Diferencies ente revisiones de «Alabama»

8 bytes desaniciaos ,  hai 8 meses
m
iguar, typos fixed: cual → que, en A → n'A (3), que i → qu'i, hispanizados → hispanizaos (3), pervivido → pervivíu using AWB
m (+{{control d'autoridaes}})
m (iguar, typos fixed: cual → que, en A → n'A (3), que i → qu'i, hispanizados → hispanizaos (3), pervivido → pervivíu using AWB)
 
== Historia ==
El territoriu que güei ocupa l'estáu d'Alabama tuvo habitáu polos [[amerindios]] de les tribus [[cherokee]], [[creek]], [[choctaw]] y [[chickasaw]]. Tres la llegada de [[Juan Ponce de León]] y [[Alvar Núñez Cabeza de Vaca]] tol actual sudeste de los Estaos Xuníos foi llamáu '''La Florida''' (incluyendo los actuales estaos de [[Florida]], [[Georgia]], [[Carolina del Sur]], [[Carolina del Norte]], [[Mississippi]] y [[Alabama]]). La primer espedición que s'afincó n'Alabama foi la [[España|española]] d'[[Hernando de Soto]], en [[1540]], que s'enfrentó a los nativos dirixíos por [[Tuscaloosa|Tascalusa]] na [[batalla de Maubila]]. En diches hostilidaes, según les cróniques, matáronse a 2.500 nativos americanos. [[Guido de los Bazares]] esquizó la mariña en [[1558]], pero foi [[Tristán de Luna]]'l que qu'intentó crear el primer asentamientu permanente na [[badea de Mobile]]. Dichu establecimientu fracasó, en siendo destruyíu por un [[furacán]].
 
Más d'un sieglu dempués, en [[1701]], fueron los franceses los que s'enfusaron nel territoriu pa crear [[Fort Louis de la Mobile]]. A esti asentamientu siguiéronlu otros fuertes cerca de les corrientes fluviales. [[Francia]] consolidó'l centru de la colonia de Luisiana en [[Mobile (Alabama)|Mobile]], hasta que la capital de dicha colonia treslladóse en [[1722]] a [[Nueva Orleans]]. El puertu estratéxicu de Mobile, y les tierres del interior d'Alabama, foi acobiciáu por franceses, españoles ya ingleses. Por ello, en [[1763]] los ingleses llograron llograr pol [[Tratáu de París (1763)|tratáu de París]] (que dio por rematada la [[Guerra de los Siete Años]]) les tierres d'Alabama, como parte de la [[Florida Occidental]], una de los dos provincies en quedó estremada l'antigua colonia española de Florida.
 
=== Revolución estauxunidense ===
Mientres la Revolución estauxunidense, España con un exércitu al mandu de [[Bernardo de Gálvez]] recuperó pa España les [[Florida Occidental]] y [[Florida|Florida Oriental]] . En [[1798]] el territoriu al norte del paralelu 32°N formó parte del llamáu [[Territoriu de Mississippi]], alministráu pol [[Congresu de los Estaos Xuníos]]. En [[1813]] los indíxenes [[creek]] y los [[mestizu|mixogénicos]] [[seminola|seminoles]] (bien hispanizadoshispanizaos nesa dómina) remontáronse, pero fueron ganaos por [[Andrew Jackson]] na [[Batalla de Horseshoe Bend]]; esti trunfu dio a Jackson prestíu na so carrera escontra la presidencia de los Estaos Xuníos.
 
El [[3 de marzu]] de [[1817]], el Territoriu de Mississippi foi estremáu, y la parte esti convirtióse nel [[Territoriu d'Alabama]]. N'agostu de [[1819]] cuando yá España a raigañu del [[Tratado Onís-Adams]] dexó tou'l territoriu a Estaos Xuníos, Alabama adoptó una [[constitución]] pa convertise n'estáu y el [[14 d'avientu]] d'esi añu foi almitíu como'l vigesimosegundo estáu de la [[Unión]]. La capital d'Alabama afitóse en [[Huntsville]], pero en [[1820]] treslladóse a [[Cahaba]], anque en [[1826]] camudóse a [[Tuscaloosa]] pa evitar los frecuentes enllenes. La economía d'esta dómina basábase na [[agricultura]] (algodón) y la [[ganadería]], sicasí fueron frecuentes les disputes polítiques ente los pequeños [[granxeru|granxeros]] de les llombes (que vivíen del cultivu del [[maíz]], [[verdura|verdures]], [[sorgo]] y del ganáu vacuno y porcino), y los propietarios del plantíos d'algodón del sur, que llograren aprovechar les ventayes de les fértiles tierres del valle (zona conocida como cintu negru, o [[Black Belt]]), y de les comunicaciones fluviales. Anque namá'l 1% de los colonos blancos teníen grandes plantíos, controlaben la política del estáu. Por ello, el [[11 de xineru]] de [[1861]] Alabama declaróse parte de la [[Confederación]], y convidó a otros estaos del Sur a unviar delegáu a una convención en Montgomery. L'[[8 de febreru]] de [[1861]] creáronse los [[Estaos Confederaos d'América]], con capital en Montgomery, anque en mayu de [[1861]] treslladóse a [[Richmond]], [[Virxinia]].
 
=== Guerra civil ===
La mayor batalla que se llibró en n'Alabama mientres la [[Guerra de Secesión]] foi en [[1864]], cuando l'almirante [[David G. Farragut]] atacó la [[badea de Mobile]]. Un añu más tarde, les tropes federales afararon Tuscaloosa, Selma y Montgomery. Tres la guerra, Alabama se reintegró a la Unión el [[25 de xunu]] de [[1868]]. El periodu de Reconstrucción tres la guerra duró ocho años, mientres los cualque la política d'Alabama siguió controlada por exconfederados.exconfederaos Sicasí, el fin de la guerra supunxo'l cayente de les ciudaes del sur (Mobile, Montgomery, Huntsville y Tuscaloosa) y la puxanza de les nueves poblaciones del norte, gracies a les riqueces mineres de Jones Valley y la construcción del [[ferrocarril]]. Yá a finales del [[sieglu XIX]], Birmingham, que surdió tres la guerra, convirtióse na ciudá más importante del estáu y en [[1920]] na tercer ciudá más industrializada del sur de los Estaos Xuníos.
 
=== Guerres mundiales ===
=== Racismu ===
Tres la [[Segunda Guerra Mundial]], en [[1946]] foi escoyíu gobernador [[Jim Folsom]], el que trató de llevar a cabu una política populista progresista cola alianza de los sectores más desfavorecidos,desfavorecios tanto blancos como negros. Años más tarde, en [[1960]] mientres la campaña pa gobernador de [[George C. Wallace]], ésti prometía que la segregación siguiría, a pesar de la fuerte presión que se taba realizando nel restu del [[país]] pa llevar a cabu la reforma de los derechos civiles. Ante esta posición, [[Martin Luther King]] encabezó en [[1963]] la protesta de [[boicó]] al sistema de tresporte públicu de Montgomery, que caltenía un sistema d'asientos segregaos pa blancos y negros. L'encarcelamientu de Martin Luther King y les imáxenes que la [[televisión]] tresmitió de la brutal represión en Birmingham llevada a cabu pol xefe de policía "Bull" Connor, aceleraron en [[1965]] el discutiniu de la [[Llei de Derechos Civiles]] qu'habría de terminar cola [[segregación]] llegal nos Estaos Xuníos.
 
En [[1982]], [[Oscar Adams]] foi escoyíu como xuez de la [[Corte Suprema del Estáu d'Alabama]], colo que se convertía nel primer negru que llograba ocupar un cargu de dicha categoría a en dichu estáu. A partir de los años 80, numberosos negros fueron escoyíos [[sheriff]]s, representantes nel Congresu y alcaldes nes ciudaes más importantes d'Alabama, incluyida Birmingham.
Alabama alcuéntrase nel sudeste d'Estaos Xuníos. El so accesu al mar acútase a 84 km de mariña, onde s'asitia'l so únicu puertu, na [[badea de Mobile]]. L'altor mediu del estáu ye de 150 [[metru|m]] y el puntu más alto asítiase nel [[monte Cheaha]], de 734 [[metru|m]], nos [[montes Apalaches]], al nordeste del estáu.
 
Con una superficie equivalente a una cuarta parte de la [[Península Ibérica]] aproximao, en n'Alabama estrémense delles rexones naturales: les estribaciones orientales de los montes Apalaches, que forma'l Gran Valle y qu'ocupa gran parte d'Alabama; la franxa de tierra magriza y bien fértil, denominada Black Belt ([[cintu Negru]]), que s'estiende a lo llargo de la parte central y escontra l'oeste del estáu; el llanu costeru del [[Golfu de Méxicu]], formáu de depósitos aluviales; el pandu de [[Piedmont]], al norte, con valles fértiles d'[[arenisca]] y [[piedra caliar]], y el pandu [[Cumberland]], que forma parte de la rexón del valle del [[ríu Tennessee]].
 
Alabama cunta con una estensa rede hidrográfica, en gran parte navegable. Los sistemes principales son el Warrior-Tombidge y el formáu pelos ríos [[ríu Coosa|Coosa]]-[[Tallapoosa]]-[[ríu Alabama|Alabama]]-[[ríu Mobile|Mobile]]. Per tierres d'Alabama tamién escurren el [[ríu Tennessee]] y el [[ríu Chatahoochee]]. Con esceición del ríu Tennessee y tributarios, toles corrientes fluviales desagüen nel Golfu de Méxicu. L'estáu nun tien llagos naturales d'importancia, pero sí preses construyíes mientres los años 30 mientres el New Deal pola [[Tennessee Valley Authority]] y pola [[Alabama Power Company]]. Ente estos llagos artificiales, destaquen los construyíos nel Tennessee ([[presa Guntersville|Guntersville]], [[presa Wheeler|Wheeler]] y [[presa Wilson|Wilson]]) y los qu'utilizaron les agües de los ríos Coosa (Llagu Weiss) y Chattahoochee (Reserva Walter F. George).
Los museos más importantes d'Alabama son el [[Muséu d'Arte de Birmingham]], el [[Muséu de Belles Artes del Sur]], en Mobile, el [[Muséu de Belles Artes de Montgomery]], y la [[Casa Kennedy-Douglass]], en Florence. Coles mesmes, tán abiertes al públicu numberoses cases-museos históriques, en Mobile, Tuscaloosa, Montgomery y nel Black Belt.
 
[[Antropoloxía|Antropólogos]], [[folclore|folcloristes]] y [[Llingüística|llingüistes]] interesáronse poles manifestaciones culturales de los habitantes de la zona montascosa del norte del estáu, onde se desenvolvieron y pervividopervivíu patrones únicos de [[llinguaxe]] y un [[vocabulariu]] únicu, según numberoses [[lleenda|lleendes]], [[mitu|mitos]], supersticiones, cantares, y hestories locales.
 
Escritores nativos d'Alabama son [[Joseph G. Baldwin]], [[Johnson Jones Hooper]], [[Sydney Lanier]], [[Mary Johnson]], [[Hellen Keller]], [[T. S. Stribling]] y [[Harper Lee]].
Alabama cunta con ventitrés lago públicos, veinticuatro parques estatales y cuatro bosque estatales. Otros llugares d'interés pa los turistes son el [[Muséu de Florence]], el [[Muséu de Cohetes y del Espaciu d'Alabama]], les [[Sequoyah Caverns]], [[DeSoto Falls]], [[Little River Canyon]], la [[Primer Casa Blanca de la Confederación]] y los zoolóxicos de Birmingham y Montgomery. Mientres los branos celebra'l [[Alabama Shakespeare Festival]] en [[Anniston]].
 
Los deportes más populares en n'Alabama son el [[béisbol]], el [[baloncestu]] y el "[[fútbol americanu]]". Deportista naturales d'Alabama son el [[boxéu|boxeador]] [[Joe Louis]], y los atletes [[Jesse Owens]] y [[Percy Beard]].
Y ta llenu de "Rednecks" o paletos clasicos yankies.
 
2052

ediciones