Diferencies ente revisiones de «Marcu Vitruviu»

m
Iguo plurales: ordes => órdenes
m (Iguo testu: -"relóes" +"relós")
m (Iguo plurales: ordes => órdenes)
== Biografía y obra ==
 
Foi arquitectu de [[Xuliu César]] mientres la so mocedá, y al retirase del serviciu entró na arquiteutura civil, siendo d'esti periodu la so única obra conocida, la [[basílica de Fanum]] (n'Italia). Ye l'autor del tratáu sobre [[arquiteutura]] más antiguu que se caltién y l'únicu de l'Antigüedá clásica, ''[[De Architectura]]'', en 10 llibros (probablemente escritu ente los años [[27 e.C.|27]] y [[23 e.C.]]). Inspirada en teóricos [[Periodu helenísticu|helenísticos]] -refierse espresamente a inventos del gran [[Ctesibio]]-, la obra trata sobre ordesórdenes, [[material]]es, técniques decoratives, [[construcción]], tipos d'[[edificiu|edificios]], [[hidráulica]], [[color]]es, [[mecánica]] y [[gnomónica]] (Llibru IX).
 
L'últimu llibru ta dedicáu a les máquines: de tracción, elevadoras d'agua y tou tipu d'artefactos bélicos ([[catapulta|catapultes]], [[ballesta|ballestes]], [[tortúa (formación)|tortúes]], etc.). Vitruvio describió perbién la [[turbina hidráulica|rueda hidráulica]] nel cap. X.5. La rueda de Vitruvio yera vertical y l'agua emburriábalo pembaxo; unos [[engranaje]]s teníen la finalidá de camudar la direición del xiru y aumentar la velocidá de les [[muela|mueles]]; calcúlase que cola [[enerxía]] producida por una d'estes ruedes podíen molese 150 [[kg]] de [[trigu]] por [[hora]], ente que dos [[esclavu|esclavos]] solo molíen 7 kg.<ref>Plafón informativu del [[Muséu de la Ciencia y de la Técnica de Cataluña]] ([[Terrassa]])</ref>
Vitruvio ye famosu por afirmar nel so llibru ''[[De Architectura]]'' que ciertos edificios públicos tienen d'esibir los trés cualidaes de ''firmitas, utilitas, venustas'' - esto ye, tienen de ser sólidos, preseos, formosos. Estes cualidaes dacuando llámense les ''virtúes de Vitruvio'' o la '''Tríada de Vitruvio'''. Dende'l sieglu XVII, esta Tríada usar pa describir l'arquiteutura polo xeneral, anque la descripción vitruviana de la disciplina ye bien distinta.
 
Según Vitruvio, l'arquiteutura ye una imitación de la naturaleza. Como les aves y les abeyes constrúin los sos niales, los seres humanos constrúin vivienda a partir de materiales naturales, que-yos da abelugu contra los elementos. Pal perfeccionamiento d'esti arte de la construcción, los griegos inventaron los ordesórdenes arquiteutónicos: [[Dóricu (orde)|dóricu]], [[Xónicu (orde)|xónicu]] y [[corintiu]]. Dióse-yos un sentíu de la proporción, que remató na comprensión de les proporciones de la mayor obra d'arte: el [[cuerpu humanu]]. Esto llevó Vitruvio a la definición d'un canon del cuerpu humanu, el [[Home de Vitruvio]], adoptáu más tarde por Leonardo da Vinci: el cuerpu humanu inscritu nel círculu y el cuadráu (el patrones xeométricos fundamentales del orde cósmicu).
 
A Vitruvio considérase-y dacuando llibremente como'l primer arquiteutu, pero ye más esactu describilo como'l primer arquiteutu romanu qu'escribió rexistros del so campu que sobrevivieron. Él mesma cita a obres mayores, pero menos completes. Yera siquier un pensador orixinal o tenía l'intelectu creativu d'un codificador de la práutica arquitectónica esistente. Tamién hai que señalar que Vitruvio tenía un algame muncho más ampliu que los arquiteutos modernos. Los arquiteutos romanos practicaben una amplia variedá de disciplines; en términos modernos, podríen describise como la combinación d'[[inxenieru|inxenieros]], [[arquiteutu|arquiteutos]], [[Paisaxista|arquiteutos paisaxistes]], artistes y artesanos. Etimológicamente la pallabra arquitectu deriva de les pallabres griegues que signifiquen "maestru" y "constructor". El primeru de los diez llibros ocupar de munches temes qu'agora entren nel ámbitu de l'arquiteutura del paisaxe.
Vitruvio ye bien conocíu y citáu de cutiu como una de les fontes más antigües que sobreviven por haber alvertíu que'l chombu nun se debe utilizar pa conducir l'agua potable, encamentando sicasí pipes de magre o canales de mampostería. Llegar a esta conclusión nel Llibru VIII De Architectura dempués de la observación empírica de les aparentes enfermedaes de los obreros nes fundiciones de chombu del so tiempu.<ref>{{cita publicación |autor= Hodge, Trevor, A. |títulu= Vitruvius, Lead Pipes and Lead Poisoning |publicación= American Journal of Archaeology |editorial= Archaeological Institute of America |volume= 85 |númberu= 4 |fecha = ochobre de 1981|páxines= 486–491 |jstor= 504874 |publicación= American Journal of Archaeology }}</ref>
 
Vitruvio foi'l que nos rellató la famosa hestoria de d'[[Arquímedes]] y la so detección d'oru adulteráu nuna corona real. Cuando Arquímedes diose cuenta de que'l volume de la corona podría midise esactamente pol desplazamientu creáu nun bañu d'agua, corrió a la cai col berru de ¡Eureka!, y el descubrimientu dexó-y comparar la densidá de la corona d'oru puro. Demostró que l'oru de la corona fuera aleado con plata, y el rei fuera defraudáu.
 
=== Máquines de desaguadoriu ===
 
== Redescubrimientu ==
[[Archivu:Battle of Thapsus.jpg|300px|thumb|derecha|Batalla de Thapsus representada nun grabáu posterior de d'[[Andrea Palladio]].]]
[[Archivu:Giovanni Paolo Panini - Interior of the Pantheon, Rome - Google Art Project.jpg|300px|thumb|derecha|L'interior del [[Panteón (arquiteutura)|Panteón]] (d'una pintura del sieglu XVIII por Panini. Anque foi construyíu dempués de la muerte de Vitruvio, el so escelente estáu de caltenimientu fai que sía de gran importancia pa los comenenciudos na arquiteutura de Vitruvio).]]
El so llibru ''[[De architectura]]'' foi redescubierto en 1414 pol [[humanista]] [[Florencia|florentín]] [[Poggio Bracciolini]]. En [[Leon Battista Alberti]] ([[1404]]-[[1472]]) recai l'honor de dar a conocer llargamente esta obra nel so tratáu fundamental sobre l'arquiteutura ''[[De re aedificatoria]]'' (c. 1450). La primer edición conocida de Vitruvio foi presentada en [[Roma]] por [[Giovanni Sulpicio|Fra Giovanni Sulpicio]] en [[1486]].<ref name=palladio>{{cita web |url=http://www.palladiancenter.org/predecessors.html|títulu= Palladio's Literary Predecessors |fechaacceso=5 de xunu de 2014 |idioma=inglés }}</ref><ref>{{cita web |url= http://www.historyofinformation.com/index.php?id=2840|títulu=The First Printed Work on Classical Architecture |fechaacceso=5 de xunu de 2014 |apellíu= Norman|nome=Jeremy |idioma=inglés }}</ref> Traducciones siguieron n'italianu (Como, 1521), francés (Jean Martin, 1547,,<ref>[http://architectura.cesr.univ-tours.fr/Traite/Notice/ENSBA_-YOS1785.asp?param= Architectura – -yos livres d'Architecture] (en francés)</ref>inglés, alemán (Walter H. Ryff, 1543), español y otros idiomes. Les ilustraciones orixinales habíense perdíu y la primer edición ilustrada foi publicada en Venecia en 1511, con grabaos en madera sobre la base de les descripciones nel testu, probablemente por [[Giovanni Giocondo|Fra Giovanni Giocondo]].<ref>[http://architectura.cesr.univ-tours.fr/Traite/Notice/CESR_2994.asp?param= Architectura – -yos livres d'Architecture ; Center for Palladian Studies in America, Inc., [http://www.palladiancenter.org/predecessors.html Palladio's Literary Predecessors]</ref> Más tarde, nel [[sieglu XVI]] [[Andrea Palladio]] realizó ilustraciones pa los comentarios de Daniele Barbaro sobre Vitruvio (qu'apaeció nes versiones n'italianu y llatín). Sicasí, la ilustración más famosa sigue siendo una del [[sieglu XV]], el [[Home de Vitruvio]] de [[Leonardo da Vinci|da Vinci]].