Ríu Amazones

Wikipedia:Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener/Archivu

L'Amazones, cursu fluvial allugáu en Sudamérica, ye'l ríu más llargo y más caudalosu del nuesu planeta, seguíu en llonxitú con gran cercanía pol ríu Nilu nel norte d'África y en cuanto al caudal pol ríu Congo (ríu Zaire), nel centru d'África.

Amazones
Amazon River mouth on the Atlantic.jpg
Boca del Amazones, semeya de la NASA
Alministración
Estaos Perú
Continente/s América del Sur
Xeografía
Coordenaes 4°26′25″S 73°26′50″O / 4.4403°S 73.4472°O / -4.4403; -73.4472Coordenaes: 4°26′25″S 73°26′50″O / 4.4403°S 73.4472°O / -4.4403; -73.4472
Amazonriverbasin basemap.png
Llonxitú 6400 km
Altitú de la fonte 5.597 m
Fonte Quebrada Apacheta (en) Traducir
Boca Océanu Atlánticu
Afluentes Ríu Madeira, Ríu Tapajós, Ríu Xingú, Río Negro (es) Traducir, Río Juruá (es) Traducir, Ríu Caquetá, Río Napo (es) Traducir, Ríu Putumayo, Río Preto da Eva, Río Nanay (es) Traducir, Río Yavarí (es) Traducir, Río Paru (es) Traducir, Río Trombetas (es) Traducir, Río Jari (es) Traducir, Río Solimões (es) Traducir, Río Jutaí (es) Traducir, Río Urubu (es) Traducir, Río Jandiatuba (es) Traducir, Manacapuru River (en) Traducir, Río Uatumã (es) Traducir, Río Nhamundá (es) Traducir, Río Arabela (es) Traducir, Río Itaya (es) Traducir, Guajará River (en) Traducir, Ríu Ucayali y Paraná Urariá (es) Traducir
Conca hidrográfica conca del Amazones
Hidroloxía
Superficie de la conca 7 050 000 km²
Caudal mediu 209 000 m³/s y 168 700 m³/s
Cambiar los datos en Wikidata

XeneralidaesEditar

Enantes de la conquista, el ríu nun tenía un nome únicu, a la escontra, los indíxenes nomaben a les distites estayes con nomes como Paranaguazú (Gran Pariente del Mar), Guyerma, Solimoes, etc. En 1500, Vicente Yañez Pinzón, comandante d'una espedición d'esploración española convirtióse nel primer européu n'aventurase pel ríu llueu de descubrir que les sos agües yeren navegables y bebibles. Pinzón denomó al cursu d'agua ríu Santa María de la Mar Dulce, qu'a la fin foi abreviáu a Mar Dulce (nome que tamién se-y dió neses dómines al Ríu de la Plata). Demientres dalgunos años postreros a 1502 tamién se-y denomó Ríu Grande y Orellana. Los compañeros de Pinzón bautizaren al desagüaderu como ríu Marañón, voz de probable orixe indíxena. Ye dable tamién que'l nome remaneza del términu maraña en representación de les descomanaes torgues qu'aquellos homes alcontraren al esplorar l'área. De toes toes, el nome entá esiste nel Estáu brasilanu de Maranhão y nel del ríu homónimu.

ToponimiaEditar

La voz Amazones remanez de ríu de les Amazones dau al Marañón por Francisco d'Orellana, llueu d'enfrentase a una etnia llocal na que los homes y les muyeres lluchaben per igual. Orellana derivó'l nome del mitu griegu de les guerreres amazones d'Asia y África, cuntáu por Herodotu y Diodoru, sicasí, ye abondo dable que la pallabra Amazones fore una deformación d'una pallabra indíxena que'l so pronunciamientu a los oyíos españoles fore asemeyáu a "Amazones", pallabra indíxena que significaba "frañedor d'embarcaciones" esto especialmente ente los marayoara que podíen adicar el descomanáu macaréu ("pororoca") qu'esti ríu prevoca nel encontu de la so boca col Océanu Atlánticu.