Abrir el menú principal

Cambios

Repasu ortográficu parcial
{{eventu actual|desastre}}
{{edificiu}}
La '''catedral de La Nuestra Señora''' ({{Lang-fr|Cathédrale Notre-Dame}}) ye una [[catedral]] de cultu [[Ilesia Católica|católicu]], sede de l'[[archidiócesis de París]], la capital de [[Francia]]. Dedicada a [[María (madre de Xesús)|María]], madre de [[Xesucristu]], ta asitiada na pequeña [[islla de la Cité]], arrodiada peles agües del [[Ríu Sena|ríu Sena]]. Ye unu de los monumentos más populares de la capital francesa y unu de los edificios más señeros y antiguos de cuantos se construyeron n'estilu [[góticu]]. L'usu anovador de la [[bóveda de crucería]] y del [[arbotante]], los enormesescomanaos y coloríos [[Rosetón|rosetones]] y el naturalismu y la bayura de decoración escultórica estrémenla de l'[[arquiteutura románica]].
 
La so edificación entamó nel añu [[1163]] y, pa [[1260]], yá taba completada la mayor parte, anque se remató nel añu [[1345]] y tuvo bien de modificacionestresformaciones a lo llargo de los sieglos siguientes. Mientres la [[década de 1790]], tres la [[Revolución Francesa|Revolución francesa]], Notre-Dame sufrió la profanación de parte de la so imaxinería relixosa, que quedó estropiada o destruyida. La publicación de ''La nuestra Señora de París'' por [[Victor Hugo]], sicasí, alicó l'interés popular por ella. [[Eugène Viollet-le-Duc]] encabezó un proyeutu de restauración qu'empezóque principió en [[1845]] y duró un cuartu de sieglu. Coles mesmes, en [[1963]] llimpióse de sarriu la fachada y recuperóse'l color orixinal. Ente [[1991]] y [[2000]] llevóse a cabu una nueva campaña de llimpieza y restauración.
 
El [[15 d'abril]] de [[2019]], l'edificiu sufrió daños significativos por causa d'una [[Quema de la catedral de Notre-Dame de París|quema]]; ella techucubierta colapsó dafechuesbarrumbó, l'aguya principal cayó y los rosetones quedaron estropiaos.
 
== Historia ==
 
=== Contestu: transición del románicu al góticu ===
Les catedrales dedel góticu surden venceyaes a la idea de la rellumanza y la monumentalidá, como consecuencia clara de les necesidaes y aspiraciones de la sociedá de la dómina. L'arquiteutura gótica ye un instrumentu poderosu nel senu d'una sociedá que ve tresformase la vida urbana a un ritmu aceleráu nel entamu del [[sieglu XI]]. La ciudá resurde con una estrema importancia nel campu políticu, y nel campu económicu (espeyu de les crecientes relacionesrellaciones comerciales),; xubiendo tamién, pel so llau, la [[burguesía]] adinerada y la influyencia del [[cleru]] urbanu. La resultancia d'esto ye una sustitución tamién de les necesidaes de construcción relixosa fuera de les ciudaes, nes comunidaes monárquiquesmonástiques rurales, pol nuevu símbolu de la prosperidá urbana, la catedral gótica. Y como repuesta a la busca d'una nueva dignidá creciente nel senu de Francia, surde la catedral de Notre-Dame de París.
 
=== Procesu de construcción ===
[[Ficheru:Notre-Dame_-_Eglise_Cathédrale_de_Paris_2.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|La catedral a finales del [[sieglu XIX]]  según un grabáu d'[[Alfred-Alexandre Delauney]].]]
[[Ficheru:Notre_Dame_dalla_Senna.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Vista de la cabeceratestera.]]
Magar la poca calidá constructiva del sosuelu, esti allugamientu tien un llargu historial dedicáu al cultu relixosu. Los [[Celta|celtes]] celebraren equí les sos ceremonies onde, más tarde, los [[Antigua Roma|romanos]] alzaríen un templu al dios [[Xúpiter (mitoloxía)|Xúpiter]]. Tamién nesti llugar esistió la primer ilesia cristiana de París, la basílica de Saint-Etienne, proyeutada por [[ChildebertoChildebertu I]] alredor del añu [[528]]. En sustitución d'esta obra surdió una ilesia románica que va permanecerremanecer hasta [[1164]], cuando empiezaprincipia la construcción de la catedral actual.
 
Yá en [[1160]], y a resultes del ascensu centralizador de París, l'obispu [[Maurice de Sully]] consideró la esistente ilesia (de San Esteban) poco digna de los nuevos valores. El góticu inicial, colescolos sos innovacionesanovamientos téuniquestéunicos que dexenpermiten formes hasta entós imposibles, ye la respuesta a la demanda d'un nuevu conceutu de prestíu nel dominiu ciudadanu. Mientres el reináu de [[Lluis VII]], y solcol so sofitu, esti proyeutu foi bendichubendicíu financieramente por toles clases sociales. Asina, y teniendo en cuenta'l grandor del proyeutu, el programa siguió velozmenteaína y ensin interrupciones que pudieren asoceder por falta de medios económicos (daqué común, na dómina, en construcciones de gran valumbu).
 
La construcción empecipió en [[1163]] reflexando influxos de l'[[abadía de Saint Denis]], subsistiendo entá duldes tocantes a la identidá de quien asitiaría la primer piedra, l'obispu Sully o'l [[Papa Alexandru III]]. A lo llargo del procesu (la construcción, incluyendo cambeos, duró hasta mediaos del [[sieglu XIV]] fueron dellos los arquiteutos que participaron nel proyeutu, esclariando esti factor les diferencies estilístiques presentes nel edificiu.
 
En [[1182]] el coru yá daba servicios relixosos y, mientres la transición ente los sieglos, concluyóserematóse la nave. Al entamu del sieglu  arrinquen les obres de la [[fachada]] oeste coles sos dos torres, estendiéndose a mediaos del mesmu [[sieglu XIII]]. Los brazos del transeptu (d'orientación norte-sur) fueron edificaos de [[1250]] a [[1267]] baxo supervisión de [[Jean de Chelles]] y [[Pierre de Montreuil]]. Al empar, llevántense otres catedrales alredor nun estilu más avanzáu dientro del góticu; la [[catedral de Chartres]], la [[catedral de Reims]] y la [[catedral d'Amiens]].
 
=== Cambeos posteriores ===
[[Ficheru:Paris_Notre-Dame_cathedral_interior_nave_east_01a.jpg|izquierda|miniaturadeimagen|Interior de la nave.]]
[[Ficheru:Notre_Dame_buttress.jpg|miniaturadeimagen|Los arbotantes de la catedral, construyíos a principios del [[sieglu XIII]], son una solución estructural típica de l'arquiteutura gótica que deriva les presiones de les bóvedesbóvees escontra los contrafuertes adosaosafitaos al esterior de los murios.]]
La catedral foi alteriada sustancialmentebultablemente a finales del [[sieglu XVII]], mientres el reináu de [[Lluis XIV de Francia]], principalmente na zona este, na que sepulcros y vidreres fueron destruyíos pa ser sustituyíosssustituyilos por elementos más al gustu del estilu artísticu de la dómina, el [[Barrocu]]. Asina, ente [[1630]] y [[1707]], el gremiu d'orfebres de París encargó un cuadru al añu a artistes como [[Laurent de La Hyre]] o [[Sébastien Bourdon]]. Axuntáronse 77 pintures de gran formatu, que depués s'esvalixarondesvalixáronse. En feches recién, tornaren al templu una docena de dichesd'eses obres.
 
En [[1793]], mientres la [[Revolución Francesa|Revolución francesa]], destruyéronse más elementos de la catedral fueron destruyíos y munches de les sos ayalgues robaesrobáronse, acabando l'espaciu en sí por sirvir d'almacén p'alimentos. En [[1804]] [[Napoleón Bonaparte]] coronóse a sigo mesmu emperador na catedral.
 
Col floriar de la dómina romántica, la catedral aprecióse con otros güeyos. Baxo esti prisma nuevu empiezaentama un programa de restauración de la catedral en [[1844]], lideráudirixíu polos arquiteutos [[Eugène Viollet-le-Duc]] y [[Jean-Baptiste-Antoine Lassus]], que s'estendió mientres ventitrés años.
 
Ente los cambeos que se fixeron tán: l'insertamientu de gabletes nes ventanes, el [[rosetón]] sur dafechu nuevu, el cambéu de la piedra de los arbotantes por piedra nueva, la reconstrucción de toles capiyes interiores y altares, l'allugamientu d'estatues na Galería de los Reis, parcialmente destruyida mientres la [[Revolución Francesa]] (inclusive hai dalgunes que son imaxe de Viollet); tamién s'añadieron a la catedral numberoses gárgoles que configuren una de les sos imáxenes más carauterístiques. Amás, entamóse un aisllamientu de la catedral, baltando tolos edificios de la contorna.
[[Ficheru:Notre_Dame_Querschiff.JPG|miniaturadeimagen|L'interior de la catedral mientres la celebración d'un oficiu relixosu.]]
En [[1871]], col curtiu ascensu de la [[Comuña de París]], la catedral vuélvesetórnase nuevamente telón de fondu de les turbulenciesrevueltes sociales, mientres les que cuasi foi amburadaamburó. En [[1965]], de resultes de les escavaciones pa la construcción d'un aparcamientu soterrañu na plaza de la catedral, afayáronseatopáronse catacumbes que revelaron ruines [[Imperiu romanu|romanes]], de la catedral meronxamerovinxa del [[sieglu VI]]-[[sieglu VI|VI]] y de cuartos medievales. Yá más próximu a l'actualidá, en [[1991]] empezó otru proyeutu de restauraciónremocique y caltenimientu de la catedral con una duración prevista de diez años.
 
=== Fitos ===
* [[1314]] — [[Jacques de Molay]] foi quemáu vivu na foguera frente a la catedral, entá en construcción.
* [[1429]] — Coronación d'[[Enrique VI d'Inglaterra]] mientres la [[guerra de los Cien Años]].
* [[1804]] — Coronación, el [[2 d'avientu]] de [[Napoleón Bonaparte]] como emperador de Francia y de la so muyer [[Xosefina de Beauharnais]] como emperatriz, en presencia del [[papa Píu VII]]. Por cuenta de esti eventuacontecimientu, el papa alzó a Notre-Dame a la categoría de basílica menor.
* [[1900]] — L'organista y compositor francés [[Louis Vierne]] gana la plaza d'organista titular tres d'una dura competición contra los quinientos meyores organistes de la so dómina.
* [[1909]] — Beatificación de [[Xuana d'Arcu]].
* [[1937]] — Fina [[Louis Vierne]] mientres la interpretación del so recital d'órganu númberu 1750.
* [[1980]] — El [[Papa Xuan Pablu II]] celebra misa na plaza Parvis.
* [[2019]] — Produzse una quema na catedral, qu'afara'l techu y derrumbaesbarrumba l'aguya asitiada detrás de les torres.<ref>{{cita web |url=https://www.eldiario.es/internacional/Incendio-catredral-Notre-Dame-Paris_0_888911876.html|títulu=Incendio en la catedral de Notre Dame de París|fecha=15 d'abril de 2019 |fechaaccesu=15 d'abril de 2019}}</ref>
 
== Descripción de la catedral ==
Esiste entá nesta catedral xuna dualidá d'influencies estilístiques: per un sitiullau, reminiscencies del románicu normandu, colcola so fuerte y compacta unidá,; per otru llau, el yá innovador aprovechamientu de les evoluciones arquitectóniques del [[Arquiteutura gótica|góticu]], que-y confierendan al edificiu xuna llixereza y aparente facilidá na construcción vertical y nel soporte del pesu de la so estructura (siendo la cadarma de soporte estructural visible namánamái dende l'esterior).
 
La planta ta demarcadamarcada pola formación en cruz llatina empobinadaapuntada a [[Occidente]], d'exa llonxitudinal acentuáuacentuada, y non perceptible dende l'esterior. La cruz ta «encuallada» nel edificiu, envolubrada por un doble deambulatoriodeambulatoriu, que circula polprl coru na cabecera (al este) y enllarga paralelamente a la nave, dando llugar, asina, a cuatro naves llaterales.
 
=== La fachada occidental ===
[[Ficheru:Notre_Dame_Paris_front_facade_lower.jpg|miniaturadeimagen|300x300px|Les trés puertes de la fachada oeste]]
Ye la [[fachada]] principal y la de mayor monumentalidadmonumentalidá. PuedePué establecese una afinidá na composición y trazos xenerales cola fachada de Saint-Denis, xunauna derivación de la fachada del románicu normandu.
 
La fachada presenta un conxuntu proporcional, amenorgando los sos elementos a lo esencial, anque con gran riqueza de detalles. Optóse por una paré «plástica» qu'interconecta tolos sos elementos y pasa a integrar tamién la [[escultura]] en llugares predefinidos, evitando que se disponga un tanto aleatoriamente como asocedía nel románicu.