Diferencies ente revisiones de «Texas»

3 bytes amestaos ,  hai 6 años
cambios pola nueva política nos exónimos
m (Bot: Migrating 150 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1439 (translate me))
(cambios pola nueva política nos exónimos)
'''Texas''' ye un [[Estaos d'Estaos Xuníos|estáu]] de los [[Estaos Xuníos]]. foi'l ventenu octavu n'algamar la Xunión, en [[1845]], depués de nueve años d'independencia.
 
El términu "[[Los seis banderes de Texas|seis banderes de Texas]]" provien de los múltiples países que reclamaron el territoriu. [[España]] foi'l primer país européu que, nel ámbitu del virreinatu mexicanu, tuvo'l territoriu texanu. [[Francia]] afirmó establecer una colonia en Texas, que sedría de lo más efímeru. Como socesor de la corona española, [[MéxicuMéxico]] foi propietariu lexítimu del territoriu hasta 1836, cuando un grupu d'inmigrantes saxones s'alzó n'armes, proclamando unilateralmente una República independiente." Esto facilitó la posterior anexón en [[1845]] per parte de [[Estaos Xuníos]] como l'"estáu númberu 28." La [[Intervención de los Estaos Xuníos en MéxicuMéxico]] dio llugar a una [[guerra ente MéxicuMéxico y Estaos Xuníos]] en [[1846]], con derrota mexicana. Tres d'ello, Texas sedría otru de los estaos que se sumaron a los [[Estaos Confederaos d'América]], con calter de miembru.
 
A principios de [[1900]], el descubrimientu de pozos de [[petróleupetroleu]] empecipió una puxanza económica nel estáu. Texas diversificóse económicamente. Cuenta con una creciente base na alta tecnoloxía, la investigación biomédica y l'educación cimera. El so [[PIB]] estatal ye'l segundu más altu de los [[Estaos Xuníos]].
 
La capital de Texas ye [[Austin (Texas)|Austin]], anque la ciudá más poblada ye [[Houston]]. La flor del estáu ye'l [[altramuz de Texas]] (''Lupinus texensis''); el páxaru del estáu ye'l [[cenzontle]] o sinsonte (''Mimus polyglottos'', ''Mockingbird'' n'inglés), la mascota ye'l [[armadíu]] y la comida típica ye'l [[chili con carne]].
{{AP|Hestoria de Texas}}
 
Texas se jacta d'haber vistu flamear [[Seis banderes sobre Texas|seis banderes]] sobre la so tierra: la [[Flor de lliriu]] de [[Francia]], y les banderes nacionales de [[España]], [[MéxicuMéxico]], la [[República de Texas]], los [[Estaos Xuníos d'América]] y los [[Estaos Confederaos d'América]].
 
[[Archivu:Texas State Capitol building-front left front oblique view.JPG|thumb|right|[[Capitoliu de Texas]]]]
 
Tres una curtiu pero intensa colonización d'anglosaxones (munchos de los cual nin siquier nacieren n'América), qu'introducieron illegalmente esclavos negros, los nuevos texanos declararon la so independencia en 1836; esto desaguó nuna guerra na que [[MéxicuMéxico]] perdió'l so territoriu. Darréu, Texas incorporóse a los Estaos Xuníos d'América n'avientu de 1845, y reclamó la posesión de la franxa entendida ente los ríos Bravo y Nuez. Esto provocó una guerra ente los Estaos Xuníos y MéxicuMéxico, que concluyó col [[tratáu de Guadalupe-Hidalgo]], pol cual esti postreru perdió la mayoría de les sos posesiones al norte del [[Ríu BravuBravo|Ríu Grande]], incluyendo la [[Alta California]]. Escontra la década de 1850 Texas recibió gran cantidá d'inmigrantes Mexicanosmexicanos atrayer poles oportunidaes del que aportaría a unu de los estaos más prósperos de la Unión y con grandes recursos naturales.
 
Texas xunióse a los Estaos Confederaos d'América en [[1861]] en contra de la voluntá del gobernador [[Samuel Houston]], por cuenta de que yera un estáu [[esclavista]] y polo tanto foi unu de los once estaos rebalbos que se dixebraron de la Unión. Mientres la [[Guerra Civil Estadounidense]], los reximientos texanos atacaron ensin ésitu'l territoriu de [[Nuevu MéxicuMéxico]] y más tarde fueron ganaos por una invasión federal procedente de [[Colorado]].
 
Dempués de la guerra, Texas foi sometíu a la llei marcial federal pa imponer la [[Reconstrucción (Estaos Xuníos)|Reconstrucción]]. Sicasí, tolos esfuerzos federales p'asegurar los derechos llegales de los negros, antes esclavizados, fracasaron, y los texanos anglosaxones asesinaron a munchos de los negros qu'intentaron entamase políticamente. Como otros estaos del sur de EE.XX., Texas fixo un estáu apoderáu por completu pol partíu demócrata.
 
Dende la década de 1930, Texas xubió n'importancia por causa del descubrimientu y esplotación del [[petróleupetroleu]]. La población creció a saltos por causa de la inmigración d'otros estaos y tamién la llegada de munchos [[inmigrantes]] de [[MéxicuMéxico]] y otros países hispanofalantes. Esti aumentu de poder políticu y económicu dio un importante papel a texanos como [[Lyndon Johnson]] y [[George W. Bush]], el que sirvieron como presidentes de los EE.XX. Dende la presidencia de [[Richard Nixon]], la dominación demócrata de Texas cesó, y empezó un movimientu republicanu hasta güei, siendo na actualidá'l centru del poder republicanu nos EE.XX.
 
=== Los indíxenas en Texas ===
Los indíxenas que vivieron della vegada dientro de les fronteres del Texas actual inclúin a los pueblos [[Apache (etnia)|apache]], [[atakapan]], [[caddo]], [[Comanche (etnia)|comanche]], [[cheroqui]], [[kiowa]], [[tonkawa]], [[Wichita (tribu)|wichita]], y [[karankawa]] de [[Galveston]]. Anguaño, hai tres pueblo indios federalmente reconocíos que moren en Texas: el l'[[alabama-coushatta]], el [[kickapoo]] y el [[pueblu de Ysleta Del Sur]].<ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/II/bzi4.html Native Americans] na ''[[Handbook of Texas|Empón en llíneallinia de Texas]]</ref> La mayor parte d'estos grupos indíxenes fueron esterminaos o abrasaos dempués de l'anexón a los Estaos Xuníos d'América.
 
El conquistador español Álvar Núñez [[Cabeza de Vaca]] foi'l primer européu que trió territoriu texanu'l 6 de payares de [[1528]].
{{AP|Demografía de Texas}}
[[Archivu:ES-Texas population graphic.svg|350px|right]]
Según los datos del censu del 2008, l'estáu Texanutexanu cuenta con una población de 24.326.974 habitantes. Esto conviértelo nel segundu estáu más pobláu de la nación solo por detrás de [[California]]. La distribución racial ye la siguiente: 84,14% [[Blanco (persona)|blancu]]; 12,09% [[Negru (persona)|negru]]; 3,62% [[asiáticu]]; 0,17% nativu h.awaianu o isleños del Pacíficu; y 1,1% [[amerindiu]] o nativu de [[Alaska]]. D'éstos el 35,31% son d'orixe [[Hispanuhispanu]]. Texas ye unu de cuatro estaos estadounidensesnorteamericanos nos que nun son mayoría les persones d'orixe [[Anglosaxones|anglosaxón]] (los otros son California, [[Nuevu MéxicuMéxico]] y [[Hawaii]]). La población d'orixe llatinullatín/hispanu ye la de más rápida crecedera.
 
Los grupos étnicos más numberosos de Texas son: [[MéxicuMéxico|mexicanu]] (25,3%), [[Alemaña|alemán]] (10,9%), [[afroamericanoafroamericanu]] (10,5%), [[Inglaterra|inglés]] (7,2%), y [[Escocia|escocés]]-[[Irlanda|irlandés]] (7,2%).
 
=== Llingua ===
Texas nun tien declaráu nengún idioma oficial, magar la llingua más falada ye'l [[idioma inglés|inglés]], emplegada pol 68,8% de la población.{{ensin referencies}} En segundu llugar ta'l [[idioma español|español]], por cuenta de que Texas foi parte integrante del Virreinatu de la Nueva España mientres la mayor parte de la so hestoria, y de [[MéxicuMéxico]] mientres unes década tres la so independencia. L'idioma español ta n'alza por cuenta de la importante inmigración de mexicanos ya hispanos d'otros países. Anguaño l'español fálalu el'l 27% de la población.{{ensin referencies}} En contraste, el restu de los idiomes rexistraos polos habitantes del estáu, un total de 143, les fala menos del 1% de la población.
 
=== Ciudaes y árees metropolitanes ===
[[Archivu:Fort Worth, Texas at Sunset.jpg|thumb|220px|Fort Worth.]]
 
Texas ye l'únicu estáu nos Estaos Xuníos que tien tres ciudadciudaes con más d'un millón d'habitantes na llista de losles diez ciudaes más poblaes na nación: Houston, Dallas y San Antonio. Austin y Fort Worth tán ente les 20 más poblaes. Les 12 ciudaes más grandes de Texas según el censu del 2006 son:
# [[Houston]] (pob. 2.016.582)
# [[Dallas]] (pob. 1.632.940)
# [[Austin]] (pob. 690.252)
# [[Fort Worth]] (pob. 683.320)
# [[El PasuPaso (Texas)|El PasuPaso]] (pob. 598.590)
# [[Arlington (Texas)|Arlington]] (pob. 367.197)
# [[Corpus Christi (Texas)|Corpus Christi]] (pob. 283.474)
# [[PlanuPlano (Texas)|PlanuPlano]] (pob. 250.096)
# [[Laredo (Texas)|Laredo]] (pob. 231.470)
# [[Lubbock]] (pob. 209.737) (2005)
# [[Irving (Texas)|Irving]] (pob. 201.927)
 
La área metropolitana de la coope ye la más grande de Texas y la cuarta más grande de la nación dempués de les de Nueva York, Los ÁnxelesÁngeles y Chicago. Esta conurbación inclúi 6 de les 12 ciudaes más poblaes del estáu. Les 10 árees metropolitanes más grandes de Texas según los datos del censu del 2006 son:
# [[Dallas/Fort Worth Metroplex|Dallas–Fort Worth–Arlington]] (pob. 6.703.967) (Inclúi les ciudaes de [[PlanuPlano (Texas)|PlanuPlano]], [[Garland (Texas)|Garland]] y [[Irving (Texas)|Irving]].)
# Houston–Sugar Land–Baytown (pob. 5.539.949)
# San Antonio (pob. 1.842.217)
# Austin-Round Rock (pob. 1.513.615)
# El PasuPaso (pob. 736.310)
# McAllen-Edinburg-Mission (pob. 700.634)
# Corpus Christi (pob. 415.810)
== Condaos ==
{{AP|Anexu:Condaos de Texas}}
Texas tien 254 [[condáu|condaos]]s, más que cualesquier otru estáu de los Estaos Xuníos. Cada condáu gobiérnase por una corte de comisiones (inglés: ''commissioners court''), y un xuez del condáu (''county judge''). Cada condáu tien una capital (''county seat''), y un palaciu de xusticia (''courthouse'').
 
== Referencies ==
13 018

ediciones