Diferencies ente revisiones de «Empirismu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 4 meses
m
Preferencies llingüístiques: técnica => téunica
m ("rellación" en cuenta de "relación" (que nun ta nel DALLA))
m (Preferencies llingüístiques: técnica => téunica)
L'empirismu, so esi nome, surde na [[Edá Moderna]] como frutu maduru d'un enclín filosóficu que se desenvuelve sobremanera nel [[Reinu Xuníu]] dende la Baxa Edá Media. Suel considerase en contraposición al llamáu [[racionalismu]], más carauterísticu de la filosofía continental. Anguaño la oposición empirismu-racionalismu, como la [[distinción analíticu-sintéticu]], nun suel entendese d'una manera tayante, como lo foi en tiempos anteriores, y más bien una o otra postura obedez a cuestiones metodolóxiques y [[heurística|heurístiques]] o d'actitúes vitales más qu'a principios filosóficos fundamentales. Respectu del [[problema de los universales]], los empiristas suelen simpatizar y siguir cola crítica [[Nominalismu|nominalista]] empecipiada na Baxa Edá Media.
 
Na [[Antigüedá clásica]], lo empírico referir a la conocencia que los médicos, arquiteutos, artistes y artesanos polo xeneral llograben al traviés de la so esperiencia empobinada escontra lo útil y técnicutéunicu, en contraposición a la conocencia teórica concebíu como contemplación de la verdá al marxe de cualquier utilidá.<ref>{{cita enciclopedia |apellido=Sini |nome=Carlo |títulu=Empirismu |enciclopedia=Enciclopedia Garzanti della Filosofía |editor=Gianni Vattimo ''et al.'' |añu=2004}}</ref>
 
== Historia ==
 
Na [[Antigüedá clásica]] esistía una clara separación ente:
* La conocencia pola [[esperiencia]] y la so resultancia: la [[técnicatéunica]] y el [[trabayu granible]]. Lo que s'entendió históricamente como "artes" y "oficios".<ref>[[Aristóteles]] llamar "poiesis", que vendría ser equivalente a lo que llamaríamos agora, producción</ref>
* L'ideal de la conocencia [[Teoría|teóricu]] qu'entiende dos ámbitos:
** La [[ciencia]]: Entendida esta como una conocencia universal y [[necesariu]]. Trata del saber de les postreres [[causa|causes]] y de los primeres [[principiu|principios]], lo que güei s'entendería como'l fundamentu de la realidá, la [[metafísica]].<ref>Un sentíu bien distintu del sentíu actual de la ciencia, güei considerada como un tou "científicu-técnicutéunicu"</ref>
** La [[praxis]]: Como ideal de la conocencia [[praxis|prácticu]]<ref>Non nel sentíu actual d'utilidá inmediata y n'oposición a lo "teóricu", sinón nel sentíu de l'aición n'orde a un fin últimu del individuu o de la sociedá tocantes a la so [[racionalidá|naturaleza racional]]</ref>que dirixe l'aición escontra'l llogru del bien y la [[felicidá]], que de la mesma se desendolca en dos ámbitos:
*** La consecución del bien individual, la [[felicidá]] como [[Ética]]
Seique seya [[Aristóteles]] quien meyor espresó'l valor de la esperiencia como fonte de conocencia, por más que lo considerara sometíu al supremu valor de lo teórico. Nel so ''[[Metafísica (Aristóteles)|Metafísica]]'' (982b 11-32), Aristóteles concibe a la conocencia como un procesu:
* Partir de lo común colos animales dotaos de sensación y memoria y, por tanto, con esperiencia; ye l'acumuladura d'esperiencia lo qu'a los homes fai «espertos».
* Más perfectu ye la conocencia de dicha esperiencia xunida a la reflexón, lo que convierte a los homes en “artesanos”; lo que güei denominaríamos [[técnicatéunica|técnicostéunicos]] (médicos, arquiteutos, estrategues, etc.)
* La perfección de la función racional humana manifestar na suprema facultá d'alzase a los fundamentos de dichos conocencies al traviés de les causes hasta los primeros principios; ye nesto no que l'home asemeyar a los dioses, el saber d'una Ciencia primera, entendida hasta'l sieglu XVIII como Metafísica. Esto solo ye posible na midida na que una sociedá tien aseguraos los bienes materiales, y por tantu puede dedicar a los homes llibres» a la inutilidá» del pensamientu en busca de la [[verdá]] de la ciencia.<ref>Pa una descripción detallada de les maneres de conocencia tal como los concibe Aristóteles, vease http://acacia.pntic.mec.es/~falvar4/aristoteles.htm</ref>
 
Les consecuencies que se deriven del conceutu de causa, tal como lo concibe [[David Hume|Hume]], al respeutive de una conocencia que pretenda ser científicu nun puede ser más destructivu. Conduz a un [[escepticismu filosóficu|escepticismu]] yá que nunca vamos poder conocer el fundamentu de les nueses impresiones y la conocencia de la esperiencia nunca nos dexará salir d'un [[suxetivismu]] incompatible cola ciencia.
 
Per otru llau la ciencia del sieglu XVII ta amosando unos ésitos induldables na conocencia de les lleis de la naturaleza, según nel dominiu de la mesma nes sos aplicaciones técniquestéuniques.
 
Esta crítica de la noción de causa según el postuláu empirista, provocó en [[Kant]] racionalista hasta entós, el so espertar del suañu dogmáticu». Tola so obra crítica intenta superar esti supuestu que faía de tou puntu invidable la conocencia científica.
=== Edá Contemporánea ===
 
Como reaición ante los escesos especulativos de los diversos [[idealismu|idealismos]] que surdieron a partir de la filosofía kantiana, productu del enfotu na capacidá "activa" o creadora del pensamientu [[dialéctica|dialécticu]] de la Razón,<ref>Idealismu suxetivu [[Fichte]]; idealismu oxetivu [[Friedrich Schelling|Schelling]] y, sobremanera la filosofía de [[Hegel]], y na so aguada materialista'l [[marxismu]]</ref> el sieglu XIX dio llugar a un xenéricu empirismu científicu caracterizáu pol refugu de cualquier tipu d'especulación metafísica a la que consideraron como'l principal enemigu de la ciencia y de la filosofía. Ensin referencia dalguna a les idees innates o al conteníu empírico del asociacionismu carauterísticu de los pensadores anteriores, esti empirismu supera claramente l'escepticismu del empirismu clásicu, aceptando la ciencia como un fechu que ta ende na base mesma de la mesma esperiencia. Una ciencia que na so unión cola técnicatéunica constitúi yá una unidá científicu-técnicatéunica.
 
Este ye la traza esencial que caracteriza a bien diversos autores y escueles xuníes sol conceutu del [[positivismu]], d'inspiración claramente empirista
{{AP|Positivismu}}
 
Dende un positivismu estremu<ref>Puesto que nun podemos dir más allá de lo [[fenómenu|fenoménicu]], tomemos lo fenoménico como realidá; la realidá queda determinada por aquello que puede cuntase, midir o pesar, porque nun hai otru conteníu de conocencia posible</ref> hasta un positivismu cuasi idealista, el sieglu XIX y empiezos del XX ufierta un perricu panorama d'autores y escueles toes so denominación positivista y d'inspiración empirista fuertemente xuníes a la idea de progresu na conocencia científica-técnicutéunicu. La traza común que caracteriza a toos ellos ye'l refugu a la [[Metafísica]] como pseudociencia productu de la especulación de la razón y ensin xustificación dalguna.
 
Esti Positivismu xenéricu toma solo en considerancia la conocencia científica. Ésti ye productu lóxicu de l'aplicación rigorosa d'un [[métodu científicu]] y de l'afirmación de [[teoría|teoríes]] que puedan xustificase nel [[esperimentu]].
Toles actividaes filosófiques y científiques tienen d'efectuase namái nel marcu del analís de los fechos reales [[verificación|verificables]] pola esperiencia.
 
Caracterizar pola defensa d'un métodu siendo l'exemplu ideal la ciencia física que trunfa claramente nel dominiu de la naturaleza y nes aplicaciones técniquestéuniques que d'ella se deriven. La ventaya fundamental d'esti métodu ye'l so [[llinguaxe formalizáu|formalización]] y la posibilidá d'espresar les sos lleis en llinguaxe matemáticu, que fai posible la construcción de [[modelos]] teóricos a partir del rigor del [[cálculu]]. La unión del métodu científicu como tal y la técnicatéunica cada vez son más estreches y adulces vanse a constituyir nun tou científicu-técnicutéunicu].
 
L'oxetivu de la ciencia ye [[esplicación|esplicar]], entendiendo por tal el poder englobar los [[fenómenu|fenómenos]] nun marcu [[teoría|teóricu]] de [[llei]]es xenerales.
El conceutu de [[verdá]], entós, adquier una variedá de matices non solo [[epistemoloxía|epistemolóxicos]], sinón [[social]]es y [[cultura|culturales]] que paez convertir la conocencia nun caleidoscopiu de colores onde los medios de comunicación social y los poderes sociales son tamién factores importantes no que [[Lyotard]] llapada performatividad de la verdá.
 
Nin empirismu nin racionalismu. Nin a priori nin a posteriori. Lo cognitivo engloba toles dimensiones del ser humanu; magar no referente a lo que güei ye'l fenómenu científicu-técnicutéunicu, los métodos y la [[validez (epistemoloxía)|validez]] dada a una [[teoría]] pola [[comunidá científica]] ye ensin dala dulda la meyor garantía d'una [[verdá]] oxetiva, frente a la validez qu'otorguen o puedan otorgar otres instancies cultural y social.<ref>Creencies relixoses, prexuicios sociales, ideoloxíes, astroloxía, maxa... etc.</ref>
 
A última hora, lo que se perdió ye una concepción estrecha de la ciencia amestada direutamente a una [[verdá]] universal y [[necesariu|necesaria]] según la necesidá de [[Teoría de la xustificación|xustificase]] nos estrechos llendes nos que'l meru empirismu de los esperimentos pretendía zarralo.