Diferencies ente revisiones de «Historia de la India»

m
Preferencies llingüístiques
m (iguo plurales)
m (Preferencies llingüístiques)
 
==== Imperiu Shunga ====
L'imperiu Shunga foi una antigua dinastía india de Magadha que controló vastes árees del subcontinente indiu dende ca. 187 e.C. a 78 e.C. La dinastía establecer en Pushyamitra Shunga dempués de la cayida del Imperiu Maurya. La so capital foi Pataliputra, pero emperadores posteriores, como Bhagabhadra tamién tuvieron corte en Besnagar, na moderna Vidisha, nel oriente de Malwa.<ref>{{cita publicación |autor= Donald Stadtner |title=A Śoṅga Capital from Vidiśā |fecha=1975 |publicación=Artibus Asiae |volume=37| númberu=1/2 |páxines=101–104 |ISSN=0004-3648 |jstor=3250214}}</ref> Pushyamitra Shunga gobernó mientres 36 años y foi asocedíu pol so fíu Agnimitra. Hubo diez gobernantes shunga. L'imperiu ye notable poles sos numberoses guerres contra potencies estranxeres ya indíxenes. Llibraron batalles contra los kalingas, satavahanas, indogriegos y posiblemente los panchalas y mitres. L'arte, la educación, la filosofía y otres formes d'aprendizaxe floriaron mientres esti periodu, qu'inclúi pequeñes figures de terracota, grandes escultures de piedra y monumentos arquitectónicosarquiteutónicos como la estupa de Bharhut y la gran estupa de Sanchi. Los gobernantes shunga ayudaron a establecer la tradición del mecenalgu real a la educación y l'arte. La escritura usada nel imperiu yera una variante brahmi y emplegóse pa escribir l'idioma sánscritu. L'Imperiu Shunga tuvo un rol importante nel patrociniu de la cultura india nuna dómina cuando dalgunos de los desenvolvimientos más importantes nel pensamientu hindú taben en marcha. Esto ayudó al imperiu a floriar y ganar poder.
 
==== Reinos de noroeste y cultures híbrides ====
====Imperiu Gupta - Yera Dorada ====
La India clásica referir al periodu cuando gran parte del subcontinente indiu tuvo xuníu sol Imperiu Gupta (aprosimao de 320 a 550 d.C.). Llamóse a esti periodu la Era Dorada de la India, que tuvo marcada por grandes meyores na ciencia, teunoloxía, inxeniería, l'arte, la dialéctica, lliteratura, lóxica, les matemátiques, astronomía, relixón y filosofía que materializaron los elementos de lo que se conoz como la cultura hindú. Los númberos indoarábigos, un sistema de notación posicional, aniciar na India y más tarde seríen tresmitíos a Occidente per mediu de los árabes. Los primeros númberos indios namái consistíen en nueve símbolos, hasta'l periodu ente los años 600 y 800 d.C., cuando se desenvolvió'l símbolu de cero pal sistema numberal. La paz y prosperidá creaes col lideralgu de los guptas dexaron la persecución d'empreses científiques y artístiques na India.
El puntu cume d'esta creatividá cultural son magnífiques obres arquitectóniquesarquiteutóniques, escultóriques y pictóriques. El periodu Gupta produció intelectuales como Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, VIshnu Sharma y Vatsyayana, quien llograron grandes meyores en munchos campos académicos. El periodu Gupta foi un parteaguas na cultura india: los guptas realizaben sacrificios védicos pa legitimar el so gobiernu, pero tamién sofitaron el budismu, que siguió siendo una alternativa a la ortodoxa brahmánica. Les fazañes militares de los trés primeros gobernantes –Chandragupta I, Damadragupta y Chandragupta II– axuntaron gran parte de la India sol so lideralgu. La ciencia y l'alministración política algamaron nuevos puntos cume mientres la era Gupta. Los fuertes llazos comerciales tamién convirtieron a la rexón nun importante centru cultural y establecer como la base qu'influyiría en reinos y rexones cercanos en Birmania, Sri Lanka, l'archipiélagu malayu ya Indochina.
Los postreros guptas aguantaron con ésitu a los reinos del noroeste hasta la llegada de los hunos alchons, quien s'establecieron n'Afganistán escontra la primer metá del sieglu V, cola so capital en Bamiyán. Sicasí, gran parte del Decán y el sur de la India nun se vieron afeutaos por estos acontecimientos nel norte.
====Dinastía Vakataka====
Dende'l sieglu V al sieglu XIII, los sacrificios srauta tornaron, ente que tradiciones iniciáticas del budismu, jainismo, o más comúnmente'l shivaísmo, visnhuísmo y shaktismo espandir nes cortes reales. Esti periodu produció una parte del arte más refinao de la India, consideráu'l epítome del desenvolvimientu clásicu y el desenvolvimientu de los sistemes espiritual y filosóficu que siguieron siendo l'hinduismu, el budismu y el jainismo.
 
El budismu indiu del noroeste debilitar nel sieglu VI dempués de la invasión de los hunos alchon. La invasión de Mohamed ben Qasim en Sind (Pakistán actual) en 711 favoreció un mayor cayente del budismu. El ''Chach Nama'' da testimoniu de munchos casos de conversión de estupas a mezquites, por casu en Nerun.
 
Nel sieglu VII, Kumarila Bhatta formuló la so escuela de filosofía Mimamsa y defendió la postura de los rituales védicos contra los ataques budistes. El so ésitu dialécticu contra'l budismu ye confirmáu pol historiador budista Tathagata, quien reporta que Kumarila ganó a los discípulos de Buddhapalkita, Bhavya, Dharmadasa y otros.
 
Del sieglu VIII al sieglu X, trés dinastíes apostáronse'l control del norte de la India: los Gurjara-Pratihara de Malwa, los Pala de Bengala y los Rashtrakutas del Decán. La dinastía Sena tomaría dempués el control del Imperiu Pala y los Gurjara-Pratihara estazar en dellos estaos, cuantimás nos Paramara de Malwa, los Chandela de Bundelkhand, los Kalachuris de Mahakoshal, tomar de Haryana y los Chauhan de Rajputana. Éstos fueron dalgunos de los primeros reinos rajput. Un rajput gujar d'una cla Chauhan, Prithvi Raj Chauhan, foi conocíu polos sos sangrientu conflictos contra los sultanatos túrquicos n'espansión. La dinastía rajput Chandela ye reconocida pol complexu de templos de Khajuraho.
L'imperiu Chola remaneció como una gran potencia mientres el reináu de Raxa Raxa Chola I y Rajendra Chola I, quien de manera esitosa invadieron partes del sureste asiáticu y Sri Lanka nel sieglu XI. Lalitaditya Muktapida, que reinó ente 724 y 760, foi un emperador de la dinastía Karkota de Caxmir, dinastía qu'exerció influencia nel noroeste de la India de 625 a 1003 y foi asocedida pola dinastía Lohara. Kalhana nel so ''Rajatarangini'' da'l creitu al rei Lalitaditya d'encabezar una agresiva campaña militar nel norte de la India y n'Asia central.
 
La dinastía Shahi hindú gobernó porciones del oriente d'Afganistán, norte de Pakistán y Caxmir de mediaos del sieglu VII a principios del sieglu XI. En tantu, en Odisha, l'Imperiu Ganga Oriental algamó'l poder; fueron notables pola so avanzada arquiteutura hindú —en particular en templu de Jagannath y el templu de Suria de Konark— y por ser protectores del arte y la lliteratura.
 
==== Imperiu Chalukya ====
L'imperiu Chalukya gobernó grandes partes del sur y centru de la India ente los sieglos VI y XII. Mientres esti periodu, los chalukyas gobernaron como tres dinastíes rellacionaes. La dinastía más antigua, conocida como los chalukyas de Badami, gobernaron dende Vatapi (moderna Badami) dende mediaos del sieglu VI. Los chalukyas de Badami empezaron a reivindicar la so independencia na decandencia del reinu Kadamba de Banavasi y rápido algamaron una posición dominante mientres el reinu de Pulakashin II. El gobiernu de los chalukyas marca un finxu importante na hestoria del sur de la India y una yera dorada na hestoria de Karnataka. L'atmósfera política ye'l sur de la India camudó de pequeños reinos a grandes imperios col ascensu de los chalukyas de Badamia. Un reinu centráu nel sur de la India tomó control y arrexuntó tola rexón ente los ríos Kaveri y Narmada. El surdimientu d'esti imperiu foi testigu de la nacencia d'una alministración eficiente, un comerciu de ultramar y el desenvolvimientu d'un nuevu estilu arquitectónicuarquiteutónicu llamáu “arquiteutura chalukya”. La dinastía Chalukya gobernó partes del sur y centru de la India dende Badami en Karnatka ente 550 y 750, y dempués nuevamente dende Kalyani ente 970 y 1190.
 
La dinastía Chalukya de Guyarat foi una caña de los chalukyas. La so capital en Anhilwara (Patan actual) foi una de les ciudaes más grandes de la India clásica, con una población envalorada de 100 000 habitantes nel añu 1000.
 
==== Imperiu Rashtrakuta ====
Fundáu por Dantidurga alredor de 753, l'Imperiu Rashtrakuta gobernó dende la so capital en Manyakheta mientres casi dos sieglos. Nel so momentu cumal, los rashtrakutas gobernaron dende'l doab ente los ríos Ganges y Yamuna nel norte hasta'l cabu Comorín nel sur, una dómina granible d'espansión política, fazañes arquitectóniquesarquiteutóniques y contribuciones lliteraries famoses.
 
Los primeres gobernantes d'esta dinastía fueron hindús, pero los gobernantes posteriores tuvieron fuertemente influyíos pol jainismo. Govinda III y Amoghavarsha fueron los más famosos d'una llarga socesión d'alministradores producíos pola dinastía. Amoghavarsha, que gobernó por 64 años, foi tamién escritor y escribió el ''Kavirajamarga'', la primer obra poética conocida n'idioma canarés. L'arquiteutura algamó un finxu nel estilu dravidiano, que'l so meyor exemplu ye'l templu Kailasanath de Ellora. Otres contribuciones importantes son les escultures de los covarones de Elefanta en Maharastra, según el templu hindú Kashivishvanatha y el templu jainista Narayana en Pattadakal na Karnataka moderna.
 
El viaxeru árabe Suleimán describió al Imperiu Rashtrakuta como unu de los cuatro grandes imperios del mundu. El periodu rashtrakuta marcó l'empiezu de la edá dorada de les matemátiques nel sur de la India. El gran matemáticu Mahavira vivió nel Imperiu Rashtrakuta y los sos testos tuvieron un impautu enorme nos matemáticos medievales del sur de la India que vivieron dempués d'él. Los gobernantes rasthrakutas tamién fueron mecenes d'homes de lletres qu'escribieron nuna variedá d'idiomes dende'l sánscritu hasta los dialeutos apabhraṃsas.
 
==== Imperiu Pala ====
L'Imperiu Pala foi fundáu por Gopala I y foi gobernáu por una dinastía budista de Bengala na rexón oriental del subcontinente indiu. Anque los palas yeres siguidores de les escueles mahayana y tántrica del budismu, tamién sofitaron el shivaísmo y el vishnuismo. El morfema ''pala'', que significa “protector”, usóse como un sufixu pa los nomes de toos vos monarques palas. L'imperiu algamó'l so cumal con Charmapala y Devapala. Créese que Dharmapala conquistaron Kanauj y estendieron la so influencia hasta les llendes más alloñaes del subcontinente indiu nel noroeste. L'Imperiu Pala puede considerase como la era dorada de Bengala en munchos aspeutos. Dharmapala fundó la universidá de Vikramashila y alicó Nalanda, considerada una de les primeres grandes universidaes de la hestoria. Nalanda algamó'l so apoxéu sol mecenalgu del Imperiu Pala. Los palas tamién construyeron munchos viharas. Caltuvieron llazos culturales estrechos con países del sureste asiáticu y el Tíbet. El comerciu marítimu contribuyó llargamente a la prosperidá del Imperiu Pala. El comerciante árabe Suleimán escribió sobre lo enorme del exércitu pala nes sos memories.
 
==== Imperiu Chola ====
 
==== Imperiu Chalukya Occidental ====
L'Imperiu Chalukya Occidental gobernó la mayor parte del Decán occidental, nel sur de la India, ente los sieglos X y XII. Vastes árees ente'l ríu Narmada nel norte y el ríu Kaveri nel sur quedaron so control chalukya. Mientres esti periodu les otres families gobernantes del Decán, los hoysalas, los seuna yavadas de Devagiri, la dinastía Kaktiya y los kalachuris del sur, taben subordinaes a los chalukyas occidentales y ganaron la so independencia namái cuando'l poder de los chalukyas tornó mientres la segunda metá del sieglu XII. Los chalukyas occidentales desenvolvieron un estilu arquitectónicuarquiteutónicu transicional ente l'estilu de la primer dinastía chalukya y el del Imperiu Hoysala posterior. La mayoría de los sos monumentos tán nos distritos qu'arrodien el ríu Tungabhadra nel centru de Karnataka. Exemplos bien conocíos son el templu Kasivisvesvara en Lakkundi, el templu Mallikarjuna en Kuruvatti, el templu Kallesvara en Bagali y el templu de Mahadeva de Itagi. Ésti foi un periodu importante nel desenvolvimientu de les belles artes nel sur d'India, particularmente na lliteratura, una y bones los reis chalukyas occidentales aguiyaron a escritores en llingua canaresa y sánscrita como'l filósofu y estadista Basava y el gran matemáticu Bhaskara II.
 
====Primeres incursiones islámiques nel subcontinente indiu====
La primer lliteratura islámica indica que la conquista del subcontinente indiu foi una de les ambiciones más tempranes de los musulmanes, anque se reconocía como particularmente difícil. Dempués de conquistar Persia, el Califatu Omeya árabe incorporó partes de lo qu'agora son Afganistán y Pakistán alredor de 720.
 
El llibru ''Chach Nama'' narra'l periodu de la dinastía brahmán dempués de la estinción de la dinastía Rai y l'ascensu al tronu del chach de Alor hasta la conquista árabe de Mohamed ben Qasim a principios del sieglu VIII, cuando ganó al últimu monarca hindú de Sind, el rajá Dahir.
 
En 712, el xeneral árabe musulmán Mohamed ben Qasim conquistó la mayor parte de la rexón del Indo, nel Pakistán modernu, pal Califatu Omeya, ya incorporar como la provincia de “As-Sindh” con capital n'A el-Mansurah, 72 km al norte de l'actual Hyderabad en Sind, Pakistán. Dempués de delles incursiones, los reis hindús al este del Indo ganaron a los árabes mientres les campañes omeyes na India y de esa manera detuvieron la so espansión y contener en Sind, Pakistán. Vikramaditya II del Imperiu Chalukya, Nagabhata I de la dinastía Pratihara y Bappa Rawal de la dinastía Guhilot, refugaron a'l invasores árabes a principios del sieglu VIII.
 
A la fin del [[sieglu XIX]] la India, entós daquella una colonia británica, dio los primeros pasos escontra la independencia cola designación de conseyeros nativos al Virréi de la India y la creación de los conceyos provinciales que los sos miembros yeren indios.
En [[1920]], el líder indiu [[Mahatma Gandhi]] (tamién conocíu como Majatma [o ‘alma'alma grande']) tresformó'l partíu del [[Congresu Nacional Indiu]] nun movimientu de mases en protesta contra la dominación británica.
 
El movimientu llogró'l so oxetivu al traviés d'acciones parllamentaries, resistencia non violenta y desobediencia civil.