Cedrela odorata

especie de planta

El cedru americanu (Cedrela odorata) ye un árbol de la familia de les Meliacees de la zona intertropical americana. Los sos nomes comunes son: cedru acajou, acaju, acayú, cedru español, cedru de les barbares, cedru de Guayana o cedru amargosu.

Commons-emblem-notice.svg
 

Infobox plantae.png

Cedru amargosu
Cedrela odorata foliage.jpg
Estáu de caltenimientu
Vulnerable (VU)
Vulnerable (IUCN)
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Fanerógama / Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Orde: Sapindales
Familia: Meliaceae
Xéneru: Cedrela
Especie: C. odorata
L. 1753
[editar datos en Wikidata]
Frutos
Detalle de la planta
Fueyes
Nel so hábitat

Orixe y dispersiónEditar

Orixinariu d'América Central, alcuéntrase en Méxicu Tamién s'atopa en Brasil, el Caribe, Venezuela, Colombia y Perú. Ye un árbol de montes tropófilos.

El xéneru Cedrela entiende 7 especies partíes n'América tropical. La especie Cedrela odorata ye'l árbol emblemáticu del estáu Barinas, en Venezuela.

Alcuéntrase en montes tropicales caducifolios. N'elevaciones hasta 1200 m.

Descripción botánicaEditar

El cedru amargosu ye un árbol del orde Sapindales, familia de les Meliacees, de rexones tropicales d'América.

Tien un fuste importante que puede algamar los 40 m d'altor. El tueru ye rectu, naciendo les sos cañes más arriba de la metá del so altor y con diámetros nos árboles adultos de 1 a 2 m. Dacuando, na so parte baxa presenta contrafuertes o aletones qu'ayuden a afitar l'árbol, yá que tien un sistema radical abondo superficial.

La corteza, que puede llegar a espesures de 2 cm, ye de color gris-claro nos árboles nuevos y apenes estremada en plaques por leves hendiduras, ente que los árboles adultos tienen la corteza fondamente fisurada. La corteza interna ye rosada, fibrosa y de sabor amargoso.

La copa presenta formes globoses o arrondaes con xamasca trupa, de color verde-claru, que esprender na dómina de seca (avientu a mayu) dexando al descubiertu les sos cañes ascendentes, grueses, con abondosos puntos (lenticelas) arrondaos y protuberantes.

Les fueyes son compuestes, alternes, de 30 a 70 cm de llargu, con 5 a 11 pares de foliolos (xeneralmente 6 ó 7 pares). Los foliolos son xeneralmente llanceolaos o oblongos, de 8 a 17 cm de llongura por 2,5 a 5,5 cm d'anchu, acuminaos, obtusos y dacuando mucronaos nel ápiz, agudos hasta arrondaos y bien asimétricos na base, enteros nos marxes, verde-escuru na cara cimera y verde salíu y amarellentaos na casa inferior, glabros. Al estrumilos esprenden un fuerte golor aliáceo. Los peciolos son de 1 a 1,5 cm de llargu.

Les flores arrexuntar n'inflorescencies con pániculas variables en tamañu, munches vegaes más curties que les fueyes, xeneralmente glabres, escasamente pubérulas. Les flores miden de 6 a 9 mm de llargu, selemente arumaes, de color crema verdosu. El mota ye verdosu, en forma de copa o embudu, de 2 a 3 cm de llargu, con 5 lóbulos dentaos. La corola ye tubular; abrir en 5 pétalos, de 7 a 8 mm de llargu, colos pubérulos per fora. Tien 5 estames, llibres más costos que los pétalos. L'estilu devasa'l llargor de los estames con estigma enancháu.

Los frutos son capsulares, elípticos-oblongos, de 2,5 a 5 cm de llargu, que cuelguen en grupos nel estremu de les cañes; abrir por 5 cáscares; presenten una exa central con 5 ángulos. Nel maduror tien aspeutu maderizu, de color marrón chocolate, con abondosos lenticelas marielles. Permanecen mientres enforma tiempu nel árbol.

Les granes son albecs, de 2 a 2,5 cm de llargu, de color marrón. Cada cápsula puede contener de 20 a 40 granes, dispuestes en 2 fileres. Un namái cedru puede producir añalmente cerca de 10 millones de granes les cualos son tresportaes pol vientu.

La madera ye goliosa, abondo llixera, con pesu específicu variable d'ente 0,42 a 0,63, xeneralmente blanda o medianamente dura. El color de l'albura ye blancu-amarellentáu o gris bien estremáu del duramen, que'l so color va dende colloráu hasta marrón claro. La testura varia dende fina hasta aspra.

Florien de mayu a xunetu. Fructifican en marzu.

Númberu cromosómico 2n = 50.

UsosEditar

En Guatemala ye utilizáu pa tratar tiemblos.

Ye llantáu con fines ornamentales en parques y xardinos.

El so madera de color escuru ye bien apreciada pola so calidá; usar pa fabricar muebles una y bones nun ye vulnerable a les termites. España autorizó a los ingleses la corte d'esta madera precioso na área que güei ocupa Belice, dando orixe a una fuerte presencia colonial inglesa na rexón que llevó a España, primero, depués a Guatemala, a perder esti territoriu anque sigue'l so pleitu. Munches cases europees fueron afataes con esta madera anque la más importante foi la caoba, qu'entá siguen en bon estáu n'Europa.

PropiedaesEditar

Esta planta ye d'usu ritual nes llimpies, tantu na Huasteca potosina como na veracruzana.

Amás, atribúyense-y propiedaes melecinales en problemes respiratorios como bronquitis y asma, pa lo cual bébese un cocimientu de la corteza. P'aselar el dolor de les feríes aprovéchense les cañes. Como albortivu y pal dolor d'estómagu, prepárase un té col tarmu d'esta planta y la corteza de macuilis (sp n/r). Como relaxante muscular, antihemorrágico vaxinal alminístrase'l fervinchu de la madera, per vía oral y en baños.

El cocimientu de la corteza usar en baños pa baxar la calentura y contra el "plasmu". Tamién se refier preséu en casos de foria, fiel, reumatismu, dolor de mueles y hemorraxa nasal.

Hestoria

Francisco Hernández de Toledo nel sieglu XVI, refier: "la corteza ye amargosa y astringente, afírmase que cura les erupciones que llamen viruelas".

Darréu, Ricardo Ossado, nel Llibru del Xudíu de mediaos del sieglu XVIII menta: "ye útil pal dolor de mueles, cura los ataques d'epilepsia y toles enfermedaes nervioses".

Química

La madera de Cedrela adorata contién un aceite esencial nel que s'identificaron los sesquiterpenos calamaneno, alfa-copaeno, alfa-cubeno, beta-elemeno, guaiazuleno, dihidro-guaiazuleno, alfa-muroleno, gamma-muroleno, nerólido y terreyol. Otros componentes de la madera son los triterpenos gedunín 23-24-25-trihidroxi-treo-tirucal-7-en-3-ona y odoratona; el esteroide glucosil-24-metilen-colesterol y el flavonoide adoratol. Na corteza del tarmu detectóse'l triterpeno, acedu oleanólico, na fueya, cedrela tetranor-triperpeno I y na grana, andirobín, mexicanolido, 6-alfa-hidroxi-mexicanólido y 6-deoxi-switenólido. En fueyes y corteza detectóse la beta-sitosterol.[1]

TaxonomíaEditar

 
Vista de la planta.

Cedrela odorata describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Systema Naturae, Editio Decima 2: 940. 1759.[2]

Sinonimia
  • Cedrela adenophylla Mart.
  • Cedrela amara Goebel
  • Cedrela brachystachya (C.DC.) C.DC.
  • Cedrela brownei Loefl.
  • Cedrela brownii Loefl. ex Kuntze
  • Cedrela caldasana C.DC.
  • Cedrela cedru Loefl.
  • Cedrela cubensis Bisse
  • Cedrela glaziovii C.DC.
  • Cedrela guianensis A.Juss.
  • Cedrela hassleri (C.DC.) C.DC.
  • Cedrela huberi Ducke
  • Cedrela imparipinnata C.DC.
  • Cedrela longipes S.F.Blake
  • Cedrela mexicana M.Roem.
  • Cedrela mexicana var. puberula C.DC.
  • Cedrela mourae C.DC.
  • Cedrela occidentalis C.DC. & Rose
  • Cedrela palustris Handro
  • Cedrela paraguariensis Mart.
  • Cedrela paraguariensis var. brachystachya C.DC.
  • Cedrela paraguariensis var. hassleri C.DC.
  • Cedrela paraguariensis var. multijuga C.DC.
  • Cedrela atayante S.F.Blake
  • Cedrela sintenisii C.DC.
  • Cedrela velloziana M.Roem.
  • Cedrela whitfordii S.F.Blake
  • Cedrela yucatana S.F.Blake
  • Cedrus odorata Mill.
  • Surenus brownei (Loefl.) Kuntze
  • Surenus glaziovii (C.DC.) Kuntze
  • Surenus guianensis (A.Juss.) Kuntze
  • Surenus mexicana (M.Roem.) Kuntze
  • Surenus paraguariensis (Mart.) Kuntze
  • Surenus velloziana (M.Roem.) Kuntze[3]

Ver tamiénEditar

ReferenciesEditar

BibliografíaEditar

Enllaces esternosEditar

http://www.ibiologia.unam.mx/BIBLIO68/fulltext/fasiculosfloras/f42_meli.pdf