Diferencies ente revisiones de «Personalidá»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 1 añu
m
Preferencies llingüístiques: -"característica" +"carauterística"
m (Preferencies llingüístiques: -"directu" +"direutu")
m (Preferencies llingüístiques: -"característica" +"carauterística")
{{otros usos|alto cargo|«personalidá» nel sentíu de persona destacada na sociedá}}
[[Archivu:First aid masks for CPR training.jpg|300px|thumb|La personalidá foi representada dacuando col símbolu d'una [[mázcara]].]]
La '''personalidá''' ye un [[constructo (psicoloxía)|constructo psicolóxicu]], que se refier a un conxuntu dinámicu de característiquescarauterístiques psíquiques d'una [[persona]], a la organización interior que determina que los individuos actúen de manera distinta ante una determinada circunstancia. El conceutu puede definise tamién como'l patrón d'actitúes, pensamientos, sentimientos y repertoriu conductual que caracteriza a una persona, y que tien una cierta persistencia y estabilidá a lo llargo de la so vida de manera tal que les manifestaciones d'esi patrón nes distintes situaciones tien dalgún grau de predictibilidad.
 
== Hestoria del conceutu ==
El conceutu de «personalidá» provien del términu «persona», denominación que s'utilizaba nel llatín clásicu pa la mázcara que portaben los actores de teatru na antigüedá. Sicasí, yá nesi entós falábase nun sentíu amplio y figurao de «persones» pa referise a los roles, ye dicir a «como quién» o «representando a quién» actuaba un determináu actor teatral tres la so mázcara.<ref>{{cita llibru |autor=Varios autor |año=1995|títulu=Lexikon der Psychologie |títulu-trad= Diccionariu de psicoloxía| otros= Publicáu por ''Faktum Lexikoninstitut, prólogu d'Eva Jaeggi| idioma= alemán| añu = 1995 |editorial = Bertelsmann Lexikon Verlag |allugamientu=Múnich |páxina=358| isbn= 3-8094-5006-5}} </ref> El conceutu pasu ente pasu tresfirióse a otres esferes de la sociedá, más allá del teatru, pero na Roma antigua, «persones» yeren solamente los ciudadanos, jurídicamente provistos de derechos (en contraste colos esclavos que nun yeren consideraos persones, cuidao que nun podíen decidir sobre'l so propiu actuar, nin menos entá deliberar sobre'l de los demás). El conceutu taba primeramente bien acutáu a aquellos ciudadanos poderosos, que gociaben d'honra, prestíu y, en respetu a la so dignidá, yeren los únicos posesores de derechos ciudadanos.
Cola llegada de la Era Cristiana, el conceutu de persona camuda de significáu pa poder significar el dogma de la [[Santísima Trinidá|Trinidá]] ([[Dios]] ye unu namái tocantes a la [[naturaleza]], pero trino en persones) y el dogma de la [[Encarnación]] (La segunda Persona de la Trinidá, asumió una naturaleza humana, ensin dexar de tener una naturaleza divina. Esta unión realízase "na persona". Asina, persona pasa a significar, según la definición clásica del filósofu cristianu [[Boecio]] a la ''sustanza individual de naturaleza racional'', y según Tomás de Aquino al "subsistente distintu en naturaleza intelectual". Estremar a la naturaleza, que significa una esencia común a munchos (por casu, "home") de la persona que designa al individuu d'esa naturaleza no que tien de puramente individual. Este ye'l conceutu de persona que pasó con dellos cambeos dacuando, hasta los nuesos díes, y qu'enconta que tou individuu de naturaleza humana ye persona, independientemente de les sos circunstancies biográfiques, xenétiques, sociales o económica, y ye un individuu dotáu d'una especial dignidá. Nos filósofos escolásticos, la pallabra personalidá ("personalitas") utilizar pa designar aquella perfección teniendo la cual un determináu individuu ye persona.
Nel intre de los sieglos, el conceutu de «persona» foise tresformando gradualmente n'unu más xeneral hasta llegar utilizase nel sentíu coloquial actual, esto ye, práuticamente como sinónimu de «ser humanu». Nel contestu d'esti desenvolvimientu conceptual, l'apaición del axetivu «personal» facilitó'l desenvolvimientu del sustantivu «personalidá», utilizáu pa designar la totalidá de característiquescarauterístiques personales» que interactúan dinámicamente ente sigo pa producir aquél estilu relativamente estable de desendolcase individual y socialmente qu'un individuu tien.<ref>Ibídem</ref>
Nun tien de confundir se'l conceutu de ''persona'' col de ''personalidá''. Ente que el primeru designa al individuu na so totalidá, el segundu designa un aspeutu so, el conxuntu entamáu de les sos disposiciones a la operación.<ref>{{cita publicación | autor = Echavarría, M.F.| añu = 2010 | títulu = Persona y personalidá. De la psicoloxía contemporánea de la personalidá a la metafísica tomista de la persona | url = https://www.academia.edu/3043935/Persona_y_personalidá._De_la_psicolog%C3%ADa_contempor%C3%A1nea_de_la personalidá_a_la_metaf%C3%ADsica_tomista_de personar| publicación = Espíritu| volume = 59| númberu = 139| páxina = 207-247}}</ref>
 
}}</ref>
 
La personalidá puede sintetizase como'l conxuntu de característiquescarauterístiques o patrón (UCCELLI) de sentimientos, emociones y pensamientos amestaos al comportamientu, esto ye, los [[pensamientu|pensamientos]], [[sentimientu|sentimientos]], actitúes, vezos y la conducta de cada individuu, que persiste a lo llargo del tiempu frente a distintes situaciones estremando a un individuu de cualesquier otru faciéndolo distintu a los demás. La personalidá persiste nel [[comportamientu]] de les persones congruentes al traviés del tiempu, entá en distintes situaciones o momentos, otorgando daqué únicu a cada individuu que lu caracteriza como independiente y distintu. Dambos aspeutos de la personalidá, distinción y persistencia, tienen una fuerte vinculación cola construcción de la [[Identidá (filosofía)|identidá]], a la cual modela con característiquescarauterístiques denominaes [[Teoría del riesgo|traces]] o conxuntos de traces que, xuntu con otros aspeutos del comportamientu, integrar nuna unidá coherente que finalmente describe a la persona. Esi comportamientu tien un enclín a repitise al traviés del tiempu d'una forma determinada, ensin que quiera dicir qu'esa persona portar de manera igual en tolos casos. Esto ye, la personalidá ye la forma en que pensamos, sentimos, portámonos ya interpretamos la realidá, amosando un enclín d'esi comportamientu al traviés del tiempu, que nos dexa encarar la vida y amosanos la manera en que vemos a nós mesmos y al mundu que nos arrodia. Déxanos reaccionar ante esi mundu d'alcuerdu a la manera de perceición, retro-alimentando con esa conducta en nuesa mesma personalidá. Cada persona al nacer yá tien la so propia personalidá con ciertes característiquescarauterístiques propies, que col pasu del tiempu más el [[factor ambiental]] y les circunstancies ye como se va definir esa persona. La personalidá va ser fundamental pal desenvolvimientu de les demás habilidaes del individuu y pa la integración con grupos sociales.
 
Según [[Gordon Allport]] la personalidá ye "la '''organización dinámica''' de los '''sistemes psicofísicos''' que determina una '''forma de pensar y d'actuar''', '''única en cada suxetu''' nel so procesu d'adaptación al mediu".
 
Traces de personalidá según [[Gordon Allport]]:
* Traza cardinal: una característicacarauterística única que dirixe bona parte de les actividaes d'una persona.
* Traces centrales: Como la honestidá y la sociabilidá, polo xeneral van de cinco a 10 en cualquier persona.
* Traces secundaries: CaracterístiquesCarauterístiques qu'inciden nel comportamientu en munches menos situaciones y exercen menos influencia que les traces centrales o cardinales.
 
"Les traces ufierten una esplicación claro y senciello de les consistencies conductuales de les persones dexando comparar fácilmente a una persona con otra. Les traces son característiquescarauterístiques de la personalidá y comportamientos consistentes que se manifiesten en distintes situaciones. La teoría de les traces busca esplicar, en forma senciella, les consistencies nel comportamientu de los individuos."
<ref>Feldman Robert S. Psicoloxía con aplicaciones en países de fala hispana (2009) </ref>
 
 
=== Definiciones aditivas ya integradores ===
Les definiciones aditivas seríen aquelles definiciones de la personalidá que la ven como la suma d'un conxuntu de característiquescarauterístiques. Les integradores daríen un pasu más, al enfatizar el calter entamáu y estructurado d'esta adición. Les definiciones de los [[años 1930]] y [[Años 1940|1940]] diben nesti sentíu. [[Henry Murray]] sería un autor que dio una definición aditiva y [Hans Eysenc], quien apostó pola aguada integradora.
 
En concretu, [[Hans Eysenck]] propunxo un modelu de la personalidá estructurado en tres dimensiones ([[extraversión]], [[neuroticismo]] y [[psicoticismo]]). Poles iniciales d'estos trés dimensiones llamóse-y el [[modelu PEN]]. Esti modelu tien una fundamentación [[psicométrica]] ([[analís factorial]]).
 
== Estudios ==
L'estudiu científicu de la personalidá, siguiendo a los psicólogos norteamericanos Carver & Scheier (1997), entiende dos grandes temes: el funcionamientu intrapersonal (intrapsíquico o a cencielles siquismu) y les diferencies individuales. El funcionamientu intrapersonal fai referencia a la organización psíquica -interna, privada y non observable direutamente- que cada persona constrúi en forma única mientres l'intre de la so vida; esti campu toma los grupos de teoríes psicoanalítiques ([[Sigmund Freud]], [[Melanie Klein]]) y fenomenológicas ([[Carl Rogers]]). Les diferencies individuales son el conxuntu de característiquescarauterístiques o traces qu'estremen a una persona de les demás; a esti aproximamientu correspuéndenlu les teoríes de les traces ([[Hans Jurgen Eysenck]], [[Raymond Cattell]]) y les conductuales ([[John Broadus Watson|John Watson]], [[B. F. Skinner]], [[Albert Bandura]]). Conceptualmente ye posible contraponer el constructo "individualidá", propuestu por autores como Alberto Merani (1979), al de diferencies individuales.
 
== Un modelu de factores primarios ==
== Influencies del ambiente na personalidá ==
Realizáronse estudios nos cualos los factores socioculturales impliquen na personalidá ye dicir l'ambiente nel cual unu atópase va afectar positiva o negativamente la personalidá del individuu. Nel artículu escritu por Viviana Lemos demuéstranos como factores socioculturales inciden na personalidá. Unu de los principales componentes nel so estudiu ye analizar como la probeza afecta la personalidá del individuu. L'artículu espón delles encuestes realizaes a neños de distintos sectores probes y ricos y amuesa como la probeza inflúi na personalidá del neñu negativamente. Al nun tener accesu a educación, comida y otros recursos los neños probes son vulnerables a tener una personalidá negativa. Per mediu d'estadístiques y cuestionarios realizaos l'estudiu amuesa la realidá y como ye la personalidá de los neños que viven en países probes en comparanza con otros que nun son probes. L'estudiu foi alministráu pa ver de qué forma la probeza afecta al individuu, buscar maneres por que se ameyore y tener una meyor calidá de vida. "Teniendo en cuenta que los factores disposicionales y socioambientales nun son elementos separaos, sinón que tienen de ser vistos holísticamente, como sistema persona-mediu que funciona como una totalidá"<ref>Magnusson, 1999; Magnusson & Stattin, 1998</ref>
<ref>Lemos, V, (2009). característiquescarauterístiques de personalidá infantil asociaes al riesgu ambiental por situación de probeza. Interdisciplinaria, 26, 5-22</ref> D'acordies con ello, reparóse que les traces específiques predicen eventos estresantes más de vida.<ref>{{cita publicación | autor = Laceulle, O.M., Jeronimus, B.F., Van Aken, M.A.G., Ormel, J.| añu = 2015 | títulu = Why Not Everyone Gets Their Fair Share of Stress: Adolescent's Perceived Relationship Affection Mediates Associations Between Temperament and Subsequent Stressful Social Events | url = http://onlinelibrary.wiley.com/enhanced/exportCitation/doi/10.1002/per.1989| publicación = European Journal of Personality| volume = 29 | númberu = 2| páxina = 125}}</ref><ref>{{cita publicación|autor1=Jeronimus, B.F.|autor2= Riera, H.|autor3= Sanderman, R.|autor4= Ormel, J.|añu=2014|títulu= Mutual Reinforcement Between Neuroticism and Life Experiences: A Five-Wave, 16-Year Study to Test Reciprocal Causation|publicación= Journal of Personality and Social Psychology|volume=107|númberu=4|páxines=751–64|url=http://dx.doi.org/10.1037/a0037009|doi=10.1037/a0037009}}</ref>
 
== Ver tamién ==
* {{cita llibru |
autor= Lemos V.
| títulu= característiquescarauterístiques de personalidá infantil asociaes al riego ambiental por situación de pobreza |
año= 2009
}}