Llingües nilótiques
Les llingües nilótiques son un grupu de llingües sudániques orientales que constitúin una unidá filoxenética, falaes por dellos pueblos nilóticos a lo llargo d'una estensa área ente Sudán del Sur y Tanzania. La mayoría de los pueblos nilóticos son cultures tradionales basaes llargamente na ganadería.
Llingües nilótiques![]() | ||
---|---|---|
Distribución xeográfica | África oriental | |
Países |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Falantes | 7,5 millones | |
Filiación xenética |
Nilo-saḥarianu | |
Subdivisiones |
Nilóticu oriental Nilóticu meridional Nilóticu occidental | |
Códigu Glottolog | nilo1247 | |
Ver tamién Idioma - Families - Clasificación de llingües | ||
[editar datos en Wikidata] |
Clasificación
editarLes llingües nilótiques se subsdividen en tres grupos:
- Paranilótico (Nilóticu oriental-meridional o Nilo-camita):
- Nilóticu occidental como'l dinka y el luo
- Lwoo septentrional: Anywa, Päri, Shilluk
- Lwoo meridional: Lango, Acholi
- Dinka-Nuer: Dinka, Nuer
Antes de la clasificación de Joseph Greenberg de les llingües africanes el términu "nilóticu" referíase namái a lo qu'anguaño se denomina "nilóticu occidental" tando los otros grupos clasificaos dientro de les "llingües nilo-camítiques". Ello ye que esisten interesantes diferencies ente estes llingües. Polo que respecta a les formes pronominales la diferencia ente la caña occidental y les otres dos ye especialmente bultable: les cañes meridional y oriental tienen formes especiales na inflexón de persona que nun apaecen na caña occidental. Otru puntu en que difieren ye l'orde básicu (VSO predominante nel grupu oriental y meridional; y SVO nel grupu occidental).
Descripción llingüística
editarAnque les llingües nilótiques son vistes como una unidá filoxenética, esisten bultables diferencies ente les distintes cañes. Nel casu de les marques pronominales la diferencia ente la caña nilótica occidental (primeramente llamada a cencielles "nilóticu") y la caña nilótica oriental y meridional (primeramente llamada "Nilo-hamítico") ye esepcialmente marcada: el nilóticu oriental y el meridional tienen formes flexivas pronominales que nun s'atopen na caña nilótica occidental.
Gramática
editarCasi toles llingües nilótiques orientales y meridionales tienen orde VSO, tienen concordanza col suxetu y tamién concordanza col oxetu cuando esti ye una forma de 1ª o 2ª persona (anque'l lotuho nun tien concordanza d'oxetu y dacuando presenta orde SVO, el Bari ye una esceición a esta regla porque tienen SVO y escarez de concordanza). Les llingües nilótiques occidentales tienen toes orde SVO (o más puramente TVC, Tópicu Verbu Comentariu). Amás estes llingües suelen usar auxiliares preverbales que frecuentemente van acompañaos de clíticos de persona.
Comparanza léxica
editarLos numberales en distintes llingües nilótiques son:
GLOSA Nilóticu Mer.-Or. PROTO-
NILÓTICU
OCCIDENTALPROTO-
NILÓTICUPROTO-
NILÓTICU
MERIDIONALPROTO-
NILÓTICU
ORIENTAL'1' *a-kɛːŋ- *-pei *-kyɛl *-kyɛl '2' *a-reːŋ *a-rei *-rɛw *a-reik '3' *sɔmɔk *-xuni *-dyak ? '4' *a-ŋwan *-ŋwan *-ŋwan *-ŋwan '5' *muːt- **miet
*kani*-bɨc
*-d̪yɨc*mut- ~
*mɨt-'6' *lah *5+1 *-bɨ-kyɛl *5+1 (?) '7' *tisɔp *5+2 *-bɨ-rɛw *5+2 (?) '8' *sisiːt *5+3 *-bɨ-dyak *5+3 (?) '9' *sɔkɔːl *5+4 *-bɨ-ŋwan *5+4 (?) '10' *taman *tɔmɔn *-paar *tɔmɔn
Nótese la similaidad de dellos numberales del nilóticu meridional colos atopaos en parte de les llingües cushitas orientales: 6 *-yħ- (cushita meridonal *laħoːʔ), 7 *tadba, 8 *siddeti, 9 *sagal, 10 *taman. Y tamién dalgunos numberales de les llingües omótiques: 6 *laxi (omótico meridional), 8 (dizoide), 10 *taɓ- (xeneral). Estes similaridades débese ensin dulda a préstamos léxicos ente dambos grupos de llingües.
Referencies
editarBibliografía
editar- Creider, Chet A. (1989). The syntax of the Nilotic languages: Themes and variations. Berlin: D. Reimer. ISBN 3-496-00483-5.
Enllaces esternos
editar- Nilotic Languages, Michael Cysouw
- The Nilotic Language Family, Doris Payne
Ver tamién
editar