Diferencies ente revisiones de «Cheroqui»

33 bytes desaniciaos ,  hai 2 años
m
ensin resume d'edición
m (Esfacer la revisión 1794116 de XabatuBot (alderique))
Etiqueta: Desfacer
m
[[Archivu:UKBflag (bordered).png|thumb|right|Bandera de la ''United Keetoowah Band of Cherokee Indians''.]]
 
Los '''chéroquicheroqui''' ([[inglés]]: ''Chérokee''; [[Llingua chéroquicheroqui|chéroquicheroqui]]: ''ah-nin-yv-wi-yá'') son los indíxenes de [[Norteamérica]] qu'habitaben el territoriu actual de los estaos d'[[Alabama]], [[Xeorxa]], [[Kentucky]], [[Carolina del Norte]], [[Carolina del Sur]], [[Tennessee]] y [[Virxinia]] nel sudeste de los [[Estaos Xuníos]] cuando los europeos contautaron con ellos nel [[sieglu XVI]]. Con posterioridá, la mayoría de los chéroquischeroquis fueron forzaos a treslladase al Pandu [[Ozark]] ([[Oklahoma]]). Los chéroquischeroquis yeren unu de los pueblos que s'arrexuntaben nes "[[Cinco Tribus Civilizaes]]".
 
== Llinguaxe y escritura ==
{{AP|Llingua chéroquicheroqui}}
 
El términu ''chéroquicheroqui'' pue debese n'orixe al términu en llingua chéroquicheroqui ''tsalagi'' (pronunciáu ''yá-la-gui'' o ''chá-la-gui''). Ésti pudo ser afechu fonéticamente al dialeutu barranqueñu, por [[Hernando de Soto]] que yera [[Estremadura|estremeñu]]) como ''chálaque'', dempués al [[francés]] como ''chéraqui'', y depués al [[inglés]] como ''chérokee'', volviendo de nuevu al asturianu, al traviés del castellán, como ''chéroquicheroqui''.
 
El términu chéroquicheroqui ''tsálagi'' ye frutu del intercambiu llingüísticu colos [[choctaw]]. Procede del vocablu choctaw ''chálaki'', que quier dicir "los que viven nos montes" o "los que viven nes cueves". El nome que los chéroquischeroquis usaben orixinalmente pa ellos mesmos ye ''ahniyvwiya'' ("los humanos"); la mayoría de les tribus natives americanes tienen un nome pa sigo mesmes que quier dicir aprosimao esto. Sicasí, los actuales chéroquicheroqui llámense a sigo mesmos (''tsálagi'').
 
L'idioma chéroquicheroqui ye una llingua iroquesa polisintética y escríbese por medio d'un silabariu inventáu por [[Sequoyah]]. Mientres años munchos falantes qu'emplegaben el chéroquicheroqui per [[Internet]] faíenlo trescribiéndolo al alfabetu llatín o usando fontes incompletes pal silabariu. Sicasí, dende la incorporación del silabariu chéroquicheroqui a [[Unicode]], la llingua esperimentó una puxanza nel so emplegu na rede, y yá esiste una versión de Wikipedia en llingua chéroquicheroqui. Anguaño créese qu'esistió un silabariu más antiguu tresmitíu polos ''ahnikutani'', un cleru antiguu de los chéroquicheroqui, y que precedió al silabariu de Sequoyah, que pudo inspirase nel mesmu pa la so gran xera.
 
== Historia ==
[[Archivu:Cherokee Woman.jpg|thumb|240px|Muyer Chéroquicheroqui, semeya d'Edward Troye anterior a 1874.]]
 
Empecipiándose aprosimao de la que la [[Guerra d'Independencia de Estaos Xuníos]], (a finales del 1700) les violaciones repitíes de los trataos per parte de los colonos blancos emburriaron a dellos chéroquischeroquis a dexar la so nación. Estos recién disidentes moveríense al traviés del [[ríu Mississippi]] a les árees que más tarde seríen los estaos d'[[Arkansas]] y [[Missouri]]. Los sos asentamientos fueron establecíos sobre ''St. Francis'' y ''White River'' escontra [[1800]]. Finalmente, debíu al gran númberu de chéroquischeroquis nestes árees, el gobiernu estauxunidense estableció una reserva alcontrada n'Arkansas, con frontera dende'l norte del ríu Arkansas hasta la oriella sur del ''White River''. Munchos d'estos disidentes fixéronse conocíos, como Chickamauga.
 
Lideraos pol Xefe Dragging Canoe, los [[Chickamauga]] fixeron aliances colos [[Shawnee]] y atacaron por sorpresa asentamientos de colonos. Otros líderes cheroquis que vivieron n'Arkansas fueron ''The Bowl'', ''Sequoyah'', ''Spring Frog'' y ''The Dutch''.
 
A finales de [[1820]], el Territoriu d'Arkansas tenía entamáu l'anexón del suelu chéroquicheroqui d'Arkansas. Una delegación de los chéroquischeroquis d'Arkansas dirixéronse a [[Washington, D.C.]], y fueron forzaos a roblar un tratáu de desocupación de la Reserva. Estos teníen dos opciones: cooperar col gobiernu de los Estaos Xuníos y treslladase al Territoriu Indiu (darréu Oklahoma), o desafiar al gobiernu estauxunidense, refugando l'área de la Reserva d'Arkansas. Alredor de [[1828]], la tribu estrémase, unos diendo al Territoriu Indiu y otros desobedecen al gobiernu, quedándose na Reserva d'Arkansas. Los que se quedaron na Reserva primieron al Gobiernu dende principios del [[1900]] pa ser consideraos una tribu federal Chéroqui. El Gobiernu estauxunidense ignoró la so solicitú.
 
Una vegada que los chéroquischeroquis algamaron el Territoriu Indiu (agora [[Oklahoma]]), la tensión xubió y la suspensión de la Delda de Sangre Chéroqui foi ignorada. El [[22 de xunu]] de [[1839]], dempués del aplazamientu d'una asamblea tribal, dellos destacaos firmantes del ''Treaty of New Echota'' fueron asesinaos, incluyendo al redactor de la Delda de Sangre, el comandante Ridge, con John Ridge y Elias Boudinot. Esto provocó 15 años de guerra civil ente chéroquischeroquis. Unu de los insignes supervivientes foi Stand Watie, qu'aportó a xeneral confederáu mientres la [[Guerra de Secesión]]. Los chéroquischeroquis fueron una de los Cinco Tribus Civilizaes”, que peracabó trataos y fueron reconocíos polos [[Estaos Confederaos d'América]].
[[Archivu:Great seal of the cherokee nation.svg|left|125px]]
En [[1848]], un grupu de chéroquischeroquis partió nuna espedición escontra [[California]] buscando tierres pa nuevos asentamientos. La espedición siguió'l [[Ríu Arkansas]] contra corriente a los [[Montes Predresos]] nel [[Coloráu]] actual, depués siguieron pola base de los montes escontra'l norte nel Wyoming actual, enantes de dar la vuelta escontra l'oeste. La ruta conocióse como la Sienda Chéroqui. El grupu, qu'entamó la prospección d'oru en California, tornó de nuevu pola mesma ruta al añu siguiente, alvirtiendo sedimentos d'oru nos subafluentes de ''South Platte''. L'afayu pasó inalvertíu mientres una década, pero col tiempu aportó a unu de los principales recursos na [[Fiebre del oru]] de Colorado de [[1859]].
 
Otros chéroquischeroquis na zona occidental de [[Carolina del Norte]] sirvieron como parte de la ''Thomas' Legion'', una unidá d'aprosimao 1.100 homes, tanto chéroquischeroquis como d'orixe blancu, lluchando principalmente en [[Virxinia (Estaos Xuníos)|Virxinia]], onde'l so historial combatiendo yera escepcional. La ''Thomas' Legion'' foi la postrera de les unidaes Confederaes en rindise en Carolina del Norte, en [[Waynesville]], el [[9 de mayu]] de [[1865]].
 
El ''Dawes Act'' de [[1887]] anuló los asentamientos agrícoles de les sos tierres. So la ''Curtis Act'' de 1898, tribunales y sistemes gubernamentales chéroquischeroquis fueron suprimíos pol gobiernu federal estauxunidense. Estes y otres acciones fueron escurríes p'acabar cola soberanía tribal y preparar el terrén pa la incorporación d'Oklahoma como estáu en [[1907]]. El gobiernu Federal designó a xefes de la Nación Chéroqui, de cutiu col tiempu xustu pa roblar solamente los trataos. Sicasí, la Nación Cheroqui reconoció la necesidá de lideralgu y una convención xeneral foi convocada en [[1938]] pa escoyer a un Xefe. Ellos escoyeríen a J. B. Milam como líder principal, y como xestu de bona voluntá [[Franklin Delano Roosevelt]] confirmó la eleición en [[1941]].
 
W. W. Keeler foi designáu xefe en [[1949]], pero como'l Gobiernu Federal adoptó la política d'[[autodeterminación]], la Nación Chéroqui foi capaz de reconstruyir el so gobiernu y W. W. Keeler foi escoyíu xefe pol pueblu, per aciu d'un Actu del Congresu robláu pol [[Richard Nixon|Presidente Nixon]]. Keeler, el que yera tamién el Presidente de Phillips Petroleum foi asocedíu por Ross Swimmer, Wilma Mankiller, Joe Byrd y Chad Smith que ye anguaño'l xefe de la Nación ([[2005]]).
 
La ''United Keetoowah'' tomó un camín distintu de la Nación Chéroqui y recibió la reconocencia federal dempués del ''Indian Reorganization Act '' de [[1934]]. Estos baxen de los Vieyos Colonos", chéroquischeroquis que partieron del oeste primero de la dixebra. Los chéroquicheroqui d'ascendencia [[xapón|xaponesa]] son resultáu de los matrimonios ente estos dos grupos en [[California]].
 
'''Tribus chéroquischeroquis reconocíes pol Gobiernu Federal de los Estaos Xuníos:'''
 
* ''The Chérokee Nation of Oklahoma''
 
== Ver tamién ==
* [[Llingua chéroquicheroqui]]
* [[Sequoyah]]