Diferencies ente revisiones de «Asturianu»

1 byte desaniciáu ,  hai 10 años
ensin resume d'edición
Sin resumen de edición
Sin resumen de edición
|zona = {{Flag|Asturies}} [[Principáu d'Asturies]]<br />Ye reconocida como llingua a protexer, promover y difundir nos medios de comunicación y nel enseñu, pero non como llingua oficial.
----
En [[Provincia de Lleón|Lleón]] y zonesfasteres de [[Provincia de Zamora|Zamora]] suel conocese como [[Idioma lleonés|lleonés]], anqueinda nesti casu los glotónimos tradicionales aluden siempresiempres a l'adscripción comarcal del mesmu.
 
Tamién nel conceyu portugués de [[Miranda'l Douru]], ondeu tien reconocimientu oficial pero con una ortografía diferente, conózselu pol nome de [[Idioma mirandés|mirandés]].
 
----
|mapa_tamañu = 243px
}}
L''''asturianu''' ye una llingua [[romance]] propia d'[[Asturies]]<ref>El art. 1 de la [http://noticias.juridicas.com/base_datos/CCAA/as-l1-1998.html Llei de Promoción y Usu del Asturianu] dispón: ''"El bable/asturianu, como llingua tradicional d'Asturies, gociará de protecciónproteición. El Principáu d'Asturies promoverá'l so usu, difusión yya enseñu"''</ref>, perteneciente al subgrupu [[asturianollionés]].
 
Esisten trestrés variedaes predominantes dientro d'Asturies (l'[[asturianu central]], [[asturianu oriental|oriental]] y [[asturianu occidental|occidental]] que ye la variante mayoritaria en [[Llión]] y [[Zamora]], onde se conoz como [[llionés]]), qu'al empar poseyen más [[subvariante]]s, magar que por razones hestóriques y demográfiques l'[[estándar llingüísticu]] féxose basáu nel dialeutu central d'Asturies. En [[Cantabria]] conozse tradicionalmente al idioma col nome de montañés. Esiste una [[gramática del asturianu]]<ref>http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/gramatica_llingua.pdf</ref>, un [[Diccionariu]] de la Llingua Asturiana<ref>http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/</ref> y unes Normes ortográfiques<ref>http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/normes.pdf</ref> del asturianu.
== Hestoria ==
{{AP|Hestoria del asturianu}}
 
La llingua asturiana ye'l resultáu del desendolcu del [[llatín]] llantáu pol [[Imperiu Romanu]] nel territoriu de los [[ástures]] y [[cántabros]] ya dende’l sieglu I. De la llingua [[llingua astur|astur]], o llingües que falaben estos pueblospuelos pre-romanos poco se sabe, pero de xuru que foi’l deprendizaxedeprendizax del llatín con vezos llingüísticos y articulatorios estremaos a los romanos, y por supuestu, a los d’otros pueblos peninsulares, lo que-y dió el'l so fustaxefustax propiu, aal traviés d'un procesu de formación calmu y progresivu.
 
 
De temprana documentación, sobre too nos fueros ([[Avilés]] 1155, [[Uviéu]] 1295, [[Campumanes]] 1247) cartafueyos notariales de los sieglos XII-XIII, o el'l Llibru d'Alexandre (erroniamente atribuyíu a les lletres castellanes) l’asturianu ye una de les fales meyor conseñaes na [[Península Ibérica]]. La normalización llingüística ye, sin embargu, un fechu muncho más recién. Mesmo qu'otres llingües minoriegues de la Península, darréu’l s. XIV, l’asturianu entamó a encoyer tres convertise’l [[castellanu]] na llingua de les clases altes y l’alministración.
 
 
Asina, nun ye hasta’lfasta’l sieglu XVI que nun apaez el primer autor modernu con nome yya obra conocíos [[Antón de Marirreguera]]. A élelli sígue-y [[Francisco Bernaldo de Quirós]], del que namás llegó hastafasta güei el'l poema "El Caballu".
 
Llueu del sieglu XIX dase un resurdimientu del asturianu que concuaya cola actitú amosada por [[Gaspar Melchor de Xovellanos]] (1744-1811) que reconocía la vitalidá del “dialeutu d’Asturies” y entamaba, ente otros proyeutos, un diccionariu. En 1839 el que foi gran amigu d’él [[Xosé Caveda y Nava]] (1796-1882), iguaba la so ’’Colección de Poesías en Dialecto Asturiano’’ que diba ser el primer llibru imprentáu nesta llingüa.
110

ediciones