Diferencies ente revisiones de «Ríu Don»

7 bytes desaniciaos ,  hai 6 meses
m
Iguo cuenca → conca (2), Cuenca → Conca (2), quilómetros → kilómetros, en U → n'U, de u → d'u (2), el ó → l'ó, tras → atrás (3) using AWB
m (iguo testu: kilómetros => quilómetros (manual))
m (Iguo cuenca → conca (2), Cuenca → Conca (2), quilómetros → kilómetros, en U → n'U, de u → d'u (2), el ó → l'ó, tras → atrás (3) using AWB)
 
{{Xeografía}}
 
El '''ríu Don''' ({{lang-ru|Дон}}) ye un [[ríu]] de la [[Rusia europea]] que flúi en direiciones SE y SO desaguando nel [[mar d'Azov]]. Con 1870 km ye'l [[Ríos más llargos d'Europa|quintu más llargu d'Europa]], tres el [[Volga]], [[Danubiu]], [[Ríu Ural|Ural]] y [[Ríu Dniéper|Dniéper]]. La so cuencaconca drena una área de {{unidá|425600|km²}}. Ye'l mesmu ríu '''''[[Tanais]]''''' de les fontes clásiques [[Antigüedá clásica|grecorromanes]].
 
Les principales ciudaes nel so cursu, con más de 100 000 habs., son [[Vorónezh]], [[Volgodonsk]] y [[Rostov del Don]]. Los sos afluentes principales son los ríos [[ríu Donets|Donéts]] y [[ríu Jopior|Jopior]], dambos con más de {{unidá|1000|km}} de llargor. Alministrativamente, el ríu escurre, agües embaxo, polos siguientes óblast: [[óblast de Tula|Tula]], [[óblast de Lípetsk|Lípetsk]], [[óblast de Vorónezh|Vorónezh]], [[óblast de Rostov|Rostov]] y [[óblast de Volgográu|Volgogrado]].
Tres esi curtiu tramu, el Don entra, pela so parte septentrional, nel [[óblast de Voronezh]]. Calteniendo la direición sur, el ríu pasa mui cerca de la capital [[Vorónezh]] ({{unidá|848700|hab.}}) (a unes {{unidá|12|km}}), onde recibe pola esquierda al homónimu [[ríu Voronezh]] y, pola derecha, al [[ríu Devica]]. Continua escontra'l sur, travesando la llocalidá de Grenjacez y recibiendo pola derecha al [[ríos Potudan]] y más tarde al [[ríu Tichaja Sosna]]. Llega depués a la ciudá de [[Liski]] ({{unidá|55893|hab.}}), pa dempués recibir, pola esquierda, al [[ríu Ikorec]], al [[ríu Bitiug]] y depués al [[ríu Osered]]. Continua pela ciudá de [[Pávlovsk (Óblast de Vorónezh)|Pávlovsk]] ({{unidá|26365|hab.}}) y depués recibe, pola esquierda, al [[ríu Chórnaya Kalitvá]], un puntu nel que'l ríu vira escontra'l Y-SE, y nel que ta a menos de {{unidá|50|km}} de la frontera con Ucrania. El ríu escurre por un tramu nel que recibe, pola esquierda, al [[ríu Boguchar]] y, depués, pola derecha, al [[ríu Tolucheevk]].
 
Abandona al poco el l'óblast de Voronezh y enfusar, pel so llau occidental, nel [[óblast de Rostov]], un curtiu tramu nel que recibe pola esquierda al [[ríu Peskovatka]] y llega dempués a les llocalidaes de Kazankaya y Veshenskaya ({{unidá|9317|hab.}}). Entra depués nel [[óblast de Volgográu]], pa recibir al poco, pola esquierda, al [[ríu Khoper]] y depués al [[ríu Medveditja]]. Unos quilómetroskilómetros enagües embaxo pasa frente a [[Serafimovich]] ({{unidá|9939|hab.}}), dempués recibe pola esquierda a la llongura [[ríu Ilovlya]] ({{unidá|358|km}} y una cuencaconca de {{unidá|9250|km²}}) y llega a Kachalino. El Don vuelve xirar escontra'l suroeste, escurriendo por una rexón cada vez más greba y seca, y un poco primero de llegar a [[Kalach del Don]] ({{unidá|26882|hab.}}), el ríu entra nuna zona embalsada, la cola del llargu banzáu de la presa de Tsimlyansk ({{unidá|2700|km²}}), asitiada a más de {{unidá|200|km}} de distancia enagües embaxo. Nesti gran banzáu'l Don recibe, pola derecha, los ríos Donskaja Carica, Esaulovskij Aksái y Kurmoyarsky Aksái; y, pola esquierda, al [[ríu Liska]] y al [[ríu Chir]]. A metá del banzáu, el ríu Don abandona'l óblast de Volgográu y entra nuevamente nel óblast de Rostov, esta vegada pela so parte centrooriental.
 
Dexada trasatrás la presa, nes proximidaes de la ciudá de [[Volgodonsk]] ({{unidá|165994|hab.}}) y [[Tsimlyansk]] ({{unidá|15444|hab.}}), el ríu sigue en direición oeste, pasando por Konstantinovks ({{unidá|18801|hab.}}) y en n'Ust-Donecki recibe pola esquierda al más importante de tolos sos afluentes, el [[ríu Donets]]. Yá nel so tramu final, recibe, pola esquierda, al [[río Sal]] y al [[ríu Manych]], y, pola derecha, al [[ríu Aksái]], na llocalidá d'[[Aksái]] ({{unidá|38012|hab.}}). Llega depués a [[Rostov del Don]], la principal ciudá de too el so cursu ({{unidá|1068267|hab.}}) y pocu dempués el ríu Don, tres un percorríu de casi {{unidá|2000|km}}, desagua nel [[mar d'Azov]] formando un [[Delta del Don ampliu estuariu]] d'unes {{unidá|540|km²}}, mui cerca de la llocalidá homónima d'[[Azov]] ({{unidá|82090|hab.}}).
 
===Mapes===
<gallery>
Donrivermap.png|CuencaConca del ríu Don
Don basin.png|Mapa en [[idioma rusu|rusu]] del Don
Russian rivers.png|Ríos de Rusia; el Don ta embaxo a la izq.
Na antigüedá, el ríu Don yera consideráu la frontera ente Europa y Asia<ref>{{cita llibru|títulu=Europe: A History|autor=[[Norman Davies]]|id=ISBN 0-7126-6633-8 |añu=1997|páxines=8}}</ref> (dos de los trés partes del mundu, siendo Libia —África— la tercera, dixebrada d'Asia pol [[ríu Nilu]]). Nel [[Llibru de los Xubileos]], méntase'l ríu como parte de la llende, dende'l so puntu más occidental hasta la desaguada, de les axudicaciones a los fíos de [[Noé]], [[Jafet]] (norte) y [[Sem]] (sur). Méntase que'l so cursu yera tan rápido que nunca se conxeló. Según Plutarco y Eustathius de Salónica, el nome griegu deriváu de la gadaña don Dan.
 
Mientres el tiempu de los antiguos escitas yera conocíu, en griegu, como'l ríu [[Tanais]] (Τάναϊς), y dende esa dómina foi una importante ruta comercial. Tanais apaez nes fontes antigües grieges como'l nome del ríu y de d'una ciudá de los [[sármatas]] (Tana-Azaq, l'actual Azov), alcontrada nel sur de la so boca, na rexón de la [[llaguna Meótide]] (Μαιῶτις λίμνη). El nome deriva, sicasí, del escita [[Llingües iranies|iraniu]] ''Dānu'' 'ríu', similar al modernu [[Idioma osetiu|osetiu]] ''don'' 'ríu'.
 
La fortaleza [[jázaros|jázara]] de Sarkel foi utilizada p'apoderar esti puntu na Edá Media.
Nel so puntu más oriental, el ríu Don pasa mui cerca del cursu del [[ríu Volga]], nes proximidaes de Kalach del Don. En 1952 inauguróse'l [[canal Volga-Don]], que, tres {{unidá|101|km}}, dexa llegar al Volga cerca de Svetly Yar y depués, agües embaxo, algamar el [[mar Caspiu]], siendo una de les principales arteries fluviales. El nivel d'agua del ríu Don nesta zona algámase gracies a la presa de Tsimlyansk, rematada nesi mesmu añu, que forma'l llargu banzáu del mesmu nome.
 
Nos siguientes {{unidá|130|km}} per debaxo de la presa de Tsimlyansk, la fondura d'agua abondo nel ríu Don caltener por una secuencia de trés preses y sistemes de esclusasd'escluses: la clase de buques esclusa Nikoláyevsky (Николаевский гидроузел), la clase esclusa Konstantínovsky (Константиновский гидроузел) y la más conocida de los trés, la clase esclusa Kóchetovsky (Кочетовский гидроузел). La esclusa Kóchetovsky, construyida en 1914–1919, doblar en 2004–2008, y ta allugada {{unidá|7.5|km}} per debaxo de la confluencia del [[ríu Donets|ríu Séverski Donéts]] nel Don, y {{unidá|131|km}} agües enriba de Rostov, esta la esclusa Kóchetovsky. Esta instalación caltién el nivel d'agua abondo, tantu na so seición del Don, como nel tramu inferior del Séverski Donéts. Esta ye la última esclusa nel Don; agües embaxo de Kóchetovsky, la fondura necesaria pal navegación fluvial caltener por aciu dragáu.<ref>[https://archive.is/20120629003544/http://www.adgbu.ru/info/borders.html Навигационно-гидрографический очерк] (Navegación ya hidrografía, visión xeneral), del Navegación Principal y Alministración de la Hidrovía del Azov y cuenca del Don (АД ГБУВПиС) (en rusu).</ref>
 
El ríu Don ye navegable en casi tol so cursu.
| Lugar desembocadura |
Llargor<br/> (km)
| CuencaConca<br/> (km²)
| Caudal<br/> (m³/s)
| Suxetos federales que traviesa |
2101

ediciones