Abrir el menú principal

Universidaes españoles nel Sieglu d'Oru

El Sieglu d'Oru español abarca dende la publicación de la Gramática castellana de Nebrija en 1492, hasta la muerte de Calderón en 1681.[1]

Mientres esta dómina convertir n'universidaes del Imperiu, cola Monarquía Hispánica n'espansión. Viveru de profesionales de l'alministración y la política civil y relixosa na Península, nes Indies y nos territorios hispanos d'Europa. Coles mesmes, tres los conflictos relixosos de les Reformes, tresformar en bastiones del catolicismu militante, con una proyeición internacional qu'enchía los sos oríxenes peninsulares.[2] Dende finales del sieglu XVII, un procesu de decadencia universitaria al empar que social, dirá acentuándose hasta'l sieglu XX.[3][4]

ImportanciaEditar

Les universidaes españoles participaron viviegamente na rellumanza cultural del Sieglu d'Oru, especialmente Salamanca (con Coimbra) gracies al movimientu innovador que supunxo la Escuela de Salamanca, pero más palantre, al igual que les demás instituciones universitaries europees, nun fueron el centru del movimientu renovador del pensamientu científicu que llevó a la Revolución Científica, papel que correspondió a otres instituciones, como les sociedaes científiques y academies y a les mesmes publicaciones científiques y correspondencia que s'intercambiaben los científicos.[5]

En llinies xenerales la universidá permaneció enllancada nes formes repetitives de la escolástica medieval (magister dixit), tendentes a la perpetuación de los paradigmas dominantes (galenismu, xeocentrismu) y lo que se vieno en llamar neoescolástica. Sicasí, les sos cátedres y colexos acoyeron a personalidaes d'impresionante altor intelectual, y particularmente los españoles caracterizar por protagonizar un movimientu cultural de gran influencia que vieno recibiendo'l nome de humanismu español, dientro del cual puede acutase un grupu d'autores sol nome d'escuela de Salamanca.

Crear so dos modelos principales, el de colexo-universidá y el de convento-universidad. Nel primer modelu la enseñanza universitaria entamar nel senu d'una comunidá d'estudiantes escoyíos y becaos, curtios en númberu, austeramente gobernaos y suxetos a determinaos estatutos fundacionales ("Constituciones"). Nel modelu convento-universidad la enseñanza universitaria entamar nel senu d'una comunidá relixosa primeramente esistente.[6]

Universidaes mayores y menoresEditar

Los trés universidaes mayores castellanes d'Alcalá, Salamanca y Valladolid adquirieron la categoría de verdaderes universidaes de la Monarquía, y actuaron como centros dinámicos d'atracción y proyeición, atenuando la incidencia de les fuercies locales.

El restu seríen denominaes como universidaes menores, qu'atenderíen les necesidaes culturales y relixoses de redolaes locales, y fueron por ello sofitaes por prohomes y notables destacaos. Fueron creaes, na so mayoría, por mecenes eclesiásticos, y dalgunos seculares, que les dotaron con rentes del diezmu, delda pública o patrimonios personales. Les cátedres dir en númberu amenorgáu, llindándose a unes cuantes de gramática llatina, derechu o medicina, lo mesmo que de artes lliberales y teoloxía nel casu de los conventos. Les facilidaes pa realizar estudios locales, ensin los costos de desplazamientu y estancies, de la que les menores esixencies y mayor facilidá y baratura de los graos, contribuyiríen a amenorgar la vecería de les grandes universidaes imperiales, sobremanera nos sieglos XVII y XVIII.[7]

Colexos mayores y menoresEditar

Artículu principal: Colexu mayor
Artículu principal: Colexu menor

Nun hai que confundir les instituciones que representen los colexos coles universidaes, cuantimás cuando les califica de mayores y menores. Un Colexu Mayor yera una institución que daba formación universitaria de graos mayores (llicenciatura y doctoráu), amás de dar agospiamientu a los estudiantes. Dacuando yeren una especie d'allongamientu d'una Universidá, y otres fueron el xerme d'una Universidá. Mientres el Sieglu d'Oru español, solamente les universidaes mayores tuvieron colexos mayores:

Los Colexos Mayores orixinalmente taben destinaos a los estudiantes de méritu pero d'orixe modestu. Col tiempu estremar del so oxetivos iniciales a midida que les places qu'ufiertaben fueron monopolizadas polos fíos de la élite política española (aristocracia, nobleza y lletraos), fenómenu qu'algamó una rixidez total a partir de mediaos del sieglu XVII. Nun contestu de multiplicación de los títulos y escasez de cargos a desempeñar, estos postreros aseguráronse, por cooptación, l'accesu a los colexos de mayor prestíu, la meyor opción como trampolín p'aportar a brilloses carreres nes funciones más elevaes de los medios eclesiásticos o nos conseyos y audiencies.[9]

Los Colexos Menores (o a cencielles Colexos) yeren onde se daba'l grau menor: bachiller; que daquella yá sirvía pa exercer un oficiu. Había colexos menores tantu nes universidaes mayores como nes menores. Fueron especialmente numberosos en Salamanca y en Alcalá.[10][11][12]

Modelos universitariosEditar

  • Modelu claustral o medieval: descentralizáu y otorgaba el mayor poder al claustru d'estudiantes y profesores. Exemplu: Salamanca o Valladolid.
  • Modelu colexal o colexo-universidá: fundación particular por un preláu o un noble, del que dependíen tanto los sos oxetivos como les sos rentes. Funda un colexu col vistu bonu del Vaticanu, que va crecer hasta tresformase n'universidá. Teníen unes estructures ríxides y jerarquizadas, siendo presidíes pol rector y los escolinos. Exemplos: Sigüenza, Alcalá, Sevilla, Santiago de Compostela, Baeza, Osuna y Toledo.
  • Modelu conventual o convento-universidad: Conventu que se convierte n'universidá gracies a la bulda papal. Depende d'una orde relixosa, que controla y apodera la institución universitaria, y noma al rector y a los profesores. Exemplu: benedictina (Irache), jerónimos (El Escorial), xesuites (Gandía), dominicos (Orihuela, Ávila, Almagro, Tortosa, Solsona, Pamplona).
  • Modelu municipal o estudiu municipal: creaes a instancies de los conceyos, yeren calteníes y rexíes poles oligarquíes locales. Típicu de la Corona d'Aragón. Exemplos: Barcelona, Lérida, Valencia, Vich y Zaragoza.[13]

Distribución de les universidaes hispániquesEditar

Na península ibéricaEditar

Fundáronse 9 universidaes na península ibérica mientres el medievu (antes de 1475) ampliándose a 32 universidaes en redol a 1625. Correspondíen 18 universidaes a la Corona de Castiella, 12 a la Corona d'Aragón, y 2 al Reinu de Portugal.[14]

Cronoloxía de la so fundación:

La tabla que sigue recueye, n'orde cronolóxicu, les universidaes na península ibérica, arrexuntando primero les de la Corona de Castiella (CC), depués les de la Corona d'Aragón (CA) y a lo último, les del Reinu de Portugal (RP). (Puede ordenar per cualesquier campu clicando les fleches de la primer fila.)

Universidaes de la península ibérica (antes del sieglu XIX)
 
Nᵘ Localización Fundación

width=130px |Modelu | Cátedres

Observaciones
(CC) 01 Palencia 1208 1263 Medieval Artes, Teoloxía Creada como Estudiu Xeneral; nun consta que llegara a tener el títulu d'Universidá. 1241 ¿treslladada a Valladolid?
(CC) 02 Salamanca 1218 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía Créase como Estudiu xeneral; en 1254 otorgar el titulo d'Universidá.[16][17]
(CC) 03 Valladolid 1241 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1241 ¿treslladada dende Palencia?
1346 créase un Estudiu xeneral[18]
(CC) 04 Sigüenza 1489 1824 Colexal Artes, Gramática, Teoloxía 1824 incorporada a la Universidá d'Alcalá
(CC) 05 Santiago de Compostela 1495 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía [19]
(CC) 06 Alcalá de Henares 1499 1836 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1293 créase un Estudiu Xeneral
1836 cese de los estudios.[20]
1977 refúndase la Universidá d'Alcalá.
(CC) 07 Ávila 1504 1824 Conventual (dominicu) Artes, Gramática, Teoloxía 1996 fúndase la Universidá Católica d'Ávila
[21][22]
(CC) 08 Sevilla 1505 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1254 créase un Estudiu xeneral[23]
(CC) 09 Toledo 1520 1845 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1485 fúndase'l Colexu de Santo Catalina
(CC) 10 Universidá de Granada Granada 1531 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía
(CC) 11 Baeza 1538 1824 Colexal Artes, Gramática, Teoloxía [24][25][26]
(CC) 12 Oñate 1540 1901 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1869 Universidá llibre,
depués Real y Pontificia Universidá Vascu-Navarra
y depués Universidá Llibre Católica.[27][28][29]
(CC) 13 Osuna 1548 1824 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía [30][31][32]
(CC) 14 El Burgo de Osma 1550 1841 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía [33]
(CC) 15 Uviéu 1574 Colexal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía
(CC) 16 Almagro 1574 1824 Conventual (dominicu) Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía
(CC) 17 El Escorial 1587 ? Conventual (jerónimo) Artes, Gramática, Teoloxía
(CC) 18 Irache 1616 1824 Conventual (benedictín) Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía 1347 fúndase la Universidá de Sahagún, que foi treslladada a Irache
1544 fúndase'l Colexu d'Artes de Irache.[34][35]
(CC) 19 Pamplona 1630 1813 Conventual (dominicu) Artes, Gramática, Teoloxía [36][37]
(CC) 20 La Llaguna 1744 1845 Conventual (agustino) Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1701 Centru d'estudios cimeros de los relixosos agustinos.[38][39]
(CA) 01 Lérida 1300 1717 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía Refundada en 1991
(CA) 02 Huesca 1354 1845 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía
(CA) 03 Perpiñán 1379 1794 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1349 créase un Estudiu Xeneral
1979 refundación
(CA) 04 Girona 1446 1717 Medieval Artes, Gramática, Teoloxía | Refundada en 1991
(CA) 05 Barcelona 1450 1717 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1340 créase un Estudiu Xeneral
1842 la Universidá de Cervera treslladar a Barcelona.
(CA) 06 Valencia 1501 Municipal Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía [40]
(CA) 07 Zaragoza 1542 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1474 créase'l "Estudiu xeneral d'artes"[41]
(CA) 08 Gandía 1548 1772 Conventual (xesuita) Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía Hasta la espulsión de los xesuites.[42][43]
(CA) 09 Orihuela 1552 1835 Conventual (dominicu) Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía
(CA) 10 Tarragona 1571 1717 Seminario-Universidad Artes, Gramática, Teoloxía
(CA) 11 Vich 1599 1717 Municipal Artes, Gramática, Teoloxía 1997 refundación[44][45]
(CA) 12 Solsona 1614 1717 Conventual (dominicu) Artes, Gramática, Teoloxía [46][47]
(CA) 13 Tortosa 1645 1717 Artes, Gramática, Teoloxía [48]
(CA) 14 Palma de Mallorca 1691 1829 Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1483 créase'l Estudiu Xeneral Luliano
1978 refundación[49]
(CA) 15 Cervera 1717 1842 Corporación claustral Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía Fundada tres el treslláu y fusión de los siete universidaes catalanes.[50][51]
(RP) 1 Coimbra/Lisboa 1290 Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía
(RP) 2 Évora 1559 1759 Conventual (xesuita) Artes, Gramática, Teoloxía Refundada en 1973

N'AméricaEditar

Fundáronse 25 universidaes por toa América, a lo llargo de casi dos sieglos.[52] Taben distribuyíes: 5 en Perú, 4 en Chile, 3 en Méxicu y Ecuador, 2 na República Dominicana, Bolivia y Colombia, y una universidá n'Arxentina, Guatemala, Cuba y Venezuela.

  Universidaes hispanoamericanes
 
Nᵘ Denominación Fundación

Ciudad

País actual Observaciones
1 Real y Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino 1538 1823 Santu Domingu República Dominicana 1518 créase un Estudiu xeneral.
1914 fúndase la Universidá Autónoma de Santu Domingu
2 Real y Pontificia Universidá de San Marcos 1551 Lima Perú 1548 créase un Estudiu xeneral.
institución heredera actual Universidá Nacional Mayor de San Marcos
3 Real y Pontificia Universidá de Méxicu 1551 1865 Méxicu Méxicu 1910 fúndase la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu
1982 última reapertura Universidá Pontificia de Méxicu.
4 Real Universidá de La Plata 1552 1552 Sucre Bolivia Nun llegó a instalase.
5 Real y Pontificia Universidá de Santiago de la Paz y de Gorjón 1558 1767 Santu Domingu República Dominicana
6 Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino 1580 1861 Bogotá Colombia 1966 fúndase la Universidá Santu Tomás.
7 Universidá de San Fulgencio 1603 1786 Quitu Ecuador Fundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quito.[53]
8 Pontificia Universidá de San Ildefonso 1608 Lima Perú Foi escastada.
9 Universidá de Córdoba 1621 Córdoba Arxentina Actual Universidá Nacional de Córdoba.
10 Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino 1622 1747 Santiago de Chile Chile Foi escastada a mediaos del sieglu XVIII ante la creación de la Real Universidá de San Felipe.
11 Real y Pontificia Universidá de Mérida 1624 1767 Yucatán Méxicu 1922 fúndase la Universidá Autónoma de Yucatán.
12 Pontificia Universidá de San Ignacio de Loyola 1621 1767 Cuzco Perú
13 Universidá Pontificia Colexu Máximu de San Miguel.[54] 1625 Santiago de Chile Chile Foi escastada.
14 Pontificia de San Francisco Javier 1621 1767 Bogotá Colombia Foi suspendida en 1767. Darréu en 1930 restablecer col nome de l'actual Pontificia Universidá Javeriana.
15 Real y Pontificia Universidá de San Gregorio Magno 1622 1767 Quitu Ecuador Fundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quito.
16 Real y Pontificia Universidá de San Francisco Xavier 1624 Sucre Bolivia Actual Universidad San Francisco Xavier de Chuquisaca.
17 Real Universidá de San Carlos Borromeo 1676 Guatemala Actual Universidá de San Carlos de Guatemala.
18 Universidá de San Cristóbal 1677 Huamanga Perú Foi escastada mientres la segunda metá del sieglu XIX.
Reabierta en 1957 como Universidá Nacional de San Cristóbal de Huamanga.
19 Real y Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino 1681 1786 Quitu Ecuador Fundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quito.
20 Real Universidá de San Antonio Abá 1692 Cuzco Perú Actual Universidá Nacional de San Antonio Abá del Cuzco.
21 Universidá de San Jerónimo 1721 L'Habana Cuba Actual Universidá de L'Habana.
22 Real Universidá de Santa Rosa 1721 Caraques Venezuela Actual Universidá Central de Venezuela.
23 Universidá Pencopolitana 1724 1767 Concepción Chile
24 Real Universidá de San Felipe 1738 1839 Santiago de Chile Chile Actual Universidá de Chile
25 Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quito 1786 Quitu Ecuador Creada de la fusión de los trés universidaes ecuatorianes. En 1826 renombrada como Universidá Central de Quito.
26 Universidá de Guadalaxara 1792 Guadalaxara Méxicu

N'AsiaEditar

  Universidaes hispanofilipinas
 
Nᵘ Denominación Fundación

Ciudad

País actual Observaciones
1 Pontificia y Real Universidá de Santu Tomás 1645 Manila Filipines 1611 créase'l Colexu de La nuesa Señora del Santísimu Rosario.
2 Universidá de San Carlos 1783 Cebú Filipines 1595 créase'l Colexu de San Ildefonso.
1768 cierra pola espulsión de los xesuites.

ProfesoráuEditar

Hubo un nutríu númberu de profesores españoles qu'impartieron docencia n'universidaes de toa Europa, dende la que la perceición d'España y los sos intelectuales foi ambivalente, bien emponderadora nunos casos y bien crítica n'otros, sobremanera a midida que díbense estendiendo los tópicos de la propaganda antiespañola que recibieron el nome de lleenda negra.[55] Nuna citadísima espresión —respuesta al pidimientu de venir a España, y a la que s'atribuyeron toa clase de causes, dende rocees antijudíos hasta rocees antiinquisitoriales— Erasmo de Rotterdam, la cabeza del humanismu européu, llegó a dicir: nun me gusta España.[56]

 
Los xesuites fundaron instituciones educatives siguiendo l'espíritu de la contrarreforma por toa Europa, y fueron especialmente importantes pa la recuperación del catolicismu na Europa Central. Ente les sos bases en territoriu amigu (l'usu del vocabulariu militar ye carauterística d'esta Compañía) taben les de les cortes de los Habsburgu: Viena y Madrid. Na capital española abrió'l Colexu Imperial destináu a los fíos de la nobleza, tamién denomináu Seminariu de Nobles o Reales Estudios de San Isidro que nun tuvo la categoría d'universidá.

Humanistes españolesEditar

Artículu principal: Humanismu español

Destaquen Antonio de Nebrija (Grammatica 1492, Biblia Políglota Complutense 1502), [[Ambrosio de Morales]], [[Benito Arias Montano]] (bibliotecariu escurialense), [[Francisco Sánchez de los Balses]] (el Brocense), [[Francisco Sánchez «l'Escépticu»]], [[Fernán Pérez de Oliva]], [[Juan de Valdés]] (Diálogu de la llingua 1535), [[Juan Huarte de San Juan]], [[Juan Martínez Quixarru]] (Xilizu), [[López de Fuexos]] (el maestru de Cervantes), [[Luis Vives]], [[Miguel Servet]], etc.

Escuela de SalamancaEditar

Artículu principal: Escuela de Salamanca

Neoaristotélica, formada por teólogos y xuristes bien influyentes na conformanza de les modernes ciencies sociales: la economía (arbitrismo), el derechu y la teoría política (al traviés del derechu internacional o derechu de xentes, la teoría del tiranicidio, el discutiniu de los xustos títulos y un destacadísima forma d'aldericar los problemes xurídicu-políticos de la Monarquía Hispánica: les xuntes de teólogos y xuristes - Xunta de Burgos de 1512, y Xunta de Valladolid de 1550). A ella suelen adscribir personalidaes como Francisco de Vitoria, Bartolomé de las Casas, Domingo de Sotu, Francisco Suárez, Juan de Mariana, Luis de Molina, Martín de Azpilicueta, Melchor Cano, etc.

Reformes universitariesEditar

La normativa principal que determinó les carauterístiques de la educación universitaria mientres el Sieglu d'Oru español, y la posterior evolución de les universidaes, foi cronológicamente:

1559 Pragmática de Felipe IIEditar

La Pragmática de Felipe II de 22 de payares de 1559 torgaba a los estudiantes castellanos salir a les universidaes de fora del reinu (ampliáu en 1568 a los estudiantes de la Corona d'Aragón) que la so aplicación foi na práctica pocu rigorosa, y que la so motivación ye cuestionada pola historiografía.

1681Editar

Escoyeta de Lleis de los Reinos de les Indies promulgaes por Felipe II, Felipe III, Felipe IV y Carlos II ente 1562 y 1678. De les Universidaes, y Estudios xenerales y particulares. [57]

1771 Plan de ArandaEditar

El Conde de Aranda, el 14 de setiembre de 1771, decretó un plan d'estudios pa regular la enseñanza na Universidá d'Alcalá; na práctica yera'l modelu universitariu xeneral. Constaba de Facultá d'Artes (gramática, retórica, llingua griega, llingua hebrea, llingua arábiga, matemátiques y filosofía), Facultá de Medicina, Facultá de Teoloxía y Facultá de Xurisprudencia. [58]

1807 Plan CaballeroEditar

José Antonio Caballero en 1807 decretó'l Plan Xeneral de reforma universitaria, pol qu'intentó suprimir toes aquelles universidaes que, poles sos escases rentes, nun podíen sostener dignamente les sos enseñances: Almagro, Ávila, Baeza, Gandía, Irache, Oñate, Orihuela, Osma, Osuna, Sigüenza y Toledo. Amás, tamién intentó la uniformidá de los estudios universitarios. [59]

1814 Informe QuintanaEditar

Mientres el gobiernu de les Cortes de Cádiz, Manuel José Quintana ellaboró en 1813 el llamáu Informe Quintana (Proyectu de Decretu pal arreglu xeneral de la enseñanza pública), qu'el 7 de marzu de 1814 foi declaráu llei mientres el Trieniu Lliberal. Les universidaes mayores van ser nueve na Península (Salamanca, Santiago, Burgos, Zaragoza, Barcelona, Valencia, Granada, Sevilla y Madrid) y una en Canaries; y les universidaes mayores d'Ultramar van establecer en Méxicu, S. Luis Potosí, Guadalaxara, Mérida de Yucatán, Saltillo, Chihuahua, Guatemala, Manila, Havana, Lima, Llamargues, Caraques, Santiago y Santafé. [60]

1824 Plan CalomardeEditar

Francisco Tadeo Calomarde enllantó'l Plan lliterariu d'estudios y arreglu xeneral de les universidaes del Reinu de 14 d'ochobre de 1824. Modificaba de forma radical les enseñances universitaries que s'actualizaren mientres el trieniu lliberal y la curtia influencia napoleónica, suprimiendo bona parte de los estudios científicos en favor del Derechu y la Teoloxía. Les Universidaes d'Ávila, Osma, Sigüenza y Orihuela queden amenorgaes a Colexos, incorporaos los dos primeros a la de Valladolid, el de Sigüenza a la de Alcalá, y el de Orihuela a la de Valencia.[61]

1836 Plan del Duque de RivasEditar

El Duque de Rivas, el 4 d'agostu de 1836, decretó un Plan xeneral d'Instrucción Pública pol que la "tercer enseñanza entiende: 1º Les facultaes de Xurisprudencia, Teoloxía, Medicina y ciruxía, Farmacia y Veterinaria. 2º. Les escueles especiales de Caminos y canales, Mines, Agricultura, Comerciu, Belles Artes, Artes y oficios, y les que'l Gobiernu xulgue conveniente establecer en delantre, según riquir les necesidaes públiques. 3º Estudios d'erudición: Antigüedaes o arqueoloxía, Numismática y Bibliografía". [62][63]

1845 Plan PidalEditar

Pedro José Pidal y Carniado decretó'l 17 de setiembre de 1845 un nuevu Plan Xeneral d'estudios, pol que "les Universidaes d'España van quedar amenorgaes a diez nos puntos siguientes: Barcelona, Granada, Madrid, Uviéu, Salamanca, Santiago, Sevilla, Valencia, Valladolid y Zaragoza. Les de Canaries, Huesca y Toledo van convertir n'institutos de segunda enseñanza". Namái na Universidá de Madrid conferiráse'l grau de doctor y van faese los estudios necesarios pa llogralo. [64][65]

1857 Llei MoyanoEditar

Artículu principal: Llei Moyano

La Llei d'Instrucción Pública de 9 de setiembre de 1857, conocida como Llei Moyano por ser el so artífiz Claudio Moyano. Acutó la xestión de la enseñanza cimera y de les universidaes al Estáu; [66] y na práctica pervivió más d'un sieglu, hasta la Llei Xeneral d'Educación de 1970.

Ver tamiénEditar

ReferenciesEditar

  1. Luis Joseph Velázquez. Oríxenes de la poesía castellana. Málaga; 1754. p.66-7.
  2. Rodríguez-San Pedro -Y. La Edá Moderna: Universidaes de la Monarquía Católica. Plétora y diversidá. Universia. 2012.
  3. Pozo Ruiz A. Estáu xeneral de les universidaes españoles nel sieglu XVIII. 14/05/2012.
  4. Aguilar Piñal F. Los empiezos de la crisis universitaria n'España: antoloxía de testos del sieglu XVIII; introducción y selección de testos. Madrid: Ed. Maxisteriu Español; 1967.
  5. Ayu y González de Rapariego Y. Hestoria de les Universidaes Hispániques. Orixe y desenvolvimientu dende la so apaición hasta los nuesos díes. Madrid: 1957-1977.
  6. De la Fonte V. Hestoria de les universidaes, colexos y demás establecimientos d'enseñanza n'España. Madrid; 1884-1889.
  7. Escartín Sánchez Y. Universidaes mayores y menores. Un discutiniu na Cataluña del sieglu XVII. Revista Pedralbes. 2003; (23):187-202.
  8. Parráu de la Llamera JM. Palaciu de Santa Cruz (Hestoria). Universidá de Valladolid. 21/01/2012.
  9. Colexu Mayor. En: Arrazola L. Enciclopedia española de derechu y alministración (tomu IX). Madrid: Imprenta de la Revista de Llexislación y Xurisprudencia; 1856. p.694-708.
  10. Colexu Menor. En: Arrazola L. Enciclopedia española de derechu y alministración (tomu IX). Madrid: Imprenta de la Revista de Llexislación y Xurisprudencia; 1856. p.708.
  11. Pozo Ruiz A. Los Colexos universitarios y la decadencia universitaria. 14/05/2012.
  12. Valle Martín JL (coordinador). Colexos menores seculares de la Universidá d'Alcalá. Alcalá de Henares: Serviciu de publicaciones de la UAH; 2012.
  13. Fernández Luzón A. La Universidá de Barcelona nel sieglu XVI. Barcelona: Universitat de Barcelona; 2005. ISBN 84-475-2851-0
  14. Aznar López M, De Gaztelu y Quijano L. El sieglu de Fray Luis de Llión, Salamanca y la Renacencia. Ministeriu de Cultura, Xunta de Castiella y Llión, Universidá de Salamanca; 1991. ISBN 84-7483-784-7
  15. Rodríguez de San Pedro -Y. Les universidaes hispanes na Edá Moderna. Un balance. En: Les universidaes hispániques de la monarquía de los Austrias al centralismu lliberal. Congresu Internacional sobre Historia de les Universidaes Hispániques. Salamanca. 2000; 1:12.
  16. Rodríguez-San Pedro Bezares -Y. Hestoria de la Universidá de Salamanca: I trayeutoria y vinculaciones. Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2002. ISBN 84-7800-116-6
  17. Edá&hl=ye&sa=X&ei=GJkYT7nvG8i7hAex863PDA&vei=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Universidaes%20hisp%C3%A1nicas%3A%20colexos%20y%20conventos%20universitarios%20en%20la%20Edá&f=false Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (edit.). Salamanca y la so Universidá nel Primera Renacimientu: sieglu XV. Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2011.
  18. Hestoria y patrimoniu. Universidá de Valladolid. 21/1/2012.
  19. Barreiro Fernández JR. Hestoria de la Universidá de Santiago de Compostela: De los orígines al sieglu XIX (volume I). Universidá de Santiago de Compostela; 2000. ISBN 978-84-8121-776-6
  20. Gil García A. La Universidá d'Alcalá de Henares nel sieglu XVII, según los datos de les sos visites y reformes. Alcalá de Henares: Fundación Colexo del Rei; 2003. ISBN 84-95011-56-5
  21. Ayu CM. Orixe y desenvolvimientu de la que foi célebre Universidá d'Ávila (1504-1824). Ávila: Estudios Abulenses; 1954, 1:5-55.
  22. Herráez Hernández JM. Universidá y universitarios n'Ávila mientres el sieglu XVII. Analís y cuantificación. Ávila: Institución "Gran Duque d'Alba"; 1994.
  23. La primer etapa: 1505-1771. El Colexu-Universidá. Universidá de Sevilla.
  24. cleru.pdf Martínez Rojas FJ. San Juan d'Ávila y la formación cultural del cleru giennense nel inmediatu periodu pretridentino: la Universidá de Baeza. Humanismu Giennense. Universidá de Xaén.
  25. Álvarez Jiménez ME. La universidá de Baeza y el so tiempu (1538-1824). Boletín del Institutu d'Estudios Giennenses. 1961; (27):9-174. ISSN 0561-3590
  26. Arias de Saavedra Alías I. La universidá de Baeza na Edá Moderna. En: Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (eds.). Universidaes hispániques: colexos y conventos universitarios na Edá Moderna (II). Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2009. p.15-43.
  27. Lizaralde JA. Hestoria de la Universidá de Sancti Spiritus de Oñate. Tolosa; 1930.
  28. Ibarra Murillo J. Hestoria del monasteriu y de la Universidá Lliteraria de Oñate. Pamplona; 1939.
  29. González de Zátare JM, Ruiz de Ael M. Humanismu y Arte na Universidá de Oñate. Vitoria; 1989.
  30. La universidá de Osuna. Universidá de Sevilla.
  31. Rubio MS. El Colexu-Universidá de Osuna (1548-1824). Sevilla; 1976.
  32. Morenu de Sotu PJ, Ruiz Cecilia JI. L'antiguu edificiu de la Universidá de Osuna y el so complexu docente. Nueves perspectives. Cuadiernos de los Amigos de los Museos de Osuna. 2007; 9:46-54. ISSN 1697-1019
  33. Bartolomé Martínez B. Les academies de teoloxía, cánones y lleis na Universidá de Osma, 1790-1840. Burgense. 1982; XXII:301-32.
  34. Simón Pérez A. El Monasteriu y l'Universidá de Irache: inventariu del archivu (sieglos XVI-XIX). Pamplona: Fondu de Publicaciones del Gobiernu de Navarra; 2002.
  35. Colexu+y+Universidá+de+Irache.+Miscel%C3%A1nea+Alfonso+IX.+2008&ots=gPJ4Q9_292&sig=Or6h6SL9LCtwDiGyjg5n3hun-3Y#v=onepage&q=Ernesto%20Zaragoza%20y%20Pascual%20Profesores%20benedictinos%20d'el%20Colexu%20y%20Universidá%20de%20Irache&f=false Zaragoza y Pascual Y. Profesores benedictinos del Colexu y Universidá de Irache (sieglos XVI - XIX). Miscelánea Alfonso IX. 2008 (Salamanca 2009); 303-57.
  36. Salvador y Conde J. La Universidá de Pamplona nel s. XVII. Diputación Foral de Navarra; 1977. ISBN 978-84-235-0061-1
  37. Salvador y Conde J. La Universidá en Pamplona: proyeutos y realidaes. Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques, Instituto Jerónimo Zurita; 1949
  38. Núñez Muñoz MF (editores). Hestoria de la Universidá de La Llaguna (tomos I ya II). Tenerife: SPULL (Publicaciones Institucionales); 1998.
  39. Documentos pa la Hestoria de la ULL. Muséu de la Educación de la Universidá de La Llaguna
  40. Grau i Codina F. La Universitat de València i l'humanisme: «Studia Humanitatis» i renovació cultural a la Europa i al nou món. Universidá de Valencia; 2003. ISBN 84-370-5544-X
  41. Busqueta JJ, Pemán J (coord). -yos universitats de la Corona d'Aragó, ahir i avui. Ed Pórtic.
  42. García Trobat P. La Universitat de Gandia. En: Busqueta J, Pemán J. Les Universitats de la Corona d'Aragó. p.264-8.
  43. García Trobat P. Los graos de la Universitat de Gandía (1630-1772). En: Universidaes españoles y americanes. Valencia: CSIC; 1987. p.175-87.
  44. La Universitat Literària a l'Edat Modern. Universitat de Vic; 2012.
  45. La Universitat de Vic: el present. Universitat de Vic; 2012.
  46. Serra Vilaró J. La Universidá Lliteraria de Solsona. Barcelona; 1950.
  47. García Cárcel R. Hestoria de Cataluña, sieglos XVI-XVII, Volume 1. Ariel; 1985.
  48. Fernández Luzón A. La Universidá de Barcelona nel sieglu XVI. Barcelona: Universitat de Barcelona; 2005. p.86.
  49. Cronoloxía. Universidá de les Islles Baleares. 2012.
  50. Rubio y Borrás M. Hestoria de la Real y Pontificia Universidá de Cervera. Universidá de Barcelona; 1915.
  51. Prats J. La Universidá de Cervera: Les reformes borbóniques de los estudios cimeros en Cataluña. Lérida: Pagès Editors; 1993.
  52. Casáu Arboniés M, Alonso Marañón PM. Alcalá de Henares y América: un nexu universitariu. En: Gutiérrez Escudero A, Lavaina Cuetos LM (coord.). Estudios sobre América: sieglos XVI-XX. Sevilla: Asociación Española d'Americanistes; 2005. p.255-89.
  53. Avilés Pinu Y. Universidá de San Fulgencio. Enciclopedia del Ecuador. 2004.
  54. Guarda, Gabriel (1978). Historia urbana del reinu de Chile. Andrés Bello.
  55. Julián Juderías. La lleenda negra y la verdá histórica. 1914.
  56. Erasmo de Rotterdam. Non placet Hispania. En carta a Tomás Moru, xunetu de 1517.
  57. De les Universidaes, y Estudios xenerales y particulares. Llibru Primeru. Títulu 22. Mandaes imprimir y publicar por Carlos II. Madrid; 1681.
  58. Conseyu de la so Maxestá / Universidá d'Alcalá. Real Provisión, en que s'aprueba ya igua el Plan d'Estudios de la Universidá d'Alcalá. 14 de setiembre de 1771
  59. Pozo Ruiz A. La reforma universitaria de Caballero en 1807. 14/05/2012.
  60. Cortes Españoles / Comisión d'Instrucción Pública. Dictame y Proyectu de Decretu sobre l'arreglu xeneral de la Enseñanza Pública, presentaos a les Cortes pola so Comisión d'Instrucción Pública y mandaos imprimir por orde de les mesmes 7 de marzu de 1814.
  61. Plan lliterariu d'estudios y arreglu xeneral de les Universidaes del Reinu. Real Orde de 14 d'ochobre de 1824.
  62. Plan xeneral d'Instrucción Pública. Real decretu de 4 d'agostu de 1836.
  63. Gobernación. Arreglu provisional d'estudios pal próximu añu académicu. Real Orde de 29 d'ochobre de 1836.
  64. Ministeriu de la Gobernación d'España. Real decretu aprobando'l Plan Xeneral d'estudios de 17 de setiembre de 1845.
  65. Ministeriu de la Gobernación d'España. Resolvimientu aprobando'l Reglamentu pa la execución del Plan d'Estudios. 22 d'ochobre de 1845.
  66. Llei d'Instrucción pública, sancionada por S. M. en 9 de setiembre de 1857. Madrid: Imprenta Nacional; 1857.

BibliografíaEditar