Diferencies ente revisiones de «Reinu de Prusia»

m
Estilu habitual na nuesa wiki
m (+{{control d'autoridaes}})
m (Estilu habitual na nuesa wiki)
=== 1701: La crecedera de Brandeburgu ===
 
[[ArchivuFicheru:Brandenburg Wappen.svg|thumb|200px|Escudu de [[Brandeburgu]].]]
[[Federico Guillermu I de Brandeburgu|Federico Guillermo]], el "Gran Eleutor" de [[Brandeburgu-Prusia]], morrió en 1688. Les sos propiedaes pasaron al so fíu Federico III (1688-1701), que se convirtió nel rei [[Federico I de Prusia]] (1701-1713). A esceición del [[ducáu de Prusia]], toles tierres de Brandeburgu formaben parte del [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]], nesa dómina sol gobiernu hereditariu de la [[Casa d'Habsburgu]]. Federico III llogró'l consentimientu del [[Leopoldu I d'Habsburgu|emperador Leopoldu I]], en cuenta de l'alianza contra Francia na [[guerra de Socesión española]], p'adoptar (en [[Königsberg]], el [[18 de xineru]] de [[1701]]) el títulu de "[[Rei en Prusia]]" con base nos sos territorios non imperiales. La fórmula rei ''en'' Prusia en llugar de rei ''de'' Prusia adoptar por nun poder haber nel imperiu más rei que l'emperador y el de Bohemia. El títulu pasó a ser d'aceptación xeneral col [[Tratáu d'Utrecht]].
 
 
{{AP|Guerres de Silesia}}
[[ArchivuFicheru:Friedrich ii campenhausen.jpg|miniaturadeimagen|left|Federico II el Grande.]]
[[ArchivuFicheru:Adolph-von-Menzel-Tafelrunde2.jpg|thumb|250px|[[Adolph Menzel]]: ''Mesa redonda'', el rei [[Federico II de Prusia|Federico II]] (centru) en [[Sanssouci]] con [[Voltaire]] (esquierda) y los principales científicos de l'Academia de Ciencies de Berlín, 1750.]]
En 1740 xubió al tronu [[Federico II el Grande]]. Valiéndose d'un supuestu tratáu de 1537 (vetáu pol emperador [[Fernandu I d'Habsburgu|Fernandu I]]), pol cual partes de [[Silesia]] pasaríen a [[Brandeburgu]] tres la estinción de la [[Piastas|dinastía Piast]], Federico invadió Silesia, lo que marcó l'entamu de la [[Guerra de Socesión Austriaca|guerra de Socesión austriaca]]. Tres la rápida ocupación de Silesia, Federico ufiertó proteición a l'archiduquesa [[María Teresa I|María Teresa d'Austria]] si la provincia volvía al so dominiu. La ufierta foi refugada, pero Austria atopó otros oponentes y Federico foi lo bastante arteru pa consiguir la cesión formal col [[Tratáu de Berlín de 1742]].
 
 
{{AP|Guerres Napoleóniques}}
[[ArchivuFicheru:Marschall Vorwärts (1863).jpg|miniaturadeimagen|left|Mariscal Blücher.]]
[[ArchivuFicheru: Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|right|thumb|<small>Charles Meynier: ''Napoleón en Berlín''. Dempués de ganar a les tropes prusianes na [[Batalla de Jena]], l'exércitu francés entra en Berlín el 27 d'ochobre de [[1806]].</small>]]
 
En [[1806]] foi abolíu'l [[Sacru Imperiu Romanu Xermánicu]] como resultáu de les victories de [[Napoleón Bonaparte]] sobre Austria. El títulu de ''Kurfürst'' ([[príncipe eleutor]]) de Brandeburgu yá nun tenía sentíu y suprimióse. Antes d'eso, el soberanu [[Hohenzollern]] ostentara munchos títulos, dende'l de Xefe de la Ilesia evanxélica hasta'l de rei, eleutor, gran duque y duque de delles rexones y reinos sol so gobiernu. Dempués de 1806, yera a cencielles el rei de Prusia≫.
=== 1815: Prusia dempués de Napoleón ===
 
[[ArchivuFicheru: Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|200px|left|thumb|Ludwig von Elliott: ''Sesión del Parllamentu Nacional'' (Paulskirche, Frankfurt del Main), en xunu de [[1848]].]]
[[ArchivuFicheru:Acprussiamap3.png|thumb|250px|right|Espansión de Prusia 1807-1871.]]
El pagu de Prusia por contribuyir a la derrota de Napoleón vieno col [[Congresu de Viena]], nel que Prusia recuperó la mayor parte de los territorios perdíos ya inclusive ganó'l 40{{esd}}% del [[Reinu de Saxonia]] y la mayor parte de [[Renania]]. Munchos de los territorios anexaos na Tercer Partición de Polonia fueron apurríos a la [[Polonia del Congresu]] sol gobiernu rusu.
 
=== 1848-1871: Les guerres xermanes d'unificación ===
 
[[ArchivuFicheru:Otto+von+bismarck.jpg|miniaturadeimagen|left|Otto von Bismarck, primer ministru de Prusia.]]
[[ArchivuFicheru:Map-AustroPrussianWar-annexed.svg|thumb|right|250px|La consecuencia de la guerra austru-prusiana (1866)
----
{{Lleenda|#003153|'''Prusia'''}}
{{Lleenda|#63ff1e|Estaos neutrales: [[Liechtenstein]], [[Ducáu de Limburgu (1839-1867)|Limburgu]], [[Luxemburgu]], [[Reuss (llinia menor)|Reuss-Schleiz]], [[Ducáu de Saxonia-Weimar-Eisenach|Saxonia-Weimar-Eisenach]], [[Schwarzburgu-Rudolstadt]]}}
{{Lleenda|#80ffef|Alquisiciones prusianes: [[Reinu de Hanóver|Hanóver]], [[Provincia de Schleswig-Holstein|Schleswig-Holstein]], [[Hesse|Hinterland de Hesse]], [[Hesse-Kassel]], [[Ducáu de Nassau|Nassau]] y [[Frankfurt del Main]]}}]]
[[ArchivuFicheru:Prussia (political map before 1905).jpg|thumb|250px|Prusia alredor de 1895.]]
Mediu sieglu dempués del Congresu de Viena, había un conflictu d'ideales dientro de la confederación ente la formación d'una única nación alemana y el caltenimientu de l'actual unión de pequeño Estaos. La creación de la Unión Aduanera alemana (''[[Zollverein]]'') en [[1834]], qu'escluyía a Austria, aumentó la influencia prusiana sobre los Estaos miembros. De resultes de les [[Revoluciones de 1848]], el [[Parllamentu de Frankfurt]] ufiertó la corona d'una Alemaña unificada al Rei [[Federico Guillermu IV de Prusia|Federico Guillermu IV]]. Este refugó la ufierta alegando que les asamblees revolucionaries nun podíen conceder títulos reales. Pero había otres dos razones poles que la refugó: porque nun yera abondu pa terminar cola llucha interna de poder ente Austria y Prusia y porque tolos reis prusianos (hasta aquel momentu, incluyendo a [[Guillermu I d'Alemaña|Guillermu I]]) tarrecíen que la formación d'un Imperiu alemán significara'l fin de la independencia de Prusia.
 
 
{{AP|Imperiu alemán}}
[[ArchivuFicheru:Wilhelm II. (Dudde-Liegnitz).jpg|miniaturadeimagen|left|Guillermu II, últimu Emperador d'Alemaña y Rei de Prusia.]]
[[FileFicheru:Karte Deutsches Reich, Verwaltungsgliederung 1900-01-01.png|250px|thumb]]
Col Imperiu alemán lideráu por Prusia, Bismarck deseyaba caltener la paz n'Europa y pa tal efeutu actuó nel [[Congresu de Berlín]]. El nuevu Imperiu alemán fortaleció entá más les bones rellaciones yá esistentes col [[Reinu Xuníu]] (el káiser [[Federico III d'Alemaña|Federico III]] casar cola fía primoxénita de la reina [[Victoria del Reinu Xuníu]]). Sicasí, tou camudó cola muerte de Federico III en 1888 (dempués de solu 99 díes nel tronu) y l'ascensión del so fíu de 29 años d'edá, [[Guillermu II d'Alemaña|Guillermu II]]. El nuevu káiser rompió rápido les bones rellaciones coles families reales británica y rusa y pasó a ser, primero'l so rival y, dempués, el so enemigu.
 
 
{{AP|Dinastía Hohenzollern}}
[[ArchivuFicheru:Royal Standard of the King of Prussia (1871–1918).svg|200px|miniaturadeimagen|Estandarte real del Rei de Prusia (1871-1918).]]
[[FileFicheru:Preussische-Kroninsignien.JPG|thumb|200px|[[Xoyes de la Corona de Prusia]].]]
La casa reinante en Prusia yera la dinastía Hohenzollern. Herederos de los margraves y los caballeros teutónicos, el so nome deriva de Zollern, un castiellu del sieglu XIII que la familia tenía cerca de la ciudá de Stuttgart. La importancia política de los Hohenzollern creció colos sieglos. Partiendo del primitivu condáu de Zollern y del burgraviado de Núremberg, la caña francona d'esta familia llegó a rexir l'Imperiu alemán ente 1871-1918.
 
!Notes
|-
| [[FileFicheru:Frederick I of Prussia (cropped).jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Federico I de Prusia|Federico I]]}}
| {{nowrap|1701-1713}}
| Margrave eleutor de Brandeburgu, en 1701 llogra'l títulu de "Rei ''en'' Prusia".
|-
| [[FileFicheru:Friedrich Wilhelm I 1713.jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Federico Guillermu I de Prusia|Federico Guillermu I]]}}
| {{nowrap|1713-1740}}
| Fíu del precedente. Conocíu como "El Rei Sarxentu".
|-
| [[FileFicheru:Christoph Friedrich Reinhold Lisiewski - Bildnis Friedrich des Großen (1772).jpg|80px]]
| [[Federico II el Grande|Federico II]]
| {{nowrap|1740-1786}}
| Fíu del precedente. Conocíu como Federico II el Grande, adoptó'l títulu de Rei de Prusia en 1772 .
|-
| [[FileFicheru:Frederick Wilhelm II.png|80px]]
| [[Federico Guillermu II de Prusia|Federico Guillermu II]]
| {{nowrap|1786-1797}}
| Fíu del príncipe [[Augusto Guillermo de Prusia]], hermanu de [[Federico II el Grande|Federico II]]. Convertir en Rei porque'l so tíu nun tuvo fíos.
|-
| [[FileFicheru:Friedrich Wilhelm III of Prussia.PNG|80px]]
| {{nowrap|[[Federico Guillermu III de Prusia|Federico Guillermu III]]}}
| {{nowrap|1797-1840}}
| Fíu del precedente. Mientres el so reináu, Prusia lluchó nes [[Guerres Napoleóniques]] contra Francia.
|-
| [[FileFicheru:Franz Krüger - Portät des Königs Friedrich Wilhelm IV. von Preußen.jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Federico Guillermu IV de Prusia|Federico Guillermu IV]]}}
| {{nowrap|1840-1861}}
| Fíu del precedente. Mientres les revoluciones de 1848 refugu la corona imperial d'Alemaña ufiertada pol parllamentu de Frankfurt.
|-
| [[FileFicheru:Wilhelm1.jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Guillermu I d'Alemaña|Guillermu I]]}}
| {{nowrap|1861-1888}}
| Hermanu del precedente. Tres la guerra francu-prusiana, Guillermu I de Prusia foi proclamáu Emperador alemán. El Reinu de Prusia pasa a formar parte del [[Imperiu Alemán]].
|-
| [[FileFicheru:Kaiser Friedrich III Porträt.jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Federico III d'Alemaña|Federico III]]}}
| {{nowrap|1888-1888}}
| Fíu del precedente. Afeutáu por un cáncer de larinxe finó 99 díes dempués d'asumir el tronu.
|-
| [[FileFicheru:EmporerWilhelm2.jpg|80px]]
| {{nowrap|[[Guillermu II d'Alemaña|Guillermu II]]}}
| {{nowrap|1888-1918}}
=== Política ===
 
[[ArchivuFicheru:Berlin Herrenhaus 1900.jpg|190px|miniaturadeimagen|derecha|''Herrenhaus'' o [[Cámara Alta de Prusia]], alredor de 1900.]]
[[ArchivuFicheru:Berlin Abgeordnetenhaus 1900.jpg|190px|miniaturadeimagen|derecha|Cámara de Representantes, alredor de 1900.]]
El reinu de Prusia foi una monarquía absolutista hasta les [[Revoluciones de 1848]] nos Estaos xermanos, tres les cualos Prusia convertir nuna [[monarquía constitucional]], siendo escoyíu [[Adolf Heinrich von Arnim-Boitzenburg]] primer ministru. Tres la primera [[Constitución del Reinu de Prusia|constitución de Prusia]], formóse un parllamentu bicameral. La cámara baxa o ''[[Landtag]]'' yera escoyida por tolos contribuyentes d'impuestos, que fueron estremaos en tres clases según la cantidá d'impuestos pagos. Esto dexó que solo un terciu de los votantes escoyeren al 85{{esd}}% de los parllamentarios, asegurando un mayor predominiu de los elementos más prósperos de la población. La cámara alta, que más tarde se rebautizaría como ''[[Preußisches Herrenhaus]]'' ("Casa de los Señores"), la elexía'l rei. Él yera'l qu'ostentaba l'autoridá total sobre l'executivu y los ministros yeren solu de la so responsabilidá. De resultes, la clase de los grandes propietarios de tierres, los ''[[junker]]s'', permaneció intacta, sobremanera nes provincies orientales.
 
 
{{AP|Exércitu de Prusia}}
[[ArchivuFicheru:Prussian Army Uniforms 1845.jpg|miniaturadeimagen|derecha|Uniformes prusianos en 1845.]]
L'Exércitu de Prusia (n'alemán: ''Königlich Preußische Armee'') foi vital por que [[Brandeburgu-Prusia]] convertir nuna potencia europea.
 
 
{{AP|Armada Prusiana}}
[[ArchivuFicheru:Preußische Kriegsflagge ab 1850.svg|200px|miniaturadeimagen|Pabellón Naval (1819-1850).]]
La marina de guerra de Prusia (Preußische Marine), foi la fuercia naval del reinu de Prusia. Foi creada a partir de l'antigua armada de Brandeburgu, arriendes de la elevación del duque de Prusia a rei en Prusia en 1701. La marina de guerra de Prusia esistió, ensin nengún tipu d'interrupción llarga, hasta la fundación de la Confederación del Norte d'Alemaña en 1867, momentu nel cual la Marina de Prusia foi absorbida pola ''Norddeutsche Bundesmarine'' (Marina de la [[Confederación Alemana del Norte]] ).
 
=== Sieglu XIX ===
 
[[ArchivuFicheru:Adolph Menzel - Eisenwalzwerk - Google Art Project.jpg|miniaturadeimagen|derecha|Taller de [[laminación]], en redol a 1875.]]
El desastre de la ocupación napoleónica en 1807 llevó a Prusia, económicamente, en cantu del colapsu. La reforma económica que se llevó a cabu dempués de 1806, ta ente les midíes d'innovación más esitoses de Prusia de principios de sieglu. El primer ministru [[Karl Stein]] defendió reformes por que los ciudadanos desempeñaren un papel más activu nos asuntos públicos; d'ende que se concediera la [[emancipación]] a los [[siervu de la gleba|siervos de la gleba]] en [[1807]]. Amás, concedió más autonomía llocal y remocicóse el gobiernu central. Les reformes siguiríen pocu dempués con [[Karl August Freiherr Hardenberg]]: na década de los [[años 1810]] estableció ordenances pa regular l'accesu de los llabradores desafiaos a la propiedá de la tierra y garantizó igualdá de derechos a los xudíos. Dio llibertá d'eleición d'oficiu a los ciudadanos, aboliendo los poderes restrictivos de los gremios.<ref>{{cita llibru|títulu=Federico'l Grande y Prusia |colección=Los grandes imperios y civilizaciones|volumen=22|editorial=SARPE|añu=1985|isbn=8472918939 |apellíu=Bozzetti|nome=G.|páxina=69}}</ref> Cola llibertá de comerciu, y la movilidá de los grandes ensames, los habitantes rurales de Prusia treslladar a les ciudaes industriales del país.
 
 
=== Dientro del Imperiu alemán ===
[[ArchivuFicheru:Pr-königl-Eisenbahnzentralamt 1907.jpg|miniaturadeimagen|derecha|Edificiu de la Real Oficina central de Ferrocarriles de Prusia en Berlín, 1907.]]
Anque'l significáu políticu de Prusia nel acabante fundar Imperiu Alemán menguó dende 1871, siguió siendo l'estáu económicamente más poderosu del Imperiu. L'allugamientu na Renania prusiana, Berlín y Silesia, la provincia de Saxonia y de la rexón Rin-Meno yeren, ello ye que los más importantes centros económicos del imperiu. La industrialización en Prusia siguió creciendo dempués de 1871. Esto queda demostráu pol aumentu nel componente d'empléu, industrial, artesanal y la minería. Asina, esta cuota d'empléu aumentó nel sector secundariu y en minería de 30,4{{esd}}% (1871) a 42,8{{esd}}% (1907).
 
Tres la [[Primer Partición de Polonia]] en [[1772]], les acabante adquirir [[Prusia Real]] y [[Varmia]] convirtiérense na provincia de [[Prusia Occidental]], ente que'l ducáu de Prusia (xuntu con parte de Varmia) pasara a conformar la provincia de [[Prusia Oriental]]. Otres anexones a lo llargo del [[ríu Notec]] formaron el [[distritu de Netze]]. Tres les segunda y tercer particiones (1793-1795), les nueves alquisiciones prusianes constituyeron les provincies de [[Nueva Silesia]], [[Prusia del Sur]] y [[Nueva Prusia Oriental]], siendo estremáu'l distritu de Netze ente les Prusias Occidental y del Sur. Finalmente, esos trés provincies fueron perdíes en favor del [[Zarato de Polonia]] dempués del [[Congresu de Viena]] en [[1815]], sacante la parte occidental de Prusia del Sur, que formaría la [[provincia de Posen]].
 
[[ArchivuFicheru:Map-DB-PrussiaProvs-1818.svg|thumb|250px|Los diez provincies del Reinu de Prusia, dempués del [[Congresu de Viena]] (1815). Los otros Estaos miembros de la [[Confederación Xermánica]] amosar en gris. El [[Cantón de Neuchâtel]], nel suroeste, tuvo so l'alministración prusiana hasta 1848.]]
Dempués de que Prusia fixera la mayor parte de les sos conquistes, tres el Congresu de Viena creárense un total de diez provincies, caúna d'elles subdividida en rexones alministratives menores conocíes como ''[[Regierungsbezirk]]y''. Les provincies yeren:
 
306 324

ediciones