Diferencies ente revisiones de «Dinastía Pahlaví»

m
Preferencies llingüístiques: técnica => téunica
m (-Shah -Sah +Xa)
m (Preferencies llingüístiques: técnica => téunica)
 
En [[1937]] róblase un pactu de non agresión y amistá llamáu [[Sa'dabad]] con [[Turquía]], [[Iraq]] y [[Afganistán]].
El sah Reza emplegó gran cantidá d'inxenieros y técnicostéunicos alemanes y austriacos nel so intentu de modernizar la industria. Al españar la [[Segunda Guerra Mundial]], [[Irán]] declaróse neutral, tarreciendo sabotaxes. [[Gran Bretaña]] y la [[Xunión Soviética]] pidieron la espulsión de los técnicostéunicos enemigos. Al nun adoptar tales midíes el Gobiernu persa, dambos países invadieron simultáneamente [[Irán]], y tres una curtia resistencia, el sah Reza abdicó nel so primoxénitu [[Mohammad Reza Pahlevi|Mohammad]] en septiembre de [[1941]].
 
=== Reináu de Mohammad Reza Pahlaví (1941-1979) ===
El nuevu monarca Mohammad Reza Pahlaví nomó primer ministru a [[Mohammad Alí Forughí]] y espulso a los técnicostéunicos alemán y austriacu. El [[9 de xineru]] de [[1942]] roblóse la l'[[Alianza tripartita]], pola cual les tropes estranxeres retirar en seis meses, pero tendríen accesu total al país. Como parte del alcuerdu teníase que reforzar l'exércitu, polo que se pidió ayuda a [[Estaos Xuníos]]. [[Irán]] declaró la guerra a [[Alemaña]] el [[9 de setiembre]] de [[1943]], n'avientu tuvo llugar la [[Conferencia de Teḥrán]] ente [[Winston Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt]] y [[Iósif Stalin]], qu'alcordaron dar sofitu económicu y caltener intactu [[Irán]].
 
Na seronda de [[1945]] la [[Xunión Soviética]] negar a sacupar les sos tropes d'[[Azerbaixán]], onde'l partíu comunista [[Tudeh]] caltenía una república con gobiernu propiu. Por cuenta de la influencia del Tudeh declaróse una fuelga xeneral na refinería de d'[[Abadán]], de la l'[[Anglu-Iranian Oil Company]] (enantes [[Anglu-Persian Oil Company]]). El gobiernu caltuvo firme y n'ochobre de 1946 cayía [[Azerbaixán]]. En xineru de [[1948]] suspendióse la [[llei marcial]] tres siete años d'aplicación. El [[4 de febreru]] de [[1949]] prohibióse'l Tudeh en sufriendo un atentáu'l sah.
 
En xunetu axunten el Parllamentu y el Senáu y apruébase un plan de desenvolvimientu de la economía financiáu pola [[Anglu-Iranian Oil Company]] ([[AIOC]]). El xeneral [[Alí Razmará]] ocupa'l cargu de primer ministru y trata de ratificar l'alcuerdu petrolíferu, siendo refugáu por dellos diputaos empobinaos por [[Mohammad Mosaddeq]], que ciscaben la nacionalización de la industria del petroleu. Razmará declaró imposible la nacionalización, siendo asesináu a los cuatro díes. El so socesor foi [[Hoséin Alí]] quien tuvo que dimitir pola presión popular y nomóse primer ministru a Mosaddeq. El [[1° de mayu]] de [[1951]] aprobóse la nacionalización del petroleu, pero'l boicó británicu al petroleu iranino afecta gravemente a la economía. Prodúcense disturbios en [[Abadán]] y otros campos petrolíferos promovidos pol Tudeh.
 
En xunu de [[1951]] la l'[[AIOC]] suspendió les sos operaciones y sacupó al so personal. En xunetu de [[1952]] [[Mohammad Mosaddeq]] solicitó poderes especiales. En negándose el sah, dimitió y foi sustituyíu por [[Qavvam as-Saltané]], pero'l sah vence tres graves disturbios y devuélve-y el cargu a Mosaddeq. A principios de [[1953]] el Parllamentu y el Senáu dan plenos poderes a Mosaddeq, en viendo'l so poder recortáu, y ante los rumores de que se va proclamar la república, el sah dir a [[Roma]], ellí destitúi a Mosaddeq y noma primer ministru al Xeneral [[Fazlollah Zahedí]]. Mosaddeq negar a abandonar el cargu, ye depuestu y deteníu tres una selmana de combates y de manifestaciones de sofitu al sah entamaes pola [[Axencia Central d'Intelixencia|CIA]].
 
Zahedí asume'l poder el [[19 d'agostu]] y el sah vuelve triunfante, volver# a entamar les rellaciones diplomátiques con [[Gran Bretaña]], rotes por Mosaddeq l'añu anterior, y en 1954 llegar a un alcuerdu cola [[AIOC]] (renombrada como [[British Petroleum]]) que se convirtió nun consorciu eminentemente iranín. N'abril de [[1955]] dimitió Zahedí y foi sustituyíu por [[Hoséin Alí]]. Asocediéronse los políticos nel cargu hasta'l nomamientu en xineru de [[1965]] de d'[[Amir Abbás Hoveidá]], pero l'auténticu gobernante ye'l sah qu'empecipia una serie de reformes moderaes. La más importante ye l'agraria que convierte [[Irán]] nuna nación de capitalismu d'estáu. Nes eleiciones de [[1967]] gana'l partíu gubernamental "''Nuevu Irán''" por mayoría absoluta, el [[26 d'ochobre]] el sah y el so esposa proclámense emperadores. Mientres nel interior el sah celebra los 2500 años de la fundación del [[Imperiu persa]] de [[Ciro II el Grande]], nel esterior acentúa'l so dependencia de los [[Estaos Xuníos]] y ocupa les islles de d'[[Abu Musa]], [[Tumb Mayor y Menor]] en payares de [[1971]] magar la oposición de los [[Emiratos Árabes Xuníos]] ya [[Iraq]], con quien tuvo lluches fronterices (febreru-marzu de [[1973]] y marzu de [[1974]]) hasta la firma del [[Tratáu d'Arxel]] el [[6 de marzu]] de [[1975]]. Tropes iranines llucharon n'[[Omán]] contra los guerrilleros de [[Dhofar]] ente [[1973]] y [[1977]].
 
En marzu de [[1975]] eslleir tolos partíos políticos y créase el partíu únicu "Resurdimientu d'Irán", una fuerte represión torga toa oposición. La represión ta liderada pola Organización de Seguridá ya Información d'Irán ([[SAVAK]]), nesti contestu surden dellos grupos de guerrilla urbana nel país. En [[1976]] la [[Comisión Internacional de Xuristes]] y [[Amnistía Internacional]] acusen a la [[SAVAK]] de caltener un réxime de terror. El [[6 d'agostu]] de [[1977]] Hoveida ye reemplazáu por [[Yamshid Amuzegar]] como primer ministru.