mesma, esti "abombadura" causa una especie de torga a la llibre circulación y al llibre intercambiu d'enerxía (oceánica y atmosférica) ente los dos hemisferios. La circulación na zona ecuatorial ye, poro, d'este a oeste, tantu no que fai a les corrientes ecuatoriales del norte y del sur como con al respectiverespeutive de los alisios del nordés nel hemisferiu norte y del sureste nel hemisferiu sur. A lo último, lo que se denominó abombadura ecuatorial de los océanos tien delles consecuencies: ente elles, la formación de lo que se denominó [[Contra Corriente Ecuatorial|contracorrientes ecuatoriales]] tamién del norte y del sur, definíes ya identificaes en munchos atles y llibros de xeografía y de ciencies de la Tierra, y l'esviación escontra les zones subtropical y templar: de nuevu, escontra la derecha nel hemisferiu norte y escontra la esquierda nel hemisferiu sur.
 
== Efectos de la fuerza de Coriolis ==
La Tierra xira muncho más amodo qu'un carrusel. La so velocidá angular ye de <math>\scriptstyle{2\pi}</math> radianes por [[día sideral]] (23 h, 56 m, 4,1 s) ye dicir <math>\scriptstyle{7{,}292\,10^{-5}}\, rad/s</math>. L'aceleración de Coriolis por cuenta de la rotación de la Tierra ye enforma menor.
 
Cuando un cuerpu sigue una trayeutoria norte-sur sobre la Tierra (siguiendo un meridianu), la componente radial de la so velocidá (la velocidá a la cual el cuerpu avérase o s'alloñar de la exa de rotación terrestre) depende de la [[llatitú]] del cuerpu. Ye fácil ver que la componente radial ye <math>\scriptstyle{V_r=V_{NS}\sin(\mathrm{llatit\acute{u}})}</math>. Cuando'l cuerpu ta cerca del ecuador, la so distancia respectorespeuto a la exa de la Tierra nun camuda. Si la trayeutoria del cuerpu ye esti oeste y sigue un [[paralelu]], la so distancia respectorespeuto a la exa terrestre nun varia, pero yá vimos que va sentir una aceleración de Coriolis empobinada escontra la exa de la Tierra que vale <math>\scriptstyle{a_{exa}=2\omega V_{EO}}</math>. La componente paralela a la superficie de la Tierra depende de la [[llatitú]] y ye: <math>\scriptstyle{a_c=2\omega V_{EO}\sin(\mathrm{llatit\acute{u}})}</math>.
 
Vemos que nos dos casos, vistu dende la Tierra, un cuerpu que se mueve sobre la superficie de la Tierra siente una aceleración llateral de valor <math>\scriptstyle{a_c=2\omega V\sin(\mathrm{llatit\acute{u}})}</math> empobinada escontra la derecha de la velocidá.
==Efeutu Eötvös==
{{AP|Efeutu Eötvös}}
La versión simplificada del efeutu Coriolis esta amestada al so componente horizontal causada por movimientos horizontales con al respectiverespeutive de la superficie terrestre.
 
Pero tamién hai componentes verticales del efeutu Coriolis que son significativos. Los oxetos que viaxen escontra l'este a gran velocidá van esviase escontra riba (van paecer más llixeros), ente que los que lo faigan escontra l'oeste van esviase escontra baxo (van paecer más pesaos). Esto conozse como'l [[efeutu Eötvös]]. Esti componente vertical del efeutu Coriolis ye mayor nel ecuador, y amenórgase a cero nos polos.