Idioma inglés

llingua xermánica occidental orixinal d'Inglaterra
Uiquipedia:Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener/Archivu

L'idioma inglés ye una llingua xermánica occidental col so orixe n'Inglaterra. Tien unos 410 millones de falantes nativos, magar que como llingua franca mundial la cifra de persones que l'albidren pue ser de 1.100 millones.

Inglés
English
Faláu en Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of Canada.svg Canadá
Bandera de Australia Australia
Flag of New Zealand.svg Nueva Zelanda
Flag of Ireland.svg Irlanda
Bandera de Barbados Barbados
Flag of Sudan.svg Sudán
Bandera de Kenya Kenia
Flag of Tanzania.svg Tanzania
Flag of Zambia.svg Zambia
Flag of Zimbabwe.svg Zimbabue
Bandera de Botsuana Botsuana
Flag of Namibia.svg Namibia
Flag of Ghana.svg Ghana
Flag of Nigeria.svg Nixeria
Bandera de Sierra Lleona Sierra Lleona
Falantes 410 millones
Puestu 3u (Ethnologue 1996)
Familia Indoeuropéu

 Xermánicu
  Occidental
   Anglo-frisón
    Ánglicu
     Inglés

Estatus oficial
Oficial en 53 países
Naciones Xuníes
Xunión Europea
Mancomunidá de Naciones

Conseyu d'Europa
OTAN
TLCAN
OEA
Organización de la Conferencia Islámica
Pacific Islands Forum
UKUSA

Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 en
ISO 639-2 eng
ISO 639-3 eng
Anglospeak.png
Estensión del inglés
EN Code Symbol (ISO 639-1)

Ye descendiente d'idiomes falaos poles tribus xermániques d'Anglos, Saxones y Xutos asitiaos na fastera suroriental d'Inglaterra nel sieglu V, espardiéndose posteriormente sobre territorios ocupaos por idiomes celtes qu'angüaño sobreviven n'Escocia, Gales, Cornualles ya Irlanda.

Esti inglés ye conocíu como inglés antiguu, llueu influyíu pol noruegu antiguu de los invasores viquingos. La invasión normanda de 1066 fizo que la llingua de cultura fuera el francés, calteniéndose na alministración de xusticia hasta'l sieglu XVIII. L'inglés foi la llingua popular desprestixada hasta'l sieglu XV, conociéndose como Inglés mediu. Nesta dómina s'inxertaron pallabres d'orixe llatín, qu'anguaño formen la metá del vocabulariu. L'inglés perdió la mayor parte de les inflexiones propies del tueru xermánicu. Hacia l'añu 1500 tuvo llugar el llamáu Gran camudamientu vocálicu tresformando la llingua nel actual Inglés modernu.

Beowulf y los Cuentos de Canterbury son los meyores exemplos del inglés premodernu.

La obra de William Shakespeare tamién influyó nel inglés actual, asina como l'espardimientu del idioma por mor del imperiu británicu, que fizo que llingües de tou'l mundu influyeren nel léxicu.

Índiz

Distribución xeográficaEditar

Variedaes rexonalesEditar

EuropaEditar

  • Británicu - El emplegáu pola BBC ye consideráu el modelu d'idioma.
  • Irlandés
  • Escocés

AméricaEditar

  • Norteamericanu (Estaos Xuníos)
  • Canadianu
  • Caribeñu
  • Xamaicanu
  • Inglés de Terranova
  • Espanglish

OceaníaEditar

  • Australianu
  • Neozelandés

AsiaEditar

  • Indiu
  • Manglish
  • Singlish
  • Filipín

ÁfricaEditar

  • Liberianu
  • Sudafricanu

SoníosEditar

VocalesEditar

Alfabetu fonéticu internacional SAMPA pallabra
[i(:)] [i(:)] bead
[ɪ] [I] bid
[e(ɪ)] [e(I)] bayed
[ɛ] [E] bed
[æ] [{] bad
[ɒ] [Q] bod 1
[ɔ(:)] [O(:)] pawed 2
[a(:)] [a(:)] bra 2
[o(ʊ)] [o(U)] bode
[ʊ] [U] good
[u(:)] [u(:)] booed
[ʌ] [V] bud
[ɝ(:)] [3(`)(:)] bird 3
[aɪ] [aI] buy
[aʊ] [aU] bough
[ɔɪ] [OI] boy
[ə] [@] Rosa's 4
[ɨ] [1] roses 5

Notes:

Les vocales son les que más estremancia presenten ente les distintes rexones.

  1. En norteamericanu, el soníu correspondiente ye [A] (en SAMPA).
  2. Munchos dialeutos del norteamericanu nun tienen esta vocal.
  3. Nos dialeutos non-róticos, esti soníu ta meyor representáu con [ɜ:] (IPA)/[3:] (SAMPA)
  4. Munchos norteamericanos nun estremen ente estes dos vocales, pronunciándoles col soníu schwa ([ə]).
  5. Esti soníu ye tamién trescritu con [i] o [ɪ] (IPA)/[I] (SAMPA).

ConsonantesEditar

Esti sistema consonánticu del inglés usa símbolos del alfabetu fonéticu internacional (IPA) con símbolos SAMPA nos corchetes:

bilabial llabiodental interdental alveolar palato-alveolar palatal velar glotal
oclusiva oclusiva billabial sorda (p) [p] oclusiva billabial sonora (b) [b]]] oclusiva alveolar sorda (t) [t] oclusiva alveolar sonora (d) [d]]] oclusiva velar sorda (k) [k] oclusiva velar sonora (g) [g]
nasal nasal billabial (m) [m] nasal alveolar (n) [n] nasal velar ŋ [N] 1
flap flap alveolar ɾ [4] 2
fricativa llabiodental sorda [f] llabiodental sonora [v] dental sorda [T] dental sonora; [D] 3 alveolar sorda [s] alveolar sonora [z] postalveolar sorda [S] postalveolar sonora [Z] velar sorda [x] 4 glotal sorda [h]
africada tʃ [tS] dʒ [dZ]
approximant ʍ [W] 5 llabial-velar approximant|w [w] [[alveolar approximant|ɹ [r\] [[palatal approximant|j [j]
lateral approximant l [l]
  1. Engma (/ŋ/) n'acentos británicos nortiegos aparez solo enantes de /g/.
  2. /ɾ/ ye un alófonu de /t/ y /d/ en norteamérica. Ye'l soníu de "tt" o "dd" nes pallabres latter y ladder, que son homófones en norteamérica. Ye'l soníu de la "r" en asturianu (dientro de pallabra).
  3. En Cockney, les interdentales /θ/ and /ð/ tan uníes con /f/ and /v/, y notros dialeutos, como l'afroamericanu, /ð/ con /d/. #La fricativa velar sorda (/x/) ye usada por escoceses o galeses pa pallabres celtes como loch (`lax) ]
  4. W sorda (/ʍ/) alcuéntrase en escocés, clas alta británica, en parte del este de los Estaos Xuníos y Nueva Zelanda. Nos demás dialeutos pronúnciase /w/.

Orixe del vocabulariuEditar

L'orixe del actual vocabulariu ta influyíu pola llarga presencia normanda nel país asina como l'influxu del llatín al traviés de toles dómines. El porcentaxe de cada llingua ye'l que vien darréu:

EscrituraEditar

Usa l'alfabetu llatín. La ortografía nun ye fonolóxica sinon histórica, tando considerada como una de les llingües más abegoses d'aprender de les qu'usen esi alfabetu.

Enllaces esternosEditar