Diferencies ente revisiones de «Empirismu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 9 meses
m
Preferencies llingüístiques: -"directu" +"direutu"
m (Preferencies llingüístiques: -"acción" +"aición")
m (Preferencies llingüístiques: -"directu" +"direutu")
A la impresión de poner un caciplu con agua nel fueu siempres se sigue que l'agua se caliente. Ye la conciencia la qu'acomuña estos dos impresiones socesives como idees (el fechu de poner l'agua al fueu, y que-y asoceda'l fechu de que se caliente). Esta asociación constitúi una nueva idea, la idea de [[causa]], que'l so fundamentu ye la mira de que "el fechu de qu'hasta agora m'asocedió que siempres que pongo un caciplu con agua al fueu esta calezse" déxame afirmar: "El fueu calez l'agua"; ye dicir el fueu ye la causa de que l'agua se caliente.
 
Pero nun podemos atopar nenguna impresión que tenga relación directadireuta cola idea de causa. Y el conteníu de realidá d'una idea solamente tien sentíu en referencia a la impresión de la que se derive. La idea de causa, pos, ye daqué puramente suxetivu, resultáu de l'asociación de la mente de dos impresiones socesives que la so conexón nun apaez como evidencia.
 
==== Lo analítico y lo sintético, lo a priori y a posteriori ====
* Lo dao nun ye l'oxetu de la esperiencia, sinón la [[conciencia]] del "yo" como suxetu-pensante de la esperiencia.
 
* L'oxetu ye una "impresión" o "idea" de la conciencia. L'entendimientu opera con idees.<ref>N'asociación psicolóxica, según los empiristas, o n'asociación de relación lóxica, según los racionalistes, pero en dambos casos nun dexa de ser relación d'idees que la so conexón cola realidá nun ye directadireuta como lo yera nel sentíu tradicional de la idea albidrada pol entendimientu a partir de la esperiencia sensible</ref>
 
* Al nun haber [[intuición]] de realidá no sensible percibíu nun hai garantía de que la relación ente idea-oxeto tenga fundamentu no realmente oxetivo. Dicha relación convertir en problemática.
|Les lleis de la ciencia nun pueden ser analítiques, o a priori
----
Non cabo dulda de que les lleis científiques nun son analítiques y amplíen la conocencia. Rescampla que del conceutu de «cuerpu» como ser material y perceptible polos sentíos nun se sigue por analís del conceutu, ensin más considerancia, la llei: "Tolos cuerpos atraer en razón directadireuta de les sos mases y en razón inversa al cuadráu de les sos distancies"
|}
|}
y necesaria
|A priori; nun depende de la esperiencia, pero namái aplícase a la esperiencia Sintéticu a priori: amplía la conocencia. Solo aplicable a los fenómenos
|Los cuerpos atraer en razón directadireuta de les sos mases y en razón inversa al cuadráu de les sos distancies
|}
 
La crítica a la Metafísica, como busca de lo que ta más allá de la Ciencia, ye considerada a partir de lo que se llamó les trampes del llinguaxe», lo que supunxo un interés nel estudiu del llinguaxe tantu na so dimensión formal, [[empirismu lóxicu]] como en cuanto llinguaxe natural, estudiando los xuegos del llinguaxe», que dio llugar a toa una corriente d'empirismu concebíu como [[filosofía analítica]].
 
Evidentemente la unidá de métodu y la so aplicación a los distintos oxetos d'investigación, según la rixidez en que se consideren los principios empiristas dan llugar a diversidá de "empirismos" y positivismos.<ref>[[José Ferrater Mora]] llega a estremar hasta siete empirismos distintos: «(1) L'empirismu llamáu por antonoma­sia "sensible". Cuando se destacar el papel que desempeñen les sensaciones nel conu­encimento úsase'l nome "sensacionismo". (2) L'empirismu "intelixible". Según el mesmu, los llamaos "oxetos ideales" —nú­meros, proposiciones, conceutos, etc.— son oxetu de la esperiencia, entendiéndose esta nun sentíu ampliu. Dellos fenomenólogos falaron nesti sentíu d'un empirismu (o positivismu) total contra l'empirismu (o positivismu) sensible. (3) L'empirismu moderáu o empiris­mo críticu, qu'almite l'orixe empíricu de la conocencia, esto ye, qu'almite que toa conocencia fundir na experien­cia sensible, pero que rique ser exami­nado y controláu por dalgún esquema o cuadru conceptual. (4) L'empirismu radical, espresión de­bida a William James, pa quien inclusive les relaciones son "esperimentales". Según escribi James en ''Essays in Radical Empiricism'' (II, 1), "con cuenta de un empi­rismo sía radical ye menester que nun almita nes sos construcciones nengún elementu que nun sía directamentedireutamente esperimentáu, nin ex­cluya d'elles nengún elementu que sía di­rectamente esperimentáu". (5) L'empirismu "total", qu'hai defen­dido S. Alexander (''Space, Time, and Deity'', llibru I, cap. 6), al xuntase a la máxima de Hume según la cual hai que buscar siempres la base empírica de les nueses idees, pero corrixéndola, si ye menester, pa combatir cualquier posible inadmitible pre­xuiciu en favor de ciertes impresiones. Pa Alexander "un empirismu cabal acepta la so fórmula [la de Hume], pero como nun tien nengún prexuiciu en favor de les esistencies separaes o distintes qu'atraen la nuesa atención, aportuna en que nel cursu de les inspecciones efectuaes pola esperiencia, nengún elementu tien de ser omitíu del in­ventario". Nin siquier hai que faer como Hume y detenese nes condiciones les sos­tantivas (o sustantivistas) del yo, escaeciendo les sos condiciones transitives, una y bones ello tien por consecuencia escaecer "la esencial con­tinuidad de la mente". (6) L'empirismu llamáu "integral", que foi defendíu por [[Risieri Frondizi]]. (7) L'empirismu "dialécticu" de que dacuando faló l'autor de la presente obra y que consiste, grosso modo, n'usar ciertos conceutos como conceutos-llendes, esto ye como non denotativos de nenguna realidá y al empar en tratar estos conceutos como al empar contrapuestos y complementarios. (8) L'empirismu lóxicu.» (Ferrater Mora, José. ''Diccionariu de filosofía''.)</ref>
 
{{Cita|Les vinculaciones ente'l pragmatismu y l'empirismu fueron siempres complexes, ambivalentes y estreches. N'efectu, magar puede dicise que'l pragmatismu clásicu constitúi una filosofía de raigón empirista, nun ye menos ciertu que toos el autores pragmatistas desenvolvieron una crítica novedosa del vieyu empirismu británicu. Yá sía que se trate del "realismu críticu del sentíu" de Peirce,1 del empirismu radical de James o del instrumentalismo de Dewey, en toos estos casos s'evidencia la recepción crítica que del empirismu efectuaron los clásicos del pragmatismu. Nos nuesos díes, col xiru llingüísticu pel mediu, la situación camudó sensiblemente. Depués de los ataques de Quine a los dos dogmes del empirismu -la [[distinción analíticu-sintéticu]] y el reduccionismu sumaos a la crítica de Davidson al dualismu esquema-conteníu (el supuestu tercer dogma), poco paez quedar d'una filosofía que pueda llomase de "empirista". En términos d'hestoria de la filosofía, la novedá cola qu'atopamos equí ye la d'un pragmatismu fondamente divorciáu del empirismu o, nel casu de Rorty, un pragmatismu claramente anti-empirista. Con éses, asitiándome nel senu del pragmatismu contemporaneu, quixera encetar les vinculaciones ente estos dos corrientes filosófiques -l'empirismu y el pragmatismu- a partir d'un problema que resultó central na epistemoloxía contemporánea, esto ye, el de si la esperiencia constitúi, en dalgún sentíu, una instancia de llexitimación de les nueses creencies. Na primer seición d'esti trabayu alderico la tesis rortyana según la cual la esperiencia namái causa creencies, pero nun les xustifica (I). Na segunda seición, sicasí, presento les llinies xenerales d'una concepción alternativa que, evitando una recaída nel llamáu "mitu de lo dao", pretende devolve-y a la noción de "esperiencia" el so significáu epistemolóxicu (II).|Daniel Kalpokas. «Pragmatismu, empirismu y representaciones. Una propuesta avera del papel epistémico de la esperiencia.» (UBA-UNC-CONICET)- ''Añal. filos''. v.28 n.2 Ciudá Autónoma de Buenos Aires nov. 2008}}
Nin empirismu nin racionalismu. Nin a priori nin a posteriori. Lo cognitivo engloba toles dimensiones del ser humanu; magar no referente a lo que güei ye'l fenómenu científicu-técnicu, los métodos y la [[validez (epistemoloxía)|validez]] dada a una [[teoría]] pola [[comunidá científica]] ye ensin dala dulda la meyor garantía d'una [[verdá]] oxetiva, frente a la validez qu'otorguen o puedan otorgar otres instancies cultural y social.<ref>Creencies relixoses, prexuicios sociales, ideoloxíes, astroloxía, maxa... etc.</ref>
 
A última hora, lo que se perdió ye una concepción estrecha de la ciencia amestada directamentedireutamente a una [[verdá]] universal y [[necesariu|necesaria]] según la necesidá de [[Teoría de la xustificación|xustificase]] nos estrechos llendes nos que'l meru empirismu de los esperimentos pretendía zarralo.
 
== Ver tamién ==