A Estrada

conceyu gallegu de la provincia de Pontevedra

A Estrada [1] (La Estrada en castellanu) [2] ye un conceyu y llocalidá de la provincia de Pontevedra (comunidá autónoma de Galicia, España). Pertenez a la contorna de Tabeirós - Terra de Montes. Per otra parte ye la capital del partíu xudicial del so mesmu nome. La so altitú ye d'unos 300 metros sobre'l nivel del mar.

Blue globe icon.svgA Estrada
A Estrada. Town Hall.jpg
Bandera de A Estrada.svg Escudo de A Estrada.svg
Alministración
PaísFlag of Spain.svg España
AutonomíaFlag of Galicia.svg Galicia
ProvinciaBandera de Provincia de Pontevedra provincia de Pontevedra
Tipu d'entidá conceyu de Galicia
Alcalde d'A Estrada José Carlos López Campos
Nome oficial Estrada, A (gl)
Códigu postal 36680
Xeografía
Coordenaes 42°41′21″N 8°29′14″O / 42.689166666667°N 8.4872222222222°O / 42.689166666667; -8.4872222222222Coordenaes: 42°41′21″N 8°29′14″O / 42.689166666667°N 8.4872222222222°O / 42.689166666667; -8.4872222222222
A Estrada alcuéntrase n'España
A Estrada
A Estrada
A Estrada (España)
Localización de A Estrada.png
Superficie 281 km²
Altitú 281 m
Llenda con Padrón, Teo, Vedra, Boqueixón, Silleda, Forcarei, Cerdedo, Campo Lameiro, Cuntis, Valga y Pontecesures
Demografía
Población 20 351 hab. (2020)
- 9811 homes (2019)

- 10 668 muyeres (2019)
Porcentaxe 0.04%
0.75%
2.16% d'España
Galicia
provincia de Pontevedra
Densidá 72,42 hab/km²
Más información
Estaya horaria UTC+01:00
Llocalidaes hermanaes Almonte
aestrada.com
Cambiar los datos en Wikidata

EtimoloxíaEditar

El nome d'A Estrada vien de la voz en llatín strata, col significáu de tierra triada, por onde s'andar, camín». Ello ye que dos caminos cruciar na plaza principal: de sur a norte xubía un camín dende Terra de Montes, Ourense y Portugal, por onde los arrieros y pelegrinos diben a Santiago de Compostela; y del este a oeste, dende tierres del Deza, Trasdeza y del interior de Galicia, por onde arrieros y, más tarde, carrilanas dirixir a la mariña.

SímbolosEditar

L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos en 2014. L'escudu sigue'l siguiente blasón:

De sinople (verde) y sobre ondes de plata (blancu), una ponte de cinco güeyos d'oru (mariellu), surmontado d'una torre, bueca y tamién d'oru, y nos lladrales dos vieires de plata, surmontadas, de la mesma, de dos tales estrelles d'oru. Al timbre, la corona real zarrada.

Diariu Oficial de Galicia nᵘ 195 de 13 d'ochobre de 2014[3]

La descripción testual de la bandera ye la siguiente:

Estremada per una banda blanca, de verde al estil y de colloráu a la batiente.

Diariu Oficial de Galicia nᵘ 195 de 13 d'ochobre de 2014[4]

HistoriaEditar

La xurisdicción de Tabeirós tien el so orixe en tiempos del rei suevu Miro nel sieglu VI, y apaez citada nel Cronicón Iriense como perteneciente a la diócesis d'Iria. Nel sieglu XII, l'arzobispu de Santiago Xelmírez y el rei Alfonsu VII de Castiella intercambiaron ente sigo la tierra de Tabeirós, Tabeirolos y el castru de Faro, pasando la primera a ser posesión de la mitra compostelana. Esta xurisdicción tomaba tol actual Conceyu de La Estrada, con esceición de les parroquies de Vea, hasta 1840, añu nel que se creó'l Conceyu y el partíu xudicial d'A Estrada (güei capital de partíu xudicial qu'entiende los conceyos d'A Estrada, Forcarei y Cerdedo).

Tres años antes, por culpa de los enfrentamientos ente absolutista y lliberales, destituyir de forma completa'l Conceyu de Cereixo el 17 de setiembre de 1840 y dar# en nomar una nueva corporación con en consentimientu del pueblu y de la Milicia Nacional de Tabeirós, solicitando'l nome de Conceyu d'A Estrada, que yera un encruz de caminos con cuatro cases ente Figueroa, Ouzande y Guimarei.

Dende'l sieglu XII, estes tierres que güei entienden el conceyu d'A Estrada taben políticamente estremaes en "coutos" y xurisdicciones, nes qu'o bien mandaba un señor o bien yeren propiedá de la Mitra Compostelana: xurisdicción de:

  • Tabeirós, qu'entendía Agar, San Pedro y San Tomé de Ancorados, Arca, Barbude, Berres, Callobre, Cereixo, Cira, Dornelas, Guimarei, Lames, Loimil, Moreira, Nigoi, Olives, Orazo, Paradela, Parada, Pardemarín, Piñeiro, Remesar, Riobó, Ribeira, Rivela, Rubín, Sabucedo, Souto y Vinseiro.
  • Couto de Vea, formáu poles parroquies de Aguións, Baloira, San Miguel y Santa Mariña de Barcala, Cora, Couso, Frades, Matalobos, Santeles, Toedo y San Andrés, San Xorxe, San Xulián y Santa Cristina de Vea xuntu con Figueroa, que güei pertenez a la Villa y otros cuatro del actual Concello de Teo.
  • Couto de Codeseda nel que solo entraben Codeseda y Liripio.
  • Couto de Vega y Oca qu'apiguraba les parroquies de Arnois, Oca y n'ocasión San Miguel de Castro, qu'en determinaos momentos perteneció al Castiellu de Cira.
  • Couto do Viso yera formáu por Lagartóns y una parte de la parroquia de Guimarei.[5]

Nel añu 1836 empecipiáronse les xuntes pa la unión d'estos n'otros más grandes o n'unu solu.

 
Vistes de la llocalidá.

El 1 de xineru de 1837 producióse la fusión de los Coutos de Vega y Oca, Viso, Codeseda y Vea con Tabeirós. El conceyu formar en Cereixo, con sede en Pernaviva, yá con cincuenta y un parroquies (incluyida La Estrada, qu'apaez per primer vegada, formada polos llugares de Figueiroa de Arriba, Figueiroa de Abaixo, Rodeiro, Regueiro, Pedregal, Vilabrasil y Vilar). En 1840 producióse la destitución del conceyu de Cereixo, solicitando'l nome de La Estrada pal conceyu, aprobándose'l 23 de xineru de 1841.

El 6 de xunetu de 1859 concedióse-y a A Estrada'l títulu de Villa por Real Decretu. En 1878, el príncipe Alfonsu XII d'España dio al conceyu'l tratamientu de Ilustrísimo y en 1912 el de Excelencia.

Nel añu 1906 sale'l primer númberu de "La Voz del Pueblu" y "L'Ecu Estradense", qu'empecipiaron a la villa na prensa propia. Más palantre xuniríense a la terna de publicaciones autóctones "La Palanca" y "La Vanguardia". El mayor esponente de la prensa llocal foi "L'Emigráu", que permaneció activu mientres 20 años, ente 1920 y 1940, añu nel que sumió por problemes obvios col nuevu réxime postrepublicano.[6]

Pero nel últimu sieglu remaneció otra vegada la prensa n'A Estrada. Anguaño hai un periódicu estradense en circulación: Catrogatos, en versión online, y hasta mediaos del añu 2014, Capicúa, en versión de papel, anguaño yá desapaecíu.

MonumentosEditar

  • Torre d'A Barreira, asitiada na parroquia de San Martín de Riobó.[7] Anguaño atópase n'estáu ruinosu,[8] pero foi una de les fortaleces más importantes del señoríu de los arzobispos de Santiago de Compostela, qu'en dalguna ocasión llegaríen a morar nella anque namái mientres curties paraes. Sicasí, sí hai constancia de que na fortaleza había un merín que yera nomáu direutamente pol arzobispu de Santiago o pol individuu que tuviera la fortaleza al so cargu, y tamién de qu'hubo numberosos merinos a lo llargo del tiempu y de que nun ocuparon el cargu mientres enforma tiempu. Y l'historiador Manuel Mosquera Agrelo afirmó que dalguna de les torres d'A Barreira o'l bastión de la so puerta d'entrada pudo ser usáu como llar o residencia polos alministradores de la fortaleza.[9]
  • Café Boliche, asitiáu na Av. Benito Vigo, ye un históricu chigre.

Corporación municipalEditar

Resultáu eleiciones municipales del 25 de mayu de 2015 n'A Estrada

Nome Votos Porcentaxe Conceyales
Partíu Popular de Galicia 5.662 45.23% 11
Partíu dos Socialistes de Galicia 4.574 36.54% 8
Movete 890 7.11% 1
Bloque Nacionalista Galego 811 6.48% 1

Personaxes destacaosEditar

FestividaesEditar

Los principales festexos d'esta llocalidá son los siguientes:

  • Los martes d'Antroxu, “Vos Xenerais da Ulla” salen a les cais a caballu, afatiaos colos traxes típicos, pa celebrar los sos famosos “atranques”. Atélites y picarescos discutinios verbales ente dos bandos rivales, que suelen tratar de política y temes d'actualidá.
  • La Fiesta del Salmón, celébrase tolos años el tercer domingu de mayu, na que pueden tastiase múltiples preparaciones, tradicionales ya innovadores del rei de los ríos.
  • Les fiestes patronales n'honor a San Paio celebrar a finales del mes de xunu.
  • La “Tosquila das Bestas de Sabucedo” celebrar na parroquia de Sabucedo la primer fin de selmana de xunetu. Esta fiesta, declarada d'interés turísticu internacional pola Unesco, tien los sos oríxenes na antigua tradición de baxar los caballos xabaces del monte a unos curros (especie de cortiles acutaes) pa corta-y les clines y desparasitarlos.

Cómo festividaes d'una relevancia menor:

ParroquiesEditar

Esti conceyu ta formáu por 51 parroquies:

NotesEditar

  1. Ministeriu d'Alministraciones Públiques (ed.): «Variaciones de los conceyos d'España dende 1842.». Archiváu dende l'orixinal, el 28 de xunu de 2012. Consultáu'l 12 de marzu de 2012.
  2. Topónimu en castellán según la Real Academia Española: Ortografía de la llingua española. Madrid: Espasa, 1999. ISBN 84-239-9250-0; "Apéndiz 3", páxines 133-155.
  3. «DECRETO 130/2014, de 2 d'ochobre, pol que s'aprueba l'escudu del Conceyu d'A Estrada» (en castellanu). Diariu Oficial de Galicia nᵘ 195 de 13 d'ochobre de 2014 (Xunta de Galicia). ISSN 1130-9229. http://www.xunta.es/dog/Publicaos/2014/20141013/AnuncioG0244-061014-0002_ye.pdf. 
  4. Xunta de Galicia, ed. «DECRETO 131/2014, de 2 d'ochobre, pol que s'aprueba la bandera del Conceyu d'A Estrada». Diariu Oficial de Galicia nᵘ 195 de 13 d'ochobre de 2014:  páxs. 44034-44035. ISSN 1130-9229. http://www.xunta.es/dog/Publicaos/2014/20141013/AnuncioG0244-061014-0003_ye.pdf. 
  5. A Estrada editorial=EVEREST S.A., páx. 10-11. ISBN 84-241-9931-6.
  6. . Concello d'A Estrada (12 d'agostu de 2015).
  7. López Ferreiro, 1903, p. 110.
  8. Mosquera Agrelo, 1999, p. 112.
  9. Mosquera Agrelo, 1999, p. 118.

Ver tamiénEditar

BibliografíaEditar

Enllaces esternosEditar