Diferencies ente revisiones de «Aconcagua»

20 bytes desaniciaos ,  hai 4 meses
m
iguar, typos fixed: primera → primer (2), cual → que, la a → l'a, de Hu → d'Hu, El A → L'A (4), el A → l'A, se e → s'e, tras. → tres (6) using AWB
m (+{{control d'autoridaes}})
m (iguar, typos fixed: primera → primer (2), cual → que, la a → l'a, de Hu → d'Hu, El A → L'A (4), el A → l'A, se e → s'e, tras. → tres (6) using AWB)
[[Ficheru:Aconcagua (aerial).jpg|right|thumb|Vista aérea del visu del monte.]]
[[Ficheru:Aconcagua.jpg|right|thumb|Otra vista aérea.]]
L'orixe del términu ''Aconcagua'' ye inciertu, anque se postulen diverses procedencies; la primeraprimer ye que provien del [[Idioma mapuche|mapudungun]] ''aconca'' ''hue,'' que significa 'que vien del otru llau'; la segunda ye que provien del [[Llingües quechues|quechua]] ''ackon''{{ensin referencies}} y ''cahuak'' del verbu ''cahua'', que significa 'mirar' o 'el que mira'; seique 'la gran roca que mira la so contorna', o 'centinela de piedra'. Sicasí, na [[Idioma aimara|llingua aimara]] los vocablos ''kon'' ''kawa'' podríen ser traducíos como 'centinela blancu' o 'monte neváu'.<ref>[http://www.aconcagua.mendoza.gov.ar/ Parque Provincial Aconcagua]</ref> Posiblemente'l nome orixinal ye ''Janq'o Q'awa'', 'quebrada blanca'.<ref>[https://web.archive.org/web/20130927074010/http://www.unicef.cl/unicef/public/archivo_documento/369/aymara1erobasico%20pdf%20web%202%20abril.pdf unicef.cl], p. 62</ref>
 
Otra alternativa, tamién del quechua, «acon» de ''aquun'': 'el so arenal'; «cagua» de ''qawaq'': 'oteador', 'que ve'. Depués podría denotar «oteador del arenal».<ref>Vid Jorge Llira, Diccionariu quechua castellán (2006).</ref>
 
=== Descripción ===
El L'Aconcagua allúgase íntegramente nel [[departamentu Les Heras]] de la [[provincia de Mendoza]] —nel noroeste provincial—, al centro-oeste de la [[Arxentina|República Arxentina]]. Atópase dientro del [[parque provincial Aconcagua]].
 
El L'Aconcagua ye'l cume más altu de los hemisferios [[Hemisferiu sur|sur]] y [[Hemisferiu occidental|occidental]]; tamién ye'l monte más eleváu de la Tierra ente les asitiaes fuera del [[sistema de los Himalayas]]. Tien dos picos principales: el cume norte, de 6960,8&nbsp;[[Altitú|msnm]] (22&nbsp;837&nbsp;[[Pie (unidá)|ft]]),<ref>{{Cita web |url=http://www.clarin.com/sociedá/Aconcagua-afayaron-metros-mediu-altor_0_718728218.html |títulu=Aconcagua: afayaron que tien cuasi dos metros y mediu más d'altor |fechaaccesu=2 de xunetu de 2012 |apellíu=Aguilar |nome=Mauro |fecha=14 de xunu de 2012 |editor=Clarín.com}}</ref><ref>Fernández, M. ''Aconcagua, el visu d'América'', arg: Chacras de Coria, 2006. 218 p. páx.75)</ref> coordenaes: S32 39.11 W70.00. 42; y el cume sur, de 6930&nbsp;msnm.<ref>''Aconcagua'', Mapa Topográficu, 1:50.000 Zaguier & Urruty</ref><ref>Carta Aeronáutica VFR CAA-7 1:1.000.000, Direición de Tránsitu Aereu, Fuercia Aérea Arxentina, 1982</ref> Mientres décades figuró nes publicaciones l'altor de 6959,60&nbsp;msnm, y darréu la de 6962&nbsp;msnm.
 
Nesti sector de la frontera d'Arxentina y [[Chile]] la llende ente los dos países establecer pola llinia de ''divisories d'agües'' y los cuetos [[Cerro Catedral (Mendoza)|Catedral]] y [[Cerro Tolosa|Tolosa]] torguen que los destemples que nacen nel Aconcagua emponer escontra'l [[océanu Pacíficu]], siendo tributarios del [[Océanu Atlánticu|Atlánticu]]. Amás les agües d'estos dos últimos cuetos tampoco van al Pacíficu, polo que la frontera cuerre a 14&nbsp;km escontra l'occidente del Aconcagua, hasta'l [[cerro Caracoles]], sobre'l [[Gordón de los Deos]], dexando al Aconcagua dafechu en territoriu arxentín.
Al norte y al este parte con el valle de les Vaques y al oeste y al sur col valle de los Forcones inferior. Dellos [[glaciar]]es traviesen les sos fasteres; los más importantes son el glaciar Nororiental o [[Glaciar de los Polacos Polacu]] y el del Este o Inglés.
 
Estudios xeolóxicos asitien la elevación del Aconcagua na edá [[triásicu|Permotriásica]], unos 200 a 280&nbsp;millones d'años tras.tres El monte foi creada pola [[subducción]] de la [[placa de Naza]] debaxo de la [[placa Suramericana]] mientres la oroxenia andina (terciaria, polo tanto xeolóxicamente recién).
 
Mientres los entamos de la so esploración pensóse que yera un volcán, pos unu de los sos esploradores, [[Paul Güssfeldt]], comprobó que les roques que la conformaben yeren d'orixe volcánicu, pero'l profesor [[Walter Schiller]], investigador xeólogu del [[Muséu de La Plata]], publicó n'unu de los sos trabayos, qu'estes roques volcániques fueron depositaes nel llugar por fuertes eventos teutónicos y que non se s'evidenciaba nengún furu o cráter nel visu del mesmu.<ref>Fernández, M. ''Aconcagua, el visu d'América'', arg: Chacras de Coria, 2006. 218 p. páx.20</ref>
 
=== Santuariu inca ===
 
A 5300&nbsp;m atopóse un enterratorio ritual inca nel cualque practicárase el "[[Capac Cocha]]", consistente nel sacrificiu d'un neñu de 7 a 8 años d'edá mientres el Periodu Inca (1400 a 1532 d.C.); el so cuerpu anguaño atópase abelugáu nel llaboratoriu del Centru Científicu Teunolóxicu (ex Cricyt). Xuntu al neñu atopáronse diversos oxetos fechos d'oru, plata y ''[[Spondylus]]'' (una cáscara del océanu Pacíficu). Estos afayos confirmen al monte Aconcagua como unu de los más grandes ''[[Apu (divinidá)|apu]]'' del [[Imperiu inca]] nel [[Collasuyu]].<ref>{{Cita web |url=http://sedici.unlp.edu.ar/bitstream/handle/10915/20077/01.-+Schobinger+ocr.pdf?sequence=1 |títulu=Los santuarios d'altor incaicos y el Aconcagua: Aspeutos xenerales ya interpretativos |formatu=PDF |autor=[[Juan Schobinger|Schobinger, Juan]] |editorial=sedici.unlp.edu.ar |páxina=10}}</ref>
 
El Neñu del Aconcagua” volvió revelar daqué más de sigo. A partir d'un estudiu d'ADN destináu a secuenciar el so xenoma mitocondrial, un equipu de científicos españoles y arxentinos llogró establecer que la momia pertenecía a un llinaxe que nun fuera detectáu hasta agora en poblaciones contemporanees y que se remonta a los tiempos en que l'home llegó a América per primer vegada.
 
=== Infraestructura rexonal ===
[[Ficheru:Monte Aconcagua desde entrada al Parque.JPG|right|thumb|El L'Aconcagua dende'l mirador na entrada del [[Parque provincial Aconcagua|parque provincial]].]]
A namái 3 kilómetros ta un caserío llamáu [[Ponte del Inca]], onde entá esiste una fonte d'agües termales, una feria d'artesaníes, y un hostal de 2 estrelles del mesmu nome.
 
A la fin del Parque Aconcagua ta la Ponte confluencia», llugar onde delles pareyes realizaron el ritual de compromisu y que da entamu al ascensu al Monte Aconcagua.
 
Un nuevu centru d'asistencia foi inauguráu en xineru de 2011 a una altitú de 5975&nbsp;msnm: el [[Refugio Elena]],<ref>[http://cyt-ar.com.ar/cyt-ar/index.php/Abelugo_Elena_del Cuetu_Aconcagua Refugio Elena del Cuetu Aconcagua]</ref> nel Aconcagua (considérase dica agora l'abelugu estable de monte más altu de la Tierra), gracies a la donación que realizaron familiares de la l'andinista italiana [[Elena Senín]], quien perdió la vida depués de llegar al cume en xineru de 2009. L'abelugu destináu a emerxencies y operativos de rescate— ta allugáu nel campamentu Plaza Cólera, na bifurcación de los dos rutes más transitaes d'ascensu al Aconcagua, el Norte y la del Glaciar de los Polacos.<ref>[https://web.archive.org/web/20110811095509/http://www.cuyonoticias.com/noticies-del mundu/politica/3608-habilitaron-l'abelugu-elena-en-el-aconcagua.html]</ref>
 
==== Centros d'esquí más cercanos ====
=== Víes ===
[[Ficheru:Aconcagua route 1a.jpg|400px|thumb|right|Ascensu pela Ruta normal.]]
Ye un monte bien frecuentáu por [[Montañismu|andinistas]andinistes ] de tol mundu, con una entrada de 6000 a 7000&nbsp;visitantes per temporada, que s'estiende ente avientu y marzu.
 
En términos montañistas elmontañistes l'Aconcagua ye téunicamente senciellu dende la cara norte, al traviés de la vía normal» del noroeste, na que nun ye necesariu l'usu de téuniques d'esguilada. Los efeutos de l'altitú son bien severos (la presión atmosférica ye'l 40 % de la esistente a nivel del mar) provocando xeneralmente [[apunamiento]] nos escaladores. Les condiciones climatolóxiques pueden camudar brúscamente dende un clima sele y diáfano a, en pocos minutos, un clima tempestuoso o producise'l [[vientu blancu]] del Aconcagua.
 
La so ascensión nun suel riquir l'usu d'osíxenu artificial.
=== Ascensiones históriques ===
 
[[Ficheru:Aconcagua.8.22.03w.jpg|300px|thumb|right|Vista panorámica o teoría del [[Cuetu Aconcagua|Aconcagua]] neváu. El L'Aconcagua, allugáu na [[provincia de Mendoza]], ye'l monte más altu de la Tierra fuera de los Himalayas,Himalayes y sigue alzándose.]]
 
La primer ascensión al Aconcagua realizar en [[1897]] por una espedición liderada pol británicu [[Arthur FitzGerald (montañista)|Edward Fitzgerald]] (1871-1931). El cume foi algamada pol suizu [[Matthias Zurbriggen]] el [[14 de xineru]] y por otros dos miembros de la espedición unos díes dempués.
 
El primer arxentín en faer cume foi Nicolás Plantamura, perteneciente al [[Exércitu Arxentín]], el [[8 de marzu]] de [[1934]]; nesta mesma espedición tamién participó l'arrieru Mariano Pastén, quien se convirtió nel primeraprimer chilenu n'algamar el cume. La primer muyer foi la francesa Adriana Bárganu, el [[7 de marzu]] de [[1940]], quien xubió acompañada por miembros del Club Andinista de Mendoza.
 
En 1952, los miembros del [[Club Alemán Andín]] o DAV Santiago, [[Eberhard Meier]], Ludwig Krahl y [[Wolfgang Förster]] completaron l'ascensu pola llamada ruta chilena o de Güssfeldt. Esta ruta naz en territoriu chilenu y xube pol valle del ríu Coloriáu pa cruciar por dalgunos de los pasos escontra territoriu arxentín y al traviés del glaciar de Güssfeldt coneutar cola ruta normal nel so últimu tramu. Esta ruta yá fuera intentada en 1883 pol científicu alemán [[Paul Güssfeldt]], quien debíu al mal tiempu fracasó nel so intentu de faer cume a poca distancia d'ella, algamando los 6600&nbsp;msnm.
 
En septiembre de 1953, los arxentinos Emiliano Huerta, H. Vasalla y F. Godoy llogren la primer ascensión iverniza al Aconcagua, utilizando la ruta normal. Por esta fazaña, la cai principal de la llocalidá de Ponte del Inca lleva'l nome de d'Huerta.
 
La Variante Altoaragonesa»: esguilada en 1995, una serie de corredores que salen del glaciar de lo Polacos, con un enclín de 75° y pasos d'IV+; tres un llargu flanqueo a los 6500&nbsp;msnm xunir de nuevu cola Direuta, abierta polos [[Aragón|aragoneses]] Javier Subias, José Antonio Hidalgo, Javier Alvira y José Vilalta.
 
La persona más nueva n'esguilar y llegar al visu del Aconcagua ye l'estauxunidense Tyler Armstrong a la curtia edá de 9 años el 25 d'avientu de 2013. Al pie del so padre y guíes andinistas,andinistes tomaron la ruta central del Glaciar de los Polacos. Cabo destacar que'l mozu Armstrong batió un récor mundial al faer esta fazaña.
 
N'avientu de 2014, el corredor [[España|español]] de [[trail running]] [[Kilian Jornet]] estableció un nuevu récor de velocidá de xubida y baxada al Aconcagua, al marcar un tiempu de 12 hores y 49 minutos.<ref>{{cita noticia |títulu=Killian Jornet establez un nuevu récor de xubida y baxada del Aconcagua |url=https://www.rtve.es/deportes/20141224/killian-jornet-establez-nuevu-record-xubida-baxada-del-aconcagua/1073860.shtml |fechaaccesu=25 d'avientu de 2014|agencia=RTVE |fecha=24 d'avientu de 2014}}</ref>
* [http://www.amazon.com/ROMANCE-CON-LA MUERTE-Aconcagua-ebook/dp/B00GXCZRV6 Romance cola muerte - La mio "aventura" nel Aconcagua]
* [http://www.eldia.com/informacion-xeneral/llogren-identificar-un-antiguu-llinaxe-inca-96084 Llogren identificar un antiguu llinaxe inca]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
{{Tradubot|Aconcagua}}
 
{{control d'autoridaes}}
 
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]
[[Categoría:Montes d'Arxentina]]
2052

ediciones