Diferencies ente revisiones de «Pueblu godu»

Ensin cambiu de tamañu ,  hai 5 meses
m
Estilu habitual na nuesa wiki
m (iguo testu: llate => late (inglés, manual))
m (Estilu habitual na nuesa wiki)
|notes =
}}
[[ArchivuFicheru:GothicSoldiersMissoriumOfTheodosius.jpg|thumb|250px|Soldaos góticos nel [[Discu de Teodosio]], ellaboráu nel añu 388.]]
[[ArchivuFicheru:Mausoleum of Theoderic.JPG|thumb|El [[mausoléu de Teodorico]], un monarca godu, alzáu h. 520, no que güei ye [[Italia]].]]
El '''pueblu godu''' foi un [[pueblu xermánicu]] oriental, dos de que les sos cañes, los [[visigodos]] y los [[ostrogodos]], tuvieron un importante papel na [[cayida del Imperiu romanu d'Occidente]] y l'emerxencia de la [[Edá Media|Europa medieval]]. Los godos apoderaron una vasta zona,<ref name="EBOstrogoth">{{cite web |url= http://global.britannica.com/EBchecked/topic/434454/Ostrogoth |title= Ostrogoth |last1= |first1= |last2= |first2= |website= [[Encyclopædia Britannica Online]] |publisher= [[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |accessdate= 16 de xineru de 2015}}</ref> que nel so momentu cume, sol [[Realeza xermánica|rei xermánicu]] [[Hermanarico]] y el so subrey [[Atanarico]] posiblemente estendióse dende'l [[Danubiu]] al [[Ríu Don|Don]], y dende el [[mar Negru]] hasta'l [[mar Bálticu|Bálticu]].<ref>{{cite book|last1=Waldman|first1=Carl|last2=Mason|first2=Catherine|title=Encyclopedia of European peoples|date=2006|publisher=Facts On File|location=Nueva York|isbn=978-0816049646|page=575}}</ref>
 
 
== Orixe ==
[[ArchivuFicheru:Roman Empire 125.png|thumb|L'imperiu romanu en tiempos d'[[Adriano]], amosando l'allugamientu del grupu xermánicu oriental de los '''Gothones''', entós habitantes de la vera oriental del ríu Visula ([[Vístula]]), no qu'anguaño ye [[Polonia]].]]
 
L'orixe esactu de los antiguos godos desconozse. El profesor d'hestoria medieval, Fermín Miranda-García, señala que l'orixe del pueblu godu sigue siendo un enigma por resolver.<ref>{{cita llibru | apellíu =Miranda-García | nome =Fermín | títulu =Curtiu hestoria de los godos editorial = Nowtilus| lugar =Madrid | fecha =2015 | páxines =17-32 | url = |isbn =978-84-9967-736-1}}</ref>
 
La evidencia d'ellos primero qu'interactuaren colos romanos ye llindada.<ref>{{Cite web|url= http://www.livescience.com/45948-ancient-goths.html|title= Who Were the Ancient Goths?|access-date=9 de setiembre de 2016}}</ref> El rellatu tradicional de la hestoria temprana de los godos procede del ''[[Getica]]'' del [[ostrogodos|ostrogodu]] [[Jordanes]], escritu escontra l'añu 551. Jordanes afirma que los primeros godos emigrantes partieron de lo que güei ye Suecia a lo que güei ye Polonia, y reemplazaron a los habitantes qu'ellí había, formando la [[cultura de Wielbark]].{{cn|date=November 2017}} Los académicos modernos abandonaron, polo xeneral, esta teoría. Güei créese que la cultura de Wielbark desenvolver a partir de cultures anteriores de la mesma zona.<ref name="kaliff">{{cite book|url= http://www.arkeologi.uu.se/Forskning/Publikationer/OPIA/Opia26/|title= Gothic Connections. Contacts between eastern Scandinavia and the southern Baltic coast 1000 BC – 500 AD|date= 2001|publisher= OPIA|location= Upsala|last1= Kaliff|first1= Anders|accessdate= 7 de setiembre de 2016}}</ref> Los afayos arqueolóxicos amuesen estrechos contactos ente'l sur de Suecia y la zona costera del Bálticu nel continente, y más escontra'l sudeste, evidenciado pola cerámica, tipos de cases y tumbes. Más qu'una migración masiva, les paecencies nes cultures materiales pueden ser un productu de contactos regulares de llarga duración nel tiempu. Sicasí, el rexistru arqueolóxicu podría indicar que mientres la so obra considérase pocu fiable,<ref>{{Cite web|url= http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/BarbarianOstrogoths.htm|title= Kingdoms of the Germanic Tribes - Goths / Ostrogoths|last= Kessler|first= P L|website= www.historyfiles.co.uk|access-date= 9 de setiembre de 2016}}</ref> la hestoria de Jordanes basar nuna tradición oral con dalgún fundamentu na realidá.<ref name="kaliff" />[[ArchivuFicheru:Oksywie Wielbark Przeworsk.gif|thumb|La espansión de les tribus xermániques escontra l'añu 1;<br/> colloráu:&nbsp;[[Cultura de Oksywie]],<br/> depués [[cultura de Wielbark]] temprana<br />azul:&nbsp;[[Cultura de Jastorf]] (claro:&nbsp;espansión, púrpura:&nbsp;reprimíu)<br />mariellu:&nbsp;[[Cultura Przeworsk]] (naranxa:&nbsp;reprimíu)<br />rosa, naranxa, púrpura:&nbsp;espansión de la cultura de Wielbark (s. II)]]
 
En dalgún momentu alredor del sieglu I, los pueblos xermánicos pudieron migrar dende Escandinavia hasta [[Gothiscandza]], no que güei ye Polonia. Evidencia arqueolóxica temprana na tradicional provincia sueca d'[[Östergötland]] suxure una despoblación xeneral nesti periodu.<ref>{{cite book|last1= Oxenstierna|first1= Eric|title= Die Urheimat der Goten|date= 1945|publisher= Johann Ambrosius Barth|page= 73}}</ref> Sicasí, nun hai evidencia arqueolóxica pa una emigración sustancial dende Escandinavia<ref>{{cite book|last1= Heather|first1= Peter|title= The Goths|date= 1998|publisher= Blackwell Publishers|location= Oxford, UK|isbn= 978-0631209324|page= 26|edition= Pbk.}}</ref> y pudieron ser orixinarios de la Europa continental.<ref>
</ref>
 
[[ArchivuFicheru:Gothic raids in the 3rd century.jpg|right|300px|thumb|Invasiones gótiques del sieglu III]]
A la so llegada a la [[estepa póntica]], les tribus xermániques adoptaron l'estilu de vida de los nómades euroasiáticos. Les primeres referencies griegues a los godos llamar ''escitas'', cuidao que esta zona a lo llargo del mar Negru históricamente fuera ocupada por un pueblu, non rellacionáu colos godos, a quien denominaben d'esa manera. L'aplicación d'esa denominación a los godos paez que nun yera etnolóxica, sinón más bien xeográfica y cultural - los griegos consideraben tantu a los escitas como a los godos como bárbaros.<ref name=":1">{{cita llibru |nome=Michael |apellíu=Kulikowski |títulu=Rome's Gothic Wars: From the Third Century to Alaric|editorial= Cambridge University Press|isbn= 9780521608688|edición= 1|idioma= inglés}}</ref>
 
 
Na primer incursión atestiguada en [[Tracia]], los godos son mentaos como ''boranoi'' por [[Zósimo]], y depués como ''boradoi'' por [[Gregorio'l Taumaturgu]].<ref name=":1" /> La primer incursión nel imperiu romanu que puede atribuyise a los godos ye'l saquéu d'[[Istros|Histria]] en 238. En décades posteriores hubo otres incursiones asemeyaes,<ref name=":1" /> en particular la [[batalla de Attrio]] en 251, liderada por [[Cniva]], na que morrió l'emperador romanu [[Decio]]. Los godos fueron darréu reclutados con cierta intensidá pa entrar nel exércitu romanu y asina lluchar nes [[guerres romanu-sasánidas]], participando de forma destacada na [[batalla de Misijé]] en 242. Los [[mesogodos]] asitiar en Tracia y [[Mesia]].<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Collier%27s_New_Encyclopedia_(1921)/Goth "Goth"], [[Enciclopedia Collier]], 1921.</ref>
[[ArchivuFicheru:Chernyakhov.svg|right|300px|thumb|
{{lleenda|#a6d96a|[[Götaland]]}}
{{lleenda|#d01c8b|La isla de [[Isla de Gotland|Gotland]]}}
Los primeros ataques per mar tuvieron llugar en trés años posteriores, probablemente 255-257. A un ataque ensin ésitu sobre [[Pityus]] siguió-y nel segundu añu otru, qu'escaló [[Pitsunda]] y [[Trebisonda]] y afaró amplies zones nel Ponto. Nel tercer añu, una fuercia enforma mayor afaró amplies árees de [[Bitinia]] y la [[Propóntide]], incluyendo les ciudaes de [[Calcedonia]], [[Nicomedia]], [[Nicea]], [[Mirlea]], [[Cío]] y [[Bursa]]. Cuando les incursiones terminaron, los godos fixérense col control de [[Crimea]] y el [[Kerch|Bosporus]] y prindaron delles ciudaes na [[Mar Negru|mariña Euxina]], incluyendo [[Olbia (Mar Negru)|Olbia]] y [[Tyras]], lo que-yos dexó implicar se n'actividaes navales más amplies.<ref name="BGC223">{{harvnb|Bowman|Garnsey|Cameron|2005|pp=223–229}}</ref>
 
[[ArchivuFicheru:Grande Ludovisi Altemps Inv8574.jpg|right|250px|thumb|El [[gran sarcófagu Ludovisi]], del sieglu III, representa una batalla ente los godos y los romanos.]]
 
Dempués de que [[Galieno]] fuera asesináu nes contornes de [[Milán]] nel branu de 268 nuna intriga liderada por altos oficiales del so exércitu, [[Claudio Góticu]] foi proclamáu emperador y dirixióse a Roma pa establecer la so poder. La esmolición inmediata de Claudio yeren los [[alamanes]], qu'invadieron [[Recia]] ya Italia. Dempués de ganalos na [[batalla del llagu Benaco]], foi capaz por fin d'ocupase de les invasiones nes provincies balcániques.<ref>John Bray, páx. 290</ref>
Dempués d'una fame españó la [[Guerra gótica (376-382)|guerra gótica de 376–382]], cuando se remontaron los godos y dalgunos de los tracios locales. L'emperador romanu [[Valente]] resultó muertu na [[batalla de Adrianópolis]] en 378. Dempués de la decisiva victoria gótica en Adrianópolis, Julio, el [[magister militum]] del [[Imperiu romanu oriental]],<ref name=":1" /> entamó una masacre a gran escala de godos n'Asia Menor, [[Siria (provincia romana)|Siria]] y otres partes del Este romanu.<ref name=":1" /> Tarreciendo la rebelión, Julio atraxo a los godos a les llendes de cais urbanes de les qu'ellos nun podíen escapase y masacró a soldaos y civiles por igual.<ref name=":1" /> Conforme les noticies espublizáronse, los godos remontar por tola rexón, y morrieron en gran númberu.<ref name=":1" /> Pue que los sobrevivientes asitiar en Frigia.<ref name=":1" /> Anque los [[hunos]] sometieron con ésitu a munchos de los godos, cuando se xunieron a les sos files, un grupu de godos lideraos por [[Fritigerno]] fuxeron cruciando'l Danubiu. Les principales fontes d'esti periodu de la hestoria gótica inclúi la ''Res gestae'' de Amiano, que menta la implicación gótica na guerra civil ente los emperadores Procopio y [[Valente]] de 365 y rellatada la [[Guerra gótica (376-382)]]. A finales del sieglu IV, los [[hunos]] llegaron dende l'este ya invadieron la rexón controlada polos godos. Alredor del añu 375, los hunos enchieron a los [[alanos]] y depués a los godos.
 
[[ArchivuFicheru:Empire of Theodoric the Great 523.gif|thumb|350px|La máxima estensión de territorios gobernaos por [[Teodorico el Grande]] en 523]]
 
Pal sieglu IV, los godos tomaren la [[Dacia romana]]<ref name="EBGoth">{{cite web|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/239637/Goth|title=Goth|last2=|first2=|website=[[Encyclopædia Britannica Online]]|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]|last1=|first1=|accessdate=16 de xineru de 2015}}</ref> y estremar en siquier dos grupos distintivos separaos pol [[ríu Dniéster]]:<ref>{{cita llibru |
 
=== Economía ===
[[ArchivuFicheru:De restitutione patriae - Niccolo Canussio.jpg|thumb|200px|right|''[[Edictum Theodorici regis]]''. 512.]]
Cuando tuvieron los primeros contactos col Imperiu romanu, los godos dar al pillaje dientro de les sos tierres. Cuando s'instalaron en Dacia, dedicar a la estracción de recursos minerales que depués comercializaben colos romanos.
 
 
===Arte===
[[ArchivuFicheru:Ostgoten-fibel.jpg|thumb|150px|left|Una [[fíbula]] ostrogoda en forma d'águila, añu 500, [[Muséu Nacional Xermanu]] de [[Núremberg]].]]
[[ArchivuFicheru:CoronaRecesvinto01.JPG|thumb|150px|left|Corona del Rei Recesvinto (Toledo, España)]]
 
Antes de la invasión de los hunos, la [[cultura de Cherniajov]] goda produció xoyería, vasíes y oxetos decorativos nun estilu bien influyíu polos artesanos griegos y romanos. Desenvolvieron un estilu [[polícromo]] d'orfebrería, usando alvioles pa encuallar [[xema (xoyería)|xemes]] nos sos oxetos d'oru. Esti estilu foi influyente nes zones xermániques occidentales hasta bien entrada la [[Edá Media]].
L'idioma taba en cayente a mediaos del sieglu VI, por cuenta de la victoria militar de los [[francos]], la eliminación de los godos n'Italia, y l'aislamientu xeográficu. N'España l'idioma perdió la so última función, probablemente yá en cayente, como idioma eclesiásticu cuando los visigodos convertir al catolicismu en 589.<ref name="Pohl119-21">{{cite book|title=Strategies of Distinction: Construction of Ethnic Communities, 300–800 (Transformation of the Roman World|first=Walter|last=Pohl|isbn=90-04-10846-7|pages=119–21}}.</ref> Agora ye un [[idioma estinguíu]].
 
[[ArchivuFicheru:Masłomęcz grave 01.jpg|thumb|250px|Reconstrucción d'una tumba gótica de [[Masłomęcz]] nel [[Muséu de Lublín]].]]
 
===Relixón===
 
==Legáu==
[[ArchivuFicheru:Don Pelayo.jpg|thumb|200px|N'España, el noble visigodu [[Pelayo d'Asturies]] quien fundó'l [[reinu d'Asturies]] y empezó la [[Reconquista]] na [[batalla de Cuadonga]], ye un héroe nacional a quien se considera'l primer monarca del país.]]
Los mesmos ''gotlanders'' teníen tradiciones orales sobre una emigración masiva escontra'l sur d'Europa, documentada na [[Gutasaga]]. Si los fechos tán rellataos, sería un casu únicu d'una tradición narrada mientres más de mil años y que de fechu antecede a la mayor parte de les principales divisiones de la familia de llingües xermániques.
 
306 942

ediciones