Diferencies ente revisiones de «Historia del asturianu»

m
→‎La Edá Media: edición menor
m (→‎La Edá Media: edición menor)
Ye na [[Edá media]] onde podemos asitiar la nacencia del asturianu como llingua magar que la so evolución d'entós p'acá faiga que les estructures gramaticales, la fonética y la ortografía tengan camudao muncho. La tresformación de llatín a asturianu produzse de manera progresiva ya imperceutible. Ye imposible dar una data esauta na que'l llatín pasa a asturianu. Sicasí, magar que l'emplegu del asturianu oral tea espardíu na alta [[Edá media]] y seya cásique unánime, el llatín siguirá como llingua de la cultura, de los documentos llegales per bien de tiempu. Ún de los documentos que meyor espeyen la evolución del llatín ye la llamada [[Cayuela de Carrio]], del [[sieglu VIII]], afayada en Villayón y que recueye un conxuru escontra los [[nuberu|nuberos]] nun tipud de llingua popular yá bien estremada del llatín clásico.
 
Ye la nacencia del [[Reinu d'Asturies]] que más llueu sedrá [[Reinu de Lleón]] una de les principales causes que despliquen que nel nuesu territoriu llegara a formase una llingua estremada a partir del llatín del antiguu [[Conventum Asturum]]. Esti Reinu nun ocupaba namái que les tierres asturianes, sinón tamién les de Lleón (d'ehí que fora llamáu tamién dende'l [[sieglu X]] lleonés a la llingua propia), Galicia y parte de Portugal y Castiella. Amás d'ello conquistó tierres allugaes al sur del ríu Dueru, fasta estremadura y [[Andalucía]+] occidental. Por mor d'ello aínda caltiénense na fala d'anguaño d'eses rexones delles traces carauterístiques del [[asturianu]].
 
Asitiáu'l Reinu d'Asturies, el llatín d'usu llegal, emburriáu pola presión d'una sociedá esclusivamente asturfalante no oral; va reculando y dexando-y pasu al asturianu, que devién en llingua llegal del reinu y emplégase en milenta documentos notariales, de pleitos y de bien de coses. Nun ye, poro, casualidá que'l primer documentu escritu n'asturianu seya ún d'estes carauterístiques: El [[Fueru d'Avilés]], del [[sieglu XII]], una especie de constitución d'esti conceyu asturianu. Hai qu'esperar a la segunda metá del sieglu XIII pa que la escritura n'asturianu fáigase normal y furrule como l'auténtica llingua oficial del país. D'esta dómina consérvense bien de testos, pero'l más improtante ye'l llibru llamáu [[Fueru Xulgu]], traducción al asturianu del antiguu códigu llegal del [[Reinu visigodu]]
18

ediciones