Diferencies ente revisiones de «Historia de la India»

m
Correición de sufixos: -ismo +ismu
m (Iguo testu: -"a'l (pallabra en plural)" +"a los (pallabra en plural)")
m (Correición de sufixos: -ismo +ismu)
== La "segunda urbanización" (ca. 600 a.C – 200 a.C) ==
 
Mientres el periodu entendíu ente 800 a.C y 200 a.C formó'l movimientu Shramana, del cual aniciaríense'l jainismojainismu y el budismu. Nel mesmu periodu escribiéronse los primeres Upanishads. Dempués de 500 a.C empezó la llamada "segunda urbanización", na que s'aniciaron nuevos asentamientos urbanos na llanura del Ganges, particularmente na llanura central del Ganges.{{sfn|Samuel|2010}} Esta rexón, onde Maghada ganó protagonismu pa formar la base l'imperiu Maurya, foi una área cultural distinta{{sfn|Samuel|2010|p=48–51}} con nuevos estaos que s'aniciaron dempués de 500 a.C<ref>{{cita web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/46844/The-beginning-of-the-historical-period-c-500-150-bce |títulu=The beginning of the historical period, c. 500–150 bce |fecha=2015 |editorial=Encyclopædia Britannica}}</ref> mientres esta segunda urbanización.{{sfn|Samuel|2010|p=42–48}} La llanura central del Ganges tuvo influyida pola cultura védica,{{sfn|Samuel|2010|p=61}} pero estremábase notoriamente de la rexón de Kuru-Panchala.{{sfn|Samuel|2010|p=48–51}} Foi "la área del cultivu d'arroz más antiguo de que se tenga noticia nel sur d'Asia y escontra 1800 e.C. foi l'allugamientu d'una población neolítica avanzada acomuñada colos sitios de Chirand y Chechar.{{sfn|Samuel|2010|p=49}} Nesta rexón floriaron los movimientos shramánicos y aniciáronse el jainismojainismu y el budismu.{{sfn|Samuel|2010}}
 
[[Archivu:Map Of 16 Mahajanapada in Bengali-es.svg|250px|miniaturadeimagen|Los Mahajanapadas fueron los dieciséis reinos y repúbliques más poderosos y estensos de la era. Alcontrábense principalmente a lo llargo de la fértil llanura indogangética. Hubo dellos reinos más pequeños que s'estendíen a lo llargo y anchu de l'antigua India.]]
|semeya2 = Mahavir.jpg
|anchu2 = 147
|testu2 = L'ídolu de [[Mahavira]], el 24.° y últimu Tirthankara del jainismojainismu. |alineación_texto2 = left
}}
 
Ente 800 e.C. y 400 e.C. compunxéronse los primeres Upanishads.<ref name="Mascaró1965">{{Cita llibru|autor=Juan Mascaró|títulu=The Upanishads|url=https://books.google.com/books?id=CBcJDBTmd9kC&pg=PA7|añu=1965|editorial=Penguin Books|isbn=978-0-14-044163-5|páxines=7–}}</ref><ref name="Flood 1996 82">{{Cita llibru |autor=Gavin D. Flood |títulu=An Introduction to Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=KpIWhKnYmF0C&pg=PA82|añu=1996|editorial=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-43878-0|páxina=82}}</ref><ref>{{Cita llibru|autor=Patrick Olivelle|títulu= Upaniṣads|añu=2008|editorial=Oxford University Press|isbn=978-0-19-954025-9|páxines=xxiv–xxix}}</ref> Los Upanishads son testos que formen la base teórica del hinduismu clásicu y conócense como Vedanta (conclusión de les Vedes).<ref>{{Cita llibru|autor1=J. Gordon Melton|autor2=Martin Baumann|títulu=Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA1324|year=2010|editorial=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-204-3|páxina=1324}}</ref> Los Upanishads más antiguos llanzaron ataques d'intensidá creciente al ritual védicu. Nel Brihadaranyaka-upanishad, cualesquier qu'adora a una divinidá distinta a la mesma ye consideráu un animal domésticu de los dioses. El Mundaka-upanishad llanza l'ataque más sogón al ritual, al comparar a los que valoren el sacrifico con una embarcación insegura que ye de cutio sosprendida pola vieyera y la muerte.<ref>{{Cita llibru|títulu=History of Philosophy Eastern and Western|autor=T. M. P Mahadevan |editor=Sarvepalli Radhakrishnan|añu=1956|editorial=George Allen & Unwin Ltd|páxina=57}}</ref>
 
La creciente urbanización de la India nos sieglos VII e.C. y VI e.C. produció l'orixe de nuevos movimientos ascéticos o shramánicos que desafiaron la ortodoxa de los rituales.<ref name="Flood 1996 82"/> Mahavira (ca. 549 e.C. – 477 e.C.), partidariu del jainismojainismu y Buda Gautama (ca. 563 e.C. – 483 e.C.), fundador del budismu, fueron los iconos más destacaos d'esti movimientu. El Shramana dio orixe al conceutu del ciclu de nacencia y muerte, el conceutu de samsara, y el conceutu de lliberación.<ref>Flood, Gavin. Olivelle, Patrick. 2003. ''The Blackwell Companion to Hinduism.'' Malden: Blackwell. pp. 273–4. "The second half of the first millennium BC was the period that created many of the ideological and institutional elements that characterize later Indian religions. The renouncer tradition played a central role during this formative period of Indian religious history.&nbsp;... Some of the fundamental values and beliefs that we generally associate with Indian religions in xeneral and Hinduism in particular were in part the creation of the renouncer tradition. These include the two pillars of Indian theologies: samsara&nbsp;– the belief that life in this world is one of suffering and subject to repeated deaths and births (rebirth); moksa/nirvana&nbsp;– the goal of human existence....."</ref> Buda atopó un camín mediu qu'ameyoró l'ascetismu estremo atopáu nes relixones shramánicas.<ref>Laumakis, Stephen. ''An Introduction to Buddhist philosophy''. 2008. p. 4</ref>
 
Pola mesma dómina, Mahavira (24.° Tirthankara del jainismojainismu) arrobinó una teoloxía que más tarde se convertiría nel jainismojainismu.<ref>Mary Pat Fisher (1997) In: Living Religions: An Encyclopedia of the World's Faiths I.B.Tauris : London 1-86064-148-2 – '' Jainism's major teacher is the Mahavira, a contemporary of the Buddha, and who died approximately 526 BC. Page 114 ''</ref> Sicasí, la ortodoxa jainista cree que les enseñances de los Tirthankaras son anteriores a tolos tiempos conocíos. Acordies con el investigadores, los últimos dos Tirthankaras, Pashvanatha y Mahavira, fueron figures históriques. Rashabhanatha foi'l primera Tinthankara.{{sfn|Doniger|1999|p=549}} Créese que les Vedes documentaron a dellos Tirthankaras y un orde ascéticu similar al movimientu shramánico.<ref>Mary Pat Fisher (1997) In: Living Religions: An Encyclopedia of the World's Faiths I.B.Tauris : London 1-86064-148-2 '' "The estreme antiquity of Jainism as a non-vedic, indigenous Indian religion is well documented. Ancient Hindu and Buddhist scriptures refer to Jainism as an existing tradition which began long before Mahavira." Page 115 ''</ref>
 
=== Les dinastíes de Magadha ===
[[Archivu:Magadha Expansion (6th-4th centuries BCE).png|miniaturadeimagen|L'Estáu Magadha escontra 600 e.C., antes d'espandise dende la so capital Rajagriha, mientres les dinastíes Haryanka y Shishunaga.]]
Magadha foi unu de los dieciséis Mahajanapadas (en sánscritu: grandes países) o reinos de l'antigua India. La área medular del reinu foi la área de Bihar, al sur del Ganges; la so primer capital foi Rajagriha (la moderna Rajgir), dempués Pataliputra (la moderna Patna). Magadha espandir hasta incluyir la mayor parte de Bihar y Bengala cola conquista de Licchavi y Anga, respeutivamente<ref>{{Cita llibru |autor= Ramesh Chandra Majumdar |títulu= Ancient India |añu=1977|editorial= Motilal Banarsidass Publishers |llugar= |isbn=81-208-0436-8 |páxina= |url= }}</ref> y darréu con gran parte del oriente de Uttar Pradesh y Orissa. L'antiguu reinu de Magadha ye bien mentáu en testos jainistas y budistes. Tamién se menta nel Ramayana, el Mahabharata y los Puranas.<ref>{{cita web|título=Magadha Empire|url=http://www.iloveindia.com/history/ancient-india/magadha-empire.html}}</ref> La referencia más antigua al pueblu maghada atopar nel Atharvaveda, onde se listan xuntu colos angas, gandharis y mujavats. El reinu Magadha tuvo un papel importante nel desenvolvimientu del jainismojainismu y el budismu, y dos de los más grandes imperios de la India, l'imperiu Maurya y l'imperiu Gupta, aniciar de Magadha. El reinu Magadha incluyía comunidaes republicanes, como la comunidá de Rajakumara. Los poblaos teníen les sos propies asamblees, sol poder de xefes locales llamaos gramakas. Les sos alministraciones taben estremaes en funciones executiva, xudicial y militar.
 
[[Archivu:Magadha kingdom coin Circa 350 BC AR Karshapana.jpg|miniaturadeimagen|150px|left|Monedes de Magadha mientres la dinastía Shishunaga.]]
Escontra 326 e.C., Alexandru Magno conquistara Asia Menor y l'Imperiu persa y llegara a les fronteres noroccidentales del subcontinente indiu. Ende ganó al rei Poros na batalla de Hidaspes (cerca de l'actual Jhelum, Pakistán) y conquistó gran parte del Punyab.<ref>{{Cita llibru |autor=J. F. C. Fuller |títulu= The Generalship of Alexander the Great|edition=reimpresión |fecha=3 de febreru de 2004|editorial=Da Capo Press |llugar=Nueva York|isbn=0-306-81330-0 |páxines= 188–199|capítulu=Alexander's Great Battles}}</ref> La marcha d'Alejandro escontra l'este poner en confrontación col Imperiu Nanda de Magadha y el reinu Gangaridai de Bengala. El so exércitu, exhausto y medrosu ante la perspeutiva d'enfrentase a exércitos indios más numberosos nel ríu Ganges, remontar nel ríu Hyphasis (actual ríu Beas) y negóse a avanzar más al este. Alejandro, dempués d'axuntase col so oficial Coeno y saber del poder del Imperiu Nanda, convencer de que lo meyor yera tornar.
 
Les invasiones perses y griegues tuvieron repercusiones nes rexones noroccidentales del subcontinente indiu. La rexón de Gandhara, nel actual occidente d'Afganistán y noroeste de Pakistán, convertir nun amiestu de cultures india, persa, centroasiática y griega y dio orixe a una cultura híbrida, el grecobudismogrecobudismu, que duraría hasta'l sieglu V d.C. y tendría influencia nel desenvolvimientu artísticu del budismu Mahayana.
 
=== Imperiu Maurya ===
El periodu clásicu tardíu nel subcontinente indiu empezó dempués del fin del Imperiu Gupta y el colapsu del imperiu de Harsha nel sieglu VII que causó la llucha tripartita, y terminó nel sieglu XIII col surdimientu del Sultanatu de Delhi nel norte de la India y el final de los cholas tardíos nel sur de la India cola muerte de Rajendra Chola III en 1279.
 
Dende'l sieglu V al sieglu XIII, los sacrificios srauta tornaron, ente que tradiciones iniciáticas del budismu, jainismojainismu, o más comúnmente'l shivaísmoshivaísmu, visnhuísmovisnhuísmu y shaktismoshaktismu espandir nes cortes reales. Esti periodu produció una parte del arte más refinao de la India, consideráu'l epítome del desenvolvimientu clásicu y el desenvolvimientu de los sistemes espiritual y filosóficu que siguieron siendo l'hinduismu, el budismu y el jainismojainismu.
 
El budismu indiu del noroeste debilitar nel sieglu VI dempués de la invasión de los hunos alchon. La invasión de Mohamed ben Qasim en Sind (Pakistán actual) en 711 favoreció un mayor cayente del budismu. El ''Chach Nama'' da testimoniu de munchos casos de conversión de estupas a mezquites, por casu en Nerun.
Fundáu por Dantidurga alredor de 753, l'Imperiu Rashtrakuta gobernó dende la so capital en Manyakheta mientres casi dos sieglos. Nel so momentu cumal, los rashtrakutas gobernaron dende'l doab ente los ríos Ganges y Yamuna nel norte hasta'l cabu Comorín nel sur, una dómina granible d'espansión política, fazañes arquiteutóniques y contribuciones lliteraries famoses.
 
Los primeres gobernantes d'esta dinastía fueron hindús, pero los gobernantes posteriores tuvieron fuertemente influyíos pol jainismojainismu. Govinda III y Amoghavarsha fueron los más famosos d'una llarga socesión d'alministradores producíos pola dinastía. Amoghavarsha, que gobernó por 64 años, foi tamién escritor y escribió el ''Kavirajamarga'', la primer obra poética conocida n'idioma canarés. L'arquiteutura algamó un finxu nel estilu dravidiano, que'l so meyor exemplu ye'l templu Kailasanath de Ellora. Otres contribuciones importantes son les escultures de los covarones de Elefanta en Maharastra, según el templu hindú Kashivishvanatha y el templu jainista Narayana en Pattadakal na Karnataka moderna.
 
El viaxeru árabe Suleimán describió al Imperiu Rashtrakuta como unu de los cuatro grandes imperios del mundu. El periodu rashtrakuta marcó l'empiezu de la edá dorada de les matemátiques nel sur de la India. El gran matemáticu Mahavira vivió nel Imperiu Rashtrakuta y los sos testos tuvieron un impautu enorme nos matemáticos medievales del sur de la India que vivieron dempués d'él. Los gobernantes rasthrakutas tamién fueron mecenes d'homes de lletres qu'escribieron nuna variedá d'idiomes dende'l sánscritu hasta los dialeutos apabhraṃsas.
 
==== Imperiu Pala ====
L'Imperiu Pala foi fundáu por Gopala I y foi gobernáu por una dinastía budista de Bengala na rexón oriental del subcontinente indiu. Anque los palas yeres siguidores de les escueles mahayana y tántrica del budismu, tamién sofitaron el shivaísmoshivaísmu y el vishnuismovishnuismu. El morfema ''pala'', que significa “protector”, usóse como un sufixu pa los nomes de toos vos monarques palas. L'imperiu algamó'l so cumal con Charmapala y Devapala. Créese que Dharmapala conquistaron Kanauj y estendieron la so influencia hasta les llendes más alloñaes del subcontinente indiu nel noroeste. L'Imperiu Pala puede considerase como la era dorada de Bengala en munchos aspeutos. Dharmapala fundó la universidá de Vikramashila y alicó Nalanda, considerada una de les primeres grandes universidaes de la hestoria. Nalanda algamó'l so apoxéu sol mecenalgu del Imperiu Pala. Los palas tamién construyeron munchos viharas. Caltuvieron llazos culturales estrechos con países del sureste asiáticu y el Tíbet. El comerciu marítimu contribuyó llargamente a la prosperidá del Imperiu Pala. El comerciante árabe Suleimán escribió sobre lo enorme del exércitu pala nes sos memories.
 
==== Imperiu Chola ====