Llingües pérmiques

Les llingües pérmicas son una de los dos cañes del grupu finopérmico de les llingües uráliques. Fálense al pie de los Monte Urales, en Rusia occidental.

Llingües pérmicas
Picto infobox comicballoon.png
Distribución xeográfica pie de los Monte Urales
Países Flag of Russia.svg Rusia
Filiación xenética

Urálicu
  Finu-úgrico
    Finu-pérmicu

      L. pérmicas
Subdivisiones Komi
Udmurt

245px

Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

ClasificaciónEditar

Les llingües pérmicas estremar en dos grandes grupos:

Descripción llingüísticaEditar

FonoloxíaEditar

L'inventariu fonolóxicu del proto-pérmicu reconstruyóse como:[1]

Llabial Alveolar Post-
alveolar
Palatal Velar
Plain Pal.
Oclusives y
Africades
Sorda *p *t *tʲ *k
Sonora *b *d *dʲ
Fricatives Sorda *s *sʲ
Sonora *v *z *zʲ
Nasales *m *n *nʲ
Aproximantes *w *l *lʲ *j
Vibrantes *r

Esti inventariu consonánticu caltúvose casi ensin cambeos nes modernes llingües pérmicas. Anque en komi fundiéronse la *w orixinal xuntu con /v/ y produciéronse el cambéu /*l//v/ o /w/ en munchos dialeutos. Ente qu'en udmurto a principiu de pallabra diose'l cambéu /*r//d͡ʒ/. caltener namái nos dialeutos udmurtos, pasando nel restu de variedaes a /m/ (xuntu a vocales posteriores), a /n/ (xuntu a vocales centrales) y a /nʲ/ xunto a vocales anteriores.

Nes modernes llingües pérmicas, pueden apaecer tamién les consonantes /f x t͡s/ en préstamos léxicos del rusu recién.

La consonante *w yera pocu frecuente y namái apaecía a principiu de pallabra o tres *k inicial, xeneralmente remóntase a la diptongación d'una vocal posterior zarrada. Una pallabra anómala ye'l términu pal numberal "seis", *kwatʲ, qu'en komi ye la única pallabra nativa con un grupu consonánticu inicial.[2]

Tanto'l komi estándar y udumurto estándar tienen un sistema de siete vocales /i ɨ o y ə o a/. Anque estos fonemes nun se correspuenden direutamente en pallabres rellacionaes, pa dar cuenta de les correspondencies el proto-pérmicu rique de vocales adicionales, en delles propuestes se requirirían hasta 15 fonemes vocálicos en total. La reconstrucción del sistema vocálcio del proto-pérmicu y el so desenvolvimientu a partir del proto-urálicu tradicionalmente foi consideráu un problema difícil, pal qu'esisten delles propuestes distintes. Esiste alcuerdu xeneral na esistencia de dos series de vocales zarraes, una de les cualos da llugar a los modernos fonemes /i ɨ o/ en udmurto y komi estándar. La otra serie daría llugar en udmurto a /y ɨ o/ y en komi-ziriano a /y ə o/ (que komi-yozio corresponder coles vocales llargues /iː ʉː oː/). Nun esiste alcuerdu xeneral sobre qué estremaría a los dos series de vocales zarraes, pa dellos autores sería la cantidá vocálica (*o, *oː), pa otros la dexadez (*ʊ, *o) y p'otros l'abertura (*o, *o).[3]

MorfofonoloxíaEditar

Los raigaños nominales en llingües pérmicas tienden a ser monosílabes ya invariables cola forma canónica (C)VC. Los raigaños de tipu CV, como en udmurto ву /vu/ o en komi ва /va/ "water", y los raigaños de tipu (C)VCC, como en udmurto урт /urt/ o en komi орт /ort/ "soul", tamién son posibles. En udmurto, esiste un númberu mayor de raigaños bisílabos, la mayoría de la forma (C)VCɨ.[4]

Nos raigaños nominales con grupos consonánticos finales, la segunda consonante manifiéstase namái cuando va siguida d'una vocal en formes flexivas o derivatives:

Grupu Encurtiar a Exemplu
-nm- -n сьин /sʲin/ "güeyu"
-pt- -p
-kt- -k кык /kɨk/ "2"
-sk- -s мус /mus/ "fégadu"
-ʃk- мыш /mɨʃ/ "llombu"

El udumurto presenta una alternanza similar pa un númberu de grupos de la forma consonante sonora+/m/, ente qu'en komi-ziriano apaecen grupos de la forma consonante sonora+/j/.[5]

El raigañu verbal pa "venir": udmurto лыкты- /lɨktɨ-/, komi локты- /loktɨ-/ tamién amuesa l'alternanza ente una /k/ simple por casu nel imperativu (en udmurto esto namái se da en dellos dialeutos).[6]

Comparanza léxicaEditar

Los numberales en distintes llingües pérmicas son:

GLOSA Komi-
permi
Komi-
ziriano
Udmurto PROTO-
PÉRMICO
'1' ɤtik etʲk~ɵtʲi odig *ɵtik < *ɵk-ti
'2' kɯk kɨk kɨk *kɨk
'3' kuim kujim kuinʲ *kujim
'4' nʲolʲ nʲolʲi nʲɨlʲ *nʲɨlʲ-
'5' vit vit vitʲ *vit-
'6' kvatʲ kvajt kuɑtʲ *kwatʲ
'7' sʲizʲim sʲizʲim sʲizʲɨm *sʲizʲɨm
'8' kɯkjamɯs kɵkjamɨs tʲɑmɨs *kɨk-jamɨs
'9' ɤkmɯs ɵkmɨs ukmɨs *ɵk-mɨs
'10' das das dɑs (*das)

El morfema das ye un préstamu del protoindoeuropéu *deḱm 'diez'.

ReferenciesEditar

  1. Bartens, 2000, p. 33.
  2. Bartens, 2000, pp. 51-52.
  3. Bartens, 2000, pp. 55-56.
  4. Bartens, 2000, p. 66.
  5. Bartens, 2000, pp. 69-71.
  6. Bartens, 2000, p. 178.

BibliografíaEditar

  • Bartens, Raija (2000). Permiläisten kielten rakenne ja kehitys (en Finnish). Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. ISBN 952-5150-55-0.

Enlacex esternosEditar