Diferencies ente revisiones de «Pueblu vándalu»

ensin resume d'edición
 
A principios del [[sieglu V]] cruzó la [[Galia]] y la [[península Ibérica]], instalóse por un curtiu tiempu nel valle del [[Guadalquivir]], pasó l'estrechu de [[Xibraltar]] y, comandáu por [[Xensericu]], creó un reinu nel [[norte d'África]], centráu n'actual [[Túnez]] y que, finalmente, destruyeron los [[bizantinos]] nel añu 534.
 
== Orixe de los vándalos ==
 
Los ''lugiones'' o vándalos ocupaben el territoriu al oeste del [[Vístula]] y xunto al [[Oder]], hasta'l norte de [[Bohemia (República Checa)|Bohemia]]. La palabra '''vándalu''' paez tener un doble significáu y quedría dicir «''los que camuden''» y «''los arteros''», ente que'l so otru nome, ''lugios'' o ''lugiones'', tamién con doble significáu, quedría dicir «''mentirosos''» y «''confederaos''».
 
Paez ser que de primeres les tribus de los vandulios (o ''vandalios'') y la de los lugios (o ''lugiones''), xuntu coles de los [[nahanarvali|silingos]], [[omanos]], [[buros]], [[varinos]] (de xuru llamaos tamién [[''auarinos'']]), [[didunos]], [[helvecones]], [[pueblu ariu|arios]] o [[charinos]], [[manimios]], [[elisios]] y [[naharvales]] correspondíen a pequeños grupos d'orixe asemeyáu, integrando otra rama del grupu de los [[hermiones]], que formaron dempués un gran grupu identificáu xeneralmente como ''lugiones'', que'l so nome predominaba pa designar a tolos pueblos componentes incluyíos los vándalos. Más tarde, nel [[sieglu II]]}, acabó prevaleciendo'l nome de '''vándalos''' pal conxuntu de pueblos.
 
La llegada de los [[godu|godos]] obligó a movese hacia'l sur y a asitiase nes riberes del [[mar Negru]], siendo por tanto vecinos y n'ocasiones aliaos de los godos. Mientres el [[sieglu I]], les tribus del grupu de los ''lugiones'' o ''lugios'' (incluyendo ente elles a les tribus de la rama de los vándalos) tuvieron en guerra frecuente colos [[suevos]] y los [[cuados]], cuntando dacuando cola alianza d'otres tribus, especialmente los [[hermunduros]]. A mediaos de sieglu derrocaron a un rei de los suevos, y nel [[84|84 d.C.]] somorguiaron temporalmente a los [[cuados]]. Mientres parte d'esti sieglu y nel siguiente, fundiéronse les diverses [[tribu]]s de [[lugiones]] y dieron orixe a un grupu mayor, conocíu por vándalos.
 
[[Archivu:Iberia 409-429 es.svg|thumb|Los vándalos na [[península Ibérica]], nel [[sieglu V]].]]
En tiempos de les [[Guerres Marcomanes]] yá predomina la denominación de vándalos y apaecen estremaos en dellos grupos: los [[silingos]], los lacringos y los victovales, estos postreros gobernaos pol llinaxe de los [[asdingos]] (''astingos'' o ''hasdingos''), que'l so nome remembraba la so llarga [[melota]]. Al pie de los [[llombardos|longobardos]], los [[lacringos]] y [[victovales]] o victofalios cruciaron el [[Danubiu]] hacia l'añu 167 y pidieron establecese en [[Panonia]].
 
Los asdingos o victovales, dirixíos por Rayo y Raptu (que los sos nomes son traducíos como «''tubu''» y «''viga''»), nun foron almitíos en Panonia (au s'afitaron longobardos y lacringos), polo qu'avanzaron hacia l'añu 171 en direición a la parte media de los [[Cárpatos]] mientres les Guerres Marcomanes, y acordies colos romanos instaláronse na llende septentrional de [[Dacia]]. Más tarde apoderáronse de la Dacia Occidental. Al paecer, los vándalos quedaron estremaos namái en asdingos (o victovales) y silingos, sumiendo, entemecida ente dambos grupos y colos longobardos, la tribu de los lacringos mientres el [[sieglu III]].
 
A partir de 275, los asdingos enfretáronse a los godos pola posesión del [[Banato]] (abandonáu por Roma), ente que los silingos, de xuru so presión de los godos, abandonaron los sos asentamientos en [[Silesia]] y emigraron xunto a los [[burgundios]] p'acabar afitánsose na zona del [[Meno]]. Los sos ataques a [[Recia]] foron refugaos por [[Probu]].
 
El rei asdingu ''Wisumarh'' ([[Visumaru]]) combatió escontra los [[godu|godos]] procedentes del este al mandu de [[Xebericu]], qu'atacaron los sos territorios. Wisumarh morrió en llucha escontra los godos, y los integrantes de les tribus de vándalos que nun quixeron sometese a los godos, hubieron de pasar a territoriu imperial, instalándose en Panonia, au tamién s'asitiaron los cuados. A principios del [[sieglu V]] abandonaren Panonia (como tamién los cuados) y xuniéronse a los [[suevos]] y [[alanos]] pa invadir les [[Galia|Galies]]. Nes primeres lluches del añu [[406]] morrió'l rei Godexisel ([[Godexisiliu]]). Pocos años dempués, los dos grupos vándalos acabaron fundíos.
 
Aportaron a [[Hispania]] en 409, au s'afitaron como federaos. Hacia'l [[425]] afararon y saquiaron la ciudá de [[Carthago Nova]], actual [[Cartaxena (España)|Cartaxena]], y nel 426 tomaron la ciudá de [[Hispalis]] (Sevilla) con [[Gundericu]] al mandu.
 
 
== Llista de reis vándalos (asdingos) ==
21 461

ediciones