Diferencies ente revisiones de «Empirismu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 6 meses
m
preferencies llingüístiques: efectu => efeutu
m (iguo parámetros de plantía)
m (preferencies llingüístiques: efectu => efeutu)
[[Hipócrates de Cos]], ({{AC|sieglu V}}) pasa por ser el padre de la medicina, pol cambéu d'orientación qu'hasta entós tenía la tradición sobremanera exipcia, amestada a la [[maxa]] y a lo [[sagráu]]. Ye'l primeru qu'ellabora una teoría xeneral sobre lo que ye la salú y l'enfermedá en rellación con un conceutu determináu d'home.
 
Son nomes relevantes de la cultura clásica, amás de los citaos: [[Arquímedes]], {{AC|sieglu III}}, un auténticu teóricu y prácticu de la [[lóxica empírica]],<ref>{{Cita|Considerándote [Eratóstenes] según dixi, como arteru, de gran altor filosóficu y que nun recules ante les cuestiones matemátiques, pensé esponer por escritu ya ilustrar n'este mesmu llibru la naturaleza particular d'un métodu que seique te va dexar llegar pola mecánica a la fin de ciertes proposiciones matemátiques. Agora bien, toi persuadíu de qu'esti métodu nun ye menos útil pa la demostración que pa la proposición. Porque dalgunes d'elles, qu'en principiu me son evidentes pola mecánica, dempués fueron demostraes pola xeometría, una y bones la demostración por esti métodu ye esclusivu d'una demostración. La busca de la demostración precedida d'una cierta conocencia de les cuestiones por esti métodu ye, n'efectuefeutu más fácil, que la so busca ensin esta conocencia. Asina, no tocante a les proposiciones relatives al conu y a la pirámide, nes que Eudoxo foi'l primeru en topar la demostración, especialmente yá que el conu ye la tercer parte del cilindru y la pirámide la tercer parte del prisma teniendo la mesma base y altor, háise-y d'atribuyir un fundamentu nada refalgable a Demócrito, que foi'l primeru n'afirmar les coses, ensin demostración, poles figures que menté. Como seya que'l descubrimientu de les proposiciones que vamos esponer agora viénome de la mesma que los precedentes, quixi sopelexar esti métodu por escritu. Non yá por non paecer una persona que profiriera pallabres baldíes, tantu más que yá falé enantes, sinón porque toi seguro de qu'ello va reportar ciertos beneficios en visu a los nuesos estudios. N'efectuefeutu, toi convencíu de qu'esti métodu, una vegada fuera espuestu, xuntu con otres proposiciones qu'inda non me propunxi, acabará per cuntar cola adhesión de los que viven y de los qu'entá han de nacer. Arriendes d'ello, voi poner por escritu aquello qu'en primer llugar foime reveláu pola mecánica, especialmente que tou segmentu d'una seición de conu rectángulu ye igual a cuatro tercios del triángulu que tenga la mesma base ya igual altor, y depués cada unu de les otres resultaos llograes col mesmu métodu; a la fin del llibru voi esponer les demostraciones xeométriques de los teoremas que los sos enunciaos te comuniqué.| [[Arquímedes]], ''Canguilhem'', citáu en ''Historia de la ciencia'', tomu I, Barcelona: Planeta. 1977. p. 153).}}
Arquímedes representa nesti testu una actitú bien similar a lo que güei día respuende'l conceutu y ellaboración de la ciencia</ref> [[Vitrubio|Vitruvio]], {{AC|sieglu I}}, el primeru en faer un tratáu d'arquiteutura y urbanismu y en medicina [[Galeno]], {{DC|sieglu II}}
 
Evidentemente la unidá de métodu y la so aplicación a los distintos oxetos d'investigación, según la rixidez en que se consideren los principios empiristas dan llugar a diversidá de "empirismos" y positivismos.<ref>[[José Ferrater Mora]] llega a estremar hasta siete empirismos distintos: «(1) L'empirismu llamáu por antonoma­sia "sensible". Cuando se destacar el papel que desempeñen les sensaciones nel conu­encimento úsase'l nome "sensacionismu". (2) L'empirismu "intelixible". Según el mesmu, los llamaos "oxetos ideales" —nú­meros, proposiciones, conceutos, etc.— son oxetu de la esperiencia, entendiéndose esta nun sentíu ampliu. Dellos fenomenólogos falaron nesti sentíu d'un empirismu (o positivismu) total contra l'empirismu (o positivismu) sensible. (3) L'empirismu moderáu o empiris­mo críticu, qu'almite l'orixe empíricu de la conocencia, esto ye, qu'almite que toa conocencia fundir na experien­cia sensible, pero que rique ser exami­nado y controláu por dalgún esquema o cuadru conceptual. (4) L'empirismu radical, espresión de­bida a William James, pa quien inclusive les rellaciones son "esperimentales". Según escribi James en ''Essays in Radical Empiricism'' (II, 1), "con cuenta de un empi­rismu seya radical ye menester que nun almita nes sos construcciones nengún elementu que nun seya direutamente esperimentáu, nin ex­cluya d'elles nengún elementu que seya di­reutamente esperimentáu". (5) L'empirismu "total", qu'hai defen­dido S. Alexander (''Space, Time, and Deity'', llibru I, cap. 6), al xuntase a la máxima de Hume según la cual hai que buscar siempres la base empírica de les nueses idees, pero corrixéndola, si ye menester, pa combatir cualquier posible inadmitible pre­xuiciu en favor de ciertes impresiones. Pa Alexander "un empirismu cabal acepta la so fórmula [la de Hume], pero como nun tien nengún prexuiciu en favor de les esistencies separaes o distintes qu'atraen la nuesa atención, aportuna en que nel cursu de les inspecciones efectuaes pola esperiencia, nengún elementu tien de ser omitíu del in­ventario". Nin siquier hai que faer como Hume y detenese nes condiciones les sos­tantivas (o sustantivistas) del yo, escaeciendo les sos condiciones transitives, una y bones ello tien por consecuencia escaecer "la esencial con­tinuidad de la mente". (6) L'empirismu llamáu "integral", que foi defendíu por [[Risieri Frondizi]]. (7) L'empirismu "dialécticu" de que dacuando faló l'autor de la presente obra y que consiste, grosso modo, n'usar ciertos conceutos como conceutos-llendes, esto ye como non denotativos de nenguna realidá y al empar en tratar estos conceutos como al empar contrapuestos y complementarios. (8) L'empirismu lóxicu.» (Ferrater Mora, José. ''Diccionariu de filosofía''.)</ref>
 
{{Cita|Les vinculaciones ente'l pragmatismu y l'empirismu fueron siempres complexes, ambivalentes y estreches. N'efectuefeutu, magar puede dicise que'l pragmatismu clásicu constitúi una filosofía de raigón empirista, nun ye menos ciertu que toos el autores pragmatistas desenvolvieron una crítica novedosa del vieyu empirismu británicu. Yá seya que se trate del "realismu críticu del sentíu" de Peirce,1 del empirismu radical de James o del instrumentalismu de Dewey, en toos estos casos s'evidencia la recepción crítica que del empirismu efectuaron los clásicos del pragmatismu. Nos nuesos díes, col xiru llingüísticu pel mediu, la situación camudó sensiblemente. Depués de los ataques de Quine a los dos dogmes del empirismu -la [[distinción analíticu-sintéticu]] y el reduccionismu sumaos a la crítica de Davidson al dualismu esquema-conteníu (el supuestu tercer dogma), poco paez quedar d'una filosofía que pueda llomase de "empirista". En términos d'hestoria de la filosofía, la novedá cola qu'atopamos equí ye la d'un pragmatismu fondamente divorciáu del empirismu o, nel casu de Rorty, un pragmatismu claramente anti-empirista. Con éses, asitiándome nel senu del pragmatismu contemporaneu, quixera encetar les vinculaciones ente estos dos corrientes filosófiques -l'empirismu y el pragmatismu- a partir d'un problema que resultó central na epistemoloxía contemporánea, esto ye, el de si la esperiencia constitúi, en dalgún sentíu, una instancia de llexitimación de les nueses creencies. Na primer seición d'esti trabayu alderico la tesis rortyana según la cual la esperiencia namái causa creencies, pero nun les xustifica (I). Na segunda seición, sicasí, presento les llinies xenerales d'una concepción alternativa que, evitando una recaída nel llamáu "mitu de lo dao", pretende devolve-y a la noción de "esperiencia" el so significáu epistemolóxicu (II).|Daniel Kalpokas. «Pragmatismu, empirismu y representaciones. Una propuesta avera del papel epistémico de la esperiencia.» (UBA-UNC-CONICET)- ''Añal. filos''. v.28 n.2 Ciudá Autónoma de Buenos Aires nov. 2008}}
 
==== Fenomenoloxía ====