Diferencies ente revisiones de «Dinastía Joseon»

m
correición de topónimos
m (apostrofación)
m (correición de topónimos)
|nome_común =
|status =
|relixón = [[Confucianismu]] ([[Estáu confesional]])<br /> [[Budismu en CoriaCorea|Budismu]]<br /> [[Xamanismu coreanu|Xamanismu]]<br /> [[Cristianismu]] (reconocíu en 1886)
|yera =
|fecha_empecipio =
|p1 = Koryo
|bandera_p1 = Seal of Goryeo.png
|s1 = Imperiu de CoriaCorea |bandera_s1
= Flag of Korea 1882.svg
|imaxe_bandera = Flag of the king of Joseon.svg
La '''dinastía Joseon''' (tamién transcrita como '''Chosŏn''' o '''Chosun''', conocida oficialmente como'l '''Reinu de Gran Joseon''') foi un reinu dinásticu [[Etnia coreana|coreanu]] que duró aproximao cinco siglos. Foi fundáu por [[Yi Seonggye]] en xunetu de 1392 y foi reemplazáu pol [[Imperiu Coreanu]] n'ochobre de 1897. <ref>{{cite encyclopedia |title= 조선 |encyclopedia= 한국민족문화대백과 }}</ref> Foi fundáu dempués de la disolución de la [[Koryo|dinastía Koryo]] no que güei ye la ciudá de [[Kaesong]]. De primeres, Corea foi retitulada y la capital foi reasitiada na actual [[Seúl]]. Les fronteres más septentrionales del reinu ampliar a les fronteres naturales nos ríos de [[Ríu Yalu|Yalu]] y [[Ríu Tumen|Tumen]] al traviés del sometimientu de los [[Yurchen]]. Joseon foi la última dinastía de Corea y foi la dinastía [[Confucianismu|confuciana]] de más llarga data.
 
Mientres el so reináu, Joseon afaló l'afianzamientu de los ideales y doctrines confucianes [[Cultura de China chines]] na sociedá coreana. El [[Neoconfucianismo|neoconfucianismo]] instalóse como la ideoloxía estatal de la nueva dinastía. Arriendes d'ello, el [[Budismu en CoriaCorea|budismu]] desanimóse y dacuando enfrentáronse a persecuciones per parte de la dinastía. Joseon consolidó'l so dominiu efectivu sobre'l territoriu de Corea actual y vio l'apoxéu de la cultura, el comerciu, la ciencia, la lliteratura y la teunoloxía clásiques de Corea. Sicasí, la dinastía debilitóse severamente a fines del sieglu XVI y principios del XVII, cuando les [[Invasiones xaponeses de Corea (1592-1598)|invasiones xaponeses de Corea (1592-1598)]] y la primera y segunda invasión manchúes en 1636 casi invaden la península coreana, lo que llevo a la dinastía a una política aislacionista cada vez más dura. Polo que'l país fíxose conocíu como'l "reinu ermitañu" na lliteratura occidental. Dempués del final de les invasiones de Manchuria, Joseon esperimentó un periodu de paz de casi 200 años.
 
Sicasí, cualesquier poder que'l reinu recuperó mientres el so aislamientu menguó entá más a midida que el sieglu XVIII llegaba al so fin, y enfrentando lluches internes, lluches de poder, presión internacional y rebeliones nel llar, la dinastía Joseon tornó rápido a fines del sieglu XIX.
A lo llargo de la hestoria de Corea, yeren frecuentes los pirates nel mar y bandidaje en tierra. L'únicu propósitu de la marina de Joseon yera asegurar el comerciu marítimu y evitar que los Wakō intervinieren n'este. L'armada repelió a los pirates utilizando una avanzada teunoloxía de pólvora, incluyíos cañones y fleches de fueu en forma de [[Singijeon|singijeon]] puestos n'[[Hwacha|hwachas]].
 
Mientres les [[Invasiones xaponeses de Corea (1592-1598)|invasiones xaponeses na década de 1590]], [[Toyotomi Hideyoshi]], entamando la conquista con armes portugueses de la China apoderada pola [[dinastía Ming]], invadió CoriaCorea coles sos [[Daimio|daimyōs]] y les sos tropes, col enfotu de utilizar Corea como un trampolín. La división de faiciones na corte de Joseon, la incapacidá d'evaluar la capacidá militar xaponesa y los intentos fallíos de diplomacia conducieron a una preparación deficiente per parte de Joseon. L'usu d'armes de fueu européu per parte de los xaponeses dexó la mayor parte de partir sur de la Península Coreana ocupada nunos meses, cola captura d'[[Seúl|Hanseong]] (actual Seúl) y [[Pyongyang]].
 
Sicasí, la invasión ralentizóse cuando l'almirante [[Yi Sun Ensin|Yi Sun-ensin]] destruyó la flota d'invasión xaponesa. La resistencia guerrillera que finalmente se formó tamién ayudó. La resistencia local ralentizó la meyora xaponesa y les decisives victories navales del almirante Yi dexaron el control de les rutes marítimes en manos de Corea, lo qu'enzancó seriamente les llinies de suministru xaponeses. Amás, la dinastía Ming intervieno a favor de los coreanos, unviando una gran fuercia al pie de los coreanos en 1593 que fixo recular a los xaponeses.
Los Qing reconocieron la derrota nel Tratáu de Shimonoseki (17 d'abril de 1895), que garantizaba oficialmente la independencia de Corea de China. Foi un pasu importante pa Xapón ganando hexemonía rexonal en Corea. La corte de Joseon, primida pola invasión de grandes potencies, sintió la necesidá de reforzar la integridá nacional y declaró l'[[Imperiu Coreanu]], xuntu cola Reforma Gwangmu en 1897. El Rei Gojong asumió'l títulu d'Emperador p'afirmar la independencia de Corea. Amás, Corea busco a otres potencies estranxeres pa consiguir teunoloxía militar, especialmente [[Rusia]], pa defendese de los xaponeses. Técnicamente, 1897 marca'l final del periodu de Joseon, una y bones el nome oficial del imperiu foi camudáu; sicasí, la dinastía Joseon siguiría reinando, anque alteriada per Xapón y Rusia.
 
Nuna serie complicada de maniobres y contra maniobres, Xapón fixo recular a la flota rusa na Batalla de Port Arthur en 1905. Cola conclusión de la Guerra Rusu-Xaponesa de 1904-1905 col Tratáu de Portsmouth, el camín taba abiertu pa Xapón pa tomar el control de Corea. Dempués de la firma del Tratáu de Protectoráu en 1905, CoriaCorea convertir nun protectoráu de Xapón. Prince Itō foi'l primer residente xeneral de Corea, anque foi asesináu pol activista independentista coreanu An Jung-geun en 1909 na estación de tren de Harbin. En 1910, l'Imperiu xaponés finalmente se anexonó CoriaCorea.
==Gobierno==
La dinastía Joseon yera una monarquía altamente centralizada y una burocracia neoconfuciana empobinada pol Gyeongguk daejeon, una especie de constitución de Joseon.
*[[Historia de Corea]]
*[[Añales de Joseon]]
*[[Monarques de Coria|Monarques de Corea]]
*[[Imperiu de Corea]]