Idioma dzongkha

05-04-2021 19:28

El dzongkha (རྫོང་ཁ་) o butanés ye la llingua nacional de Bután. La pallabra dzongkha significa "la llingua del distritu", (kha, ཁ་) ye llinguax, y dzong ye "distritu" . O tamién, falada nel dzong (རྫོང་), onde los dzong son los monesterios fortificaos que s'atopen en Bután y que foron fechos por Shabdrung Ngawang Namgyal nel sieglu XVII.

རྫོང་ཁ་ y རྫོང་ཁ་‎ (rDzongkha)
Faláu en
Faláu en Bután y India
Númberu de falantes
Falantes Tipu Añu
171 000171 0002006
237 080237 0802010
Datos
Familia Southern Tibetic languages (en) Traducir
Estáu de vulnerabilidá 2 vulnerable
Sistema d'escritura alfabetu tibetanu
Reguláu por Dzongkha Development Commission (en) Traducir
Códigos
ISO 639-1 dz
ISO 639-2 dzo
ISO 639-3 dzo
Cambiar los datos en Wikidata

A partir de 2013, Dzongkha tenía 171 080 falantes nativos y alredor de 640 000 falantes en total.[1] Reguláu pola Dzongkha Development Commission.

UsuEditar

Dzongkha y los sos dialectos son la llingua nativa d'ocho distritos occidentales de Bután (Wangdue Phodrang, Punakha, Thimphu, Gasa, Paru, Hai, Dagana y Chukha). Tamién s'atopen dellos falantes nativos cerca de la ciudá india de Kalimpong, una vegada parte de Bután pero agora nel norte de Bengala.

Dzongkha foi declaráu como l'idioma nacional de Bután en 1971[2]. L'estudiu de Dzongkha ye obligatoriu en toles escueles de Bután, y la llingua ye la lingua franca nos distritos al sur y al este onde nun ye la llingua materna. La película de 2003 de Bután, Travelers and Magicians ta dafechu en Dzongkha.

Sistema d'escrituraEditar

L'alfabetu tibetanu usáu pa escribir Dzongkha tien trenta lletres básiques, dacuando conocíes como "radicales", pa les consonantes. Dzongkha xeneralmente escríbese nes formes de la escritura Uchen de Bután, les formes del alfabetu tibetanu conocíu como Jôyi "cursiva a mano" y Jôtshum "formal a mano". La forma impresa conozse a cencielles como Tshûm[3].

RomanizaciónEditar

Hai delles menes de romanización y sistemes de treslliteración pa Dzongkha, sicasí, tolos sistemes posibles fallaron en representar el verdaderu soníu fonéticu.[4] Un sistema de trescripción fonética conocíu como Roman Dzongkha, escurríu pol llingüista George van Driem, foi adoptáu como'l sistema de romanización estándar de Dzongkha pol gobiernu de Bhután en 1991.[2]

FonoloxíaEditar

Dzongkha ye un llinguaxe de tonu y tien dos tonos de rexistru: altu y baxu.(van Driem, 1992) El tonu d'una sílaba determina'l alófonu del entamu y el tipu de fonación de la vocal nuclear.(Downs, 2011)

ReferenciesEditar

  1. How many people speak Dzongkha?
  2. 2,0 2,1 (1991) Dzongkha Development Commission of The Royal Government of Bhutan: Guide to Official Dzongkha Romanization.
  3. Research School, CNWS: Dzongkha = Rdoṅ-kha. ISBN 90-5789-002-X.
  4. Tibetan. Dzongkha.