Diferencies ente revisiones de «Empirismu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 7 meses
m
Bot: Troquéu automáticu de testu (- sía + seya )
m (apostrofación)
m (Bot: Troquéu automáticu de testu (- sía + seya ))
Na Atenes clásica yá apaeció una doble actitú de pensamientu que se va a caltener a lo llargo de tola Historia de la filosofía n'occidente y que güei caracterizamos básicamente como [[racionalismu]] y empirismu. En realidá respuenden a dos actitud y maneres de concebir la función del pensamientu y el sentíu de la vida.
 
Los primeres en caltener una actitú claramente empirista fueron los [[sofistes]] quien negaron les especulaciones racionalistes sobre'l mundu natural común a los sos predecesores, [[presocráticos]] y, sobremanera, [[Platón]]; otra manera, esmoleciéronse «en tan relatives entidaes como l'home y la sociedá».<ref>Encyclopedia Britannica, "Empiricism"(Empirismu), vol. 4, p. 480.</ref><ref>Platu actually argued in Protagoras that the Sophists were quite ''un''-empirical in their orientation, regarding them as preferring semantics and appearances over unbiased inquiry and substance in their arguments.</ref> El valor de la verdá queda acutáu al valor concretu de la esperiencia y l'exerciciu del poder, bien síaseya individual (moral) o social (política).
 
Esti empirismu interesar pola [[retórica]] nel dominiu del llinguaxe como preséu esencial pa la vida política ateniense y l'exerciciu del poder.<ref>Curiosamente lo mesmo qu'el [[positivismu]] va acabar interesándose pol usu» del llinguaxe natural nos múltiples «xuegos de llinguaxe posibles na llamada [[filosofía analítica]]</ref>
[[Archivu:Aristoteles Louvre.jpg|thumb|[[Aristóteles]] proclamó la importancia de la inducción basada na esperiencia.]]
 
Seique síaseya [[Aristóteles]] quien meyor espresó'l valor de la esperiencia como fonte de conocencia, por más que lo considerara sometíu al supremu valor de lo teórico. Nel so ''[[Metafísica (Aristóteles)|Metafísica]]'' (982b 11-32), Aristóteles concibe a la conocencia como un procesu:
* Partir de lo común colos animales dotaos de sensación y memoria y, por tanto, con esperiencia; ye l'acumuladura d'esperiencia lo qu'a los homes fai «espertos».
* Más perfectu ye la conocencia de dicha esperiencia xunida a la reflexón, lo que convierte a los homes en “artesanos”; lo que güei denominaríamos [[técnica|técnicos]] (médicos, arquiteutos, estrategues, etc.)
[[Hipócrates de Cos]], ({{AC|sieglu V}}) pasa por ser el padre de la medicina, pol cambéu d'orientación qu'hasta entós tenía la tradición sobremanera exipcia, amestada a la [[maxa]] y a lo [[sagráu]]. Ye'l primeru qu'ellabora una teoría xeneral sobre lo que ye la salú y l'enfermedá en relación con un conceutu determináu d'home.
 
Son nomes relevantes de la cultura clásica, amás de los citaos: [[Arquímedes]], {{AC|sieglu III}}, un auténticu teóricu y prácticu de la [[lóxica empírica]],<ref>{{Cita|Considerándote [Eratóstenes] según dixi, como arteru, de gran altor filosóficu y que nun recules ante les cuestiones matemátiques, pensé esponer por escritu ya ilustrar n'este mesmu llibru la naturaleza particular d'un métodu que seique te va dexar llegar pola mecánica a la fin de ciertes proposiciones matemátiques. Agora bien, toi persuadíu de qu'esti métodu nun ye menos útil pa la demostración que pa la proposición. Porque dalgunes d'elles, qu'en principiu me son evidentes pola mecánica, dempués fueron demostraes pola xeometría, una y bones la demostración por esti métodu ye esclusivu d'una demostración. La busca de la demostración precedida d'una cierta conocencia de les cuestiones por esti métodu ye, n'efectu más fácil, que la so busca ensin esta conocencia. Asina, no tocante a les proposiciones relatives al conu y a la pirámide, nes que Eudoxo foi'l primeru en topar la demostración, especialmente yá que el conu ye la tercer parte del cilindru y la pirámide la tercer parte del prisma teniendo la mesma base y altor, háise-y d'atribuyir un fundamentu nada refalgable a Demócrito, que foi'l primeru n'afirmar les coses, ensin demostración, poles figures que menté. Como síaseya que'l descubrimientu de les proposiciones que vamos esponer agora viénome de la mesma que los precedentes, quixi sopelexar esti métodu por escritu. Non yá por non paecer una persona que profiriera pallabres baldíes, tantu más que yá falé enantes, sinón porque toi seguro de qu'ello va reportar ciertos beneficios en visu a los nuesos estudios. N'efectu, toi convencíu de qu'esti métodu, una vegada fuera espuestu, xuntu con otres proposiciones qu'inda non me propunxi, acabará per cuntar cola adhesión de los que viven y de los qu'entá han de nacer. Arriendes d'ello, voi poner por escritu aquello qu'en primer llugar foime reveláu pola mecánica, especialmente que tou segmentu d'una seición de conu rectángulu ye igual a cuatro tercios del triángulu que tenga la mesma base ya igual altor, y depués cada unu de les otres resultaos llograes col mesmu métodu; a la fin del llibru voi esponer les demostraciones xeométriques de los teoremas que los sos enunciaos te comuniqué.| [[Arquímedes]], ''Canguilhem'', citáu en ''Historia de la ciencia'', tomu I, Barcelona: Planeta. 1977. p. 153).}}
Arquímedes representa nesti testu una actitú bien similar a lo que güei día respuende'l conceutu y ellaboración de la ciencia</ref> [[Vitrubio|Vitruvio]], {{AC|sieglu I}}, el primeru en faer un tratáu d'arquiteutura y urbanismu y en medicina [[Galeno]], {{DC|sieglu II}}
 
Hai dos fuentes de les nueses idees: ''sensación'' (provenientes de los sentíos) y ''reflexón'' (provenientes de les operaciones mentales: pensamientos, memories...), en dambes fai una distinción ente ''idees simples y complexes''. Les idees simples son creaes d'una manera pasiva na mente, depués de llograles por aciu la sensación. Otra manera, les idees complexes créanse dempués de la combinación, comparanza o astraición de les idees simples. Por casu la idea d'un [[cuernu]] al igual que la d'un [[caballu]] son dambes idees simples, pero al xuntase pa representar a un [[unicorniu]] convertir nuna idea complexa.<ref>Osborne, Richard. Filosofía I pa primerices. Buenos Aires: Longseller 2005. ISBN 987-9065-30-1. pg. 158.</ref> Acordies con Locke, la nuesa conocencia de les coses ye una perceición d'idees, que tán n'alcuerdu o desalcuerdu unes con otres según unes [[asociacionismu|lleis d'asociación]] d'idees.
 
Pero considerar la idea de «[[sustanza]]» o la idea de «[[causa]]» como una idea complexa» modifica dafechu'l fundamentu de tola filosofía tradicional basada na sustanza» como «suxetu» y la causalidá» como «esplicación del cambéu o movimientu»<ref>Pos mientres la sustanza como suxetu tien el so referente a un conteníu de [[realidá]] con independencia de que síaseya conocíu o non conocíu por nenguna mente o entendimientu, agora al ser entendíu como una idea suxetiva de la conciencia o del entendimientu fai problemática la conexón col mundu más allá de la [[conciencia]]; muncho más inda cuando la mesma escurre de [[causa]], que podría considerase como [[Teoría de la xustificación|xustificación]] d'una [[realidá]] [[mundu|mundana]] de les idees suxetives, ella mesma ye una idea suxetiva que la so relación col mundu ye coles mesmes problemática.</ref>
 
Una xeneración dempués, el [[obispu]] [[Irlanda|irlandés]] [[George Berkeley]] (1685-1753) determinó que'l puntu de vista de Locke abre la puerta pa un eventual [[ateísmu]]. Escurrió un empirismu estremu, metafísicu, nel cual los oxetos esisten si son percibíos ''Esse est percipi'' (ser ye ser percibíu) de cuenta que un oxetu siempres ye percibíu; porque si nengún humanu percibir [[Dios]] sería la entidá encargada de percibilo. La perceición síaseya que non ye'l fundamentu del ser. Tales idees más qu'empíriques respuenden a un sentíu [[Idealismu|idealista]].<ref>Osborne, Richard. Filosofía I pa primerices. Buenos Aires: Longseller 2005. ISBN 987-9065-30-1. pg.161. George Berkeley: ''Esse est percipi''</ref><ref>Macmillan Encyclopedia of Philosophy (Enciclopedia Macmillan de filosofía) (1969), "George Berkeley", vol. 1, pg. 297.</ref><ref>''Macmillan Encyclopedia of Philosophy'' (''Enciclopedia Macmillan de filosofía'') (1969), "Empiricism" (Empirismu), vol. 2, pg. 503.</ref>
 
[[Archivu:David Hume.jpg|thumb|[[David Hume]] (1711-1776) sostuvo un empirismu que derivó n'[[Escepticismu filosóficu|escepticismu]].]]
El racionalismu presenta una xustificación de la ciencia, por aciu les idees innates, a partir de la idea de Dios, pero l'argumentu nun resulta convincente.<ref>Vease [[argumentu ontolóxicu]]</ref>
 
L'empirismu valora la ciencia como un fechu inesplicable, con un fundamentu puramente ocasional y probable según una inducción suxetivo y habitual.<ref>Racionalistes: Conocemos la realidá porque Dios nun puede engañar nes nueses conocencies. Empiristas: Confiamos en que les coses hasta agora y según el nuesu vezu o costume fueron asina, pero nun podemos afirmar con certidume que dichu comportamientu síaseya [[necesariu]]</ref>
 
¿Qué garantía podemos tener de que les conexones ente les idees tengan correlación coles conexones de la realidá?<ref>Los estremos d'esta concepción dan llugar a delles maneres de pensamientu: el [[solipsismu]], más qu'un pensamientu una especulación pocu adoptable na práutica; per otru estremu, pensar que l'orde de conexón de les idees corresponder col orde de conexón de la realidá, vien ser el [[ocasionalismu]], [[Malebranche]] y el [[monismu]] [[panteísmu|panteista]] de [[Spinoza]]; finalmente van dar llugar más tarde a los diversos [[idealismu|idealismos]].</ref>
[[Immanuel Kant]] intenta realizar una síntesis que fixera posible la conocencia científica universal y necesariu pero que les sos verdaes nun fueren puramente formales y analítiques sinón que pudieren ser materiales.<ref>Ye dicir con conteníu empírico y por tantu sintétiques</ref> Pa ello intenta xustificar la posibilidá y esistencia d'unos xuicios sintéticos a priori, que seríen los xuicios propios de la ciencia: Universales y necesarios, por ser a priori, pero sintéticos porque amplíen la conocencia nel so conteníu material al estender los posibles predicaos con independencia de la noción del suxetu, superando les llimitaciones de les [[verdaes de razón]].
 
Pa xustificar tales xuicios refuga que l'entendimientu síaseya como una "tabla rasa" que se llinda a recibir pasivamente la información que-y llegue de los datos sensibles, de la mesma forma que refuga la capacidá de [[intuición]] del entendimientu.
 
Pela cueta afirma que l'entendimientu ye activu. Considera que la intuición vien dada pola sensibilidá<ref>magar sometíes a ciertes condiciones a priori, como intuiciones pures independientes de la esperiencia, l'espaciu y el tiempu</ref> y que los conceutos son ellaboración del propiu entendimientu<ref>Según ciertos conceutos puros, [[categoríes]], sobre les cualos recai cada clase de los xuicios posibles. D'esta miente les intuiciones, ordenaes nun espaciu y tiempu daes, queden arrexuntaes y clasificaes de forma universal y necesaria nunos xuicios oxetivos porque nun dependen de la esperiencia del suxetu que conoz. Siquier pa tou entendimientu humanu</ref> y sirven como xustificación de la conocencia científica. Coles mesmes a partir de diches condiciones non empíriques, a priori, pueden determinase les condiciones xenerales de la esperiencia lo que dexa la predicción y previsión científica nel dominiu de la naturaleza.<ref>Vease [[Analoxía]]: Analoxíes de la esperiencia en Kant.</ref>
La crítica a la Metafísica, como busca de lo que ta más allá de la Ciencia, ye considerada a partir de lo que se llamó les trampes del llinguaxe», lo que supunxo un interés nel estudiu del llinguaxe tantu na so dimensión formal, [[empirismu lóxicu]] como en cuanto llinguaxe natural, estudiando los xuegos del llinguaxe», que dio llugar a toa una corriente d'empirismu concebíu como [[filosofía analítica]].
 
Evidentemente la unidá de métodu y la so aplicación a los distintos oxetos d'investigación, según la rixidez en que se consideren los principios empiristas dan llugar a diversidá de "empirismos" y positivismos.<ref>[[José Ferrater Mora]] llega a estremar hasta siete empirismos distintos: «(1) L'empirismu llamáu por antonoma­sia "sensible". Cuando se destacar el papel que desempeñen les sensaciones nel conu­encimento úsase'l nome "sensacionismu". (2) L'empirismu "intelixible". Según el mesmu, los llamaos "oxetos ideales" —nú­meros, proposiciones, conceutos, etc.— son oxetu de la esperiencia, entendiéndose esta nun sentíu ampliu. Dellos fenomenólogos falaron nesti sentíu d'un empirismu (o positivismu) total contra l'empirismu (o positivismu) sensible. (3) L'empirismu moderáu o empiris­mo críticu, qu'almite l'orixe empíricu de la conocencia, esto ye, qu'almite que toa conocencia fundir na experien­cia sensible, pero que rique ser exami­nado y controláu por dalgún esquema o cuadru conceptual. (4) L'empirismu radical, espresión de­bida a William James, pa quien inclusive les relaciones son "esperimentales". Según escribi James en ''Essays in Radical Empiricism'' (II, 1), "con cuenta de un empi­rismu síaseya radical ye menester que nun almita nes sos construcciones nengún elementu que nun síaseya direutamente esperimentáu, nin ex­cluya d'elles nengún elementu que síaseya di­reutamente esperimentáu". (5) L'empirismu "total", qu'hai defen­dido S. Alexander (''Space, Time, and Deity'', llibru I, cap. 6), al xuntase a la máxima de Hume según la cual hai que buscar siempres la base empírica de les nueses idees, pero corrixéndola, si ye menester, pa combatir cualquier posible inadmitible pre­xuiciu en favor de ciertes impresiones. Pa Alexander "un empirismu cabal acepta la so fórmula [la de Hume], pero como nun tien nengún prexuiciu en favor de les esistencies separaes o distintes qu'atraen la nuesa atención, aportuna en que nel cursu de les inspecciones efectuaes pola esperiencia, nengún elementu tien de ser omitíu del in­ventario". Nin siquier hai que faer como Hume y detenese nes condiciones les sos­tantivas (o sustantivistas) del yo, escaeciendo les sos condiciones transitives, una y bones ello tien por consecuencia escaecer "la esencial con­tinuidad de la mente". (6) L'empirismu llamáu "integral", que foi defendíu por [[Risieri Frondizi]]. (7) L'empirismu "dialécticu" de que dacuando faló l'autor de la presente obra y que consiste, grosso modo, n'usar ciertos conceutos como conceutos-llendes, esto ye como non denotativos de nenguna realidá y al empar en tratar estos conceutos como al empar contrapuestos y complementarios. (8) L'empirismu lóxicu.» (Ferrater Mora, José. ''Diccionariu de filosofía''.)</ref>
 
{{Cita|Les vinculaciones ente'l pragmatismu y l'empirismu fueron siempres complexes, ambivalentes y estreches. N'efectu, magar puede dicise que'l pragmatismu clásicu constitúi una filosofía de raigón empirista, nun ye menos ciertu que toos el autores pragmatistas desenvolvieron una crítica novedosa del vieyu empirismu británicu. Yá síaseya que se trate del "realismu críticu del sentíu" de Peirce,1 del empirismu radical de James o del instrumentalismu de Dewey, en toos estos casos s'evidencia la recepción crítica que del empirismu efectuaron los clásicos del pragmatismu. Nos nuesos díes, col xiru llingüísticu pel mediu, la situación camudó sensiblemente. Depués de los ataques de Quine a los dos dogmes del empirismu -la [[distinción analíticu-sintéticu]] y el reduccionismu sumaos a la crítica de Davidson al dualismu esquema-conteníu (el supuestu tercer dogma), poco paez quedar d'una filosofía que pueda llomase de "empirista". En términos d'hestoria de la filosofía, la novedá cola qu'atopamos equí ye la d'un pragmatismu fondamente divorciáu del empirismu o, nel casu de Rorty, un pragmatismu claramente anti-empirista. Con éses, asitiándome nel senu del pragmatismu contemporaneu, quixera encetar les vinculaciones ente estos dos corrientes filosófiques -l'empirismu y el pragmatismu- a partir d'un problema que resultó central na epistemoloxía contemporánea, esto ye, el de si la esperiencia constitúi, en dalgún sentíu, una instancia de llexitimación de les nueses creencies. Na primer seición d'esti trabayu alderico la tesis rortyana según la cual la esperiencia namái causa creencies, pero nun les xustifica (I). Na segunda seición, sicasí, presento les llinies xenerales d'una concepción alternativa que, evitando una recaída nel llamáu "mitu de lo dao", pretende devolve-y a la noción de "esperiencia" el so significáu epistemolóxicu (II).|Daniel Kalpokas. «Pragmatismu, empirismu y representaciones. Una propuesta avera del papel epistémico de la esperiencia.» (UBA-UNC-CONICET)- ''Añal. filos''. v.28 n.2 Ciudá Autónoma de Buenos Aires nov. 2008}}
 
==== Fenomenoloxía ====
126 195

ediciones