Idioma inglés

llingua xermánica occidental orixinal d'Inglaterra
(Redirixío dende Llingua inglesa)

L'idioma inglés ye una llingua xermánica occidental col so orixe n'Inglaterra. Tien unos 410 millones de falantes nativos, magar que como llingua franca mundial la cifra de persones que l'albidren pue ser de 1.100 millones.

Inglés
English
Faláu en Bandera del Reinu Xuníu Reinu Xuníu
 Estaos Xuníos d'América
 Canadá
Bandera de Australia Australia
 Nueva Zelanda
 Irlanda
Bandera de Barbados Barbados
 Sudán
Bandera de Kenya Kenia
 Tanzania
Bandera de Sudáfrica Sudáfrica
 Zambia
Bandera de Lesothu Lesothu
 Zimbabue
Bandera de Botsuana Botsuana
 Namibia
 Ghana
 Nixeria
Bandera de Sierra Lleona Sierra Lleona
Falantes 410 millones
Puestu 3ᵘ (Ethnologue 1996)
Familia Indoeuropéu

 Xermánicu
  Occidental
   Anglo-frisón
    Ánglicu
     Inglés

Estatus oficial
Oficial en 53 países
Naciones Xuníes
Xunión Europea
Mancomunidá de Naciones

Conseyu d'Europa
OTAN
TLCAN
OEA
Organización de la Conferencia Islámica
Pacific Islands Forum
UKUSA

Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 en
ISO 639-2 eng
ISO 639-3 eng

Estensión del inglés
EN Code Symbol (ISO 639-1)

Ye descendiente d'idiomes falaos poles tribus xermániques d'Anglos, Saxones y Xutos asitiaos na fastera suroriental d'Inglaterra nel sieglu V, espardiéndose posteriormente sobre territorios ocupaos por idiomes celtes qu'angüaño sobreviven n'Escocia, Gales, Cornualles ya Irlanda.

Esti inglés ye conocíu como inglés antiguu, llueu influyíu pol noruegu antiguu de los invasores viquingos. La invasión normanda de 1066 fizo que la llingua de cultura fuera el francés, calteniéndose na alministración de xusticia hasta'l sieglu XVIII. L'inglés foi la llingua popular desprestixada hasta'l sieglu XV, conociéndose como Inglés mediu. Nesta dómina s'inxertaron pallabres d'orixe llatín, qu'anguaño formen la metá del vocabulariu. L'inglés perdió la mayor parte de les inflexiones propies del tueru xermánicu. Hacia l'añu 1500 tuvo llugar el llamáu Gran camudamientu vocálicu tresformando la llingua nel actual Inglés modernu.

Beowulf y los Cuentos de Canterbury son los meyores exemplos del inglés premodernu.

La obra de William Shakespeare tamién influyó nel inglés actual, asina como l'espardimientu del idioma por mor del imperiu británicu, que fizo que llingües de tol mundu influyeren nel léxicu.

Distribución xeográfica editar

Ye la primer llingua en: Antigua, Australia Les Bahames, Barbados, Bermuda, Dominica, Estaos Xuníos, Granada, Guyana, Nueva Zelanda, Reinu Xuníu, Saint Kitts y Nevis, San Vicente y Les Granadines, Saint Lucia, Trinidá y Tobagu, Xamaica y Xibraltar.

Ye primer llingua en Belize (col castellanu), Canadá (col francés), India (col hindi y otres 17 llingües nos distintos estaos), Irlanda (col irlandés), Singapur (col malayu, chinu, tamil) y Sudáfrica (col zulú, xosa, afrikaans y sotho septentrional).

Ye llingua oficial, magar que non la nativa en Camerún, Filipines, Islles Fixi, Gambia, Ghana, Ḥong Kong, Kenia, Kiribati, Lesothu, Liberia, Malta, les Islles Márxal, Estaos Federaos de Micronesia, Namibia, Nixeria, Papúa Nueva Guinea, Paquistán, Samoa, les Islles Salomón, Sierra Lleona, Suazilandia, Tanzania, Zambia y Zimbabue.

Variedaes rexonales editar

Europa editar

  • Británicu - El emplegáu pola BBC ye consideráu'l modelu d'idioma.
  • Irlandés
  • Escocés

América editar

  • Norteamericanu (Estaos Xuníos)
  • Canadianu
  • Caribeñu
  • Xamaicanu
  • Inglés de Terranova
  • Espanglish

Oceanía editar

  • Australianu
  • Neozelandés

Asia editar

  • Indiu
  • Manglish
  • Singlish
  • Filipín

África editar

  • Liberianu
  • Sudafricanu

Soníos editar

Vocales editar

 
Según IPA
Alfabetu fonéticu internacional SAMPA pallabra
[i(:)] [i(:)] bead
[ɪ] [I] bid
[e(ɪ)] [e(I)] bayed
[ɛ] [E] bed
[æ] [{] bad
[ɒ] [Q] bod 1
[ɔ(:)] [O(:)] pawed 2
[a(:)] [a(:)] bra 2
[o(ʊ)] [o(U)] bode
[ʊ] [U] good
[u(:)] [u(:)] booed
[ʌ] [V] bud
[ɝ(:)] [3(`)(:)] bird ³
[aɪ] [aI] buy
[aʊ] [aU] bough
[ɔɪ] [OI] boy
[ə] [@] Rosa's 4
[ɨ] [1] roses 5

Notes:

Les vocales son les que más estremancia presenten ente les distintes rexones.

  1. En norteamericanu, el soníu correspondiente ye [A] (en SAMPA).
  2. Munchos dialeutos del norteamericanu nun tienen esta vocal.
  3. Nos dialeutos non-róticos, esti soníu ta meyor representáu con [ɜ:] (IPA)/[3:] (SAMPA)
  4. Munchos norteamericanos nun estremen ente estes dos vocales, pronunciándoles col soníu schwa ([ə]).
  5. Esti soníu ye tamién trescritu con [i] o [ɪ] (IPA)/[I] (SAMPA).

Consonantes editar

Esti sistema consonánticu del inglés usa símbolos del alfabetu fonéticu internacional (IPA) con símbolos SAMPA nos corchetes:

bilabial llabiodental interdental alveolar palato-alveolar palatal velar glotal
oclusiva oclusiva billabial sorda (p) [p] oclusiva billabial sonora (b) [b]]] oclusiva alveolar sorda (t) [t] oclusiva alveolar sonora (d) [d]]] oclusiva velar sorda (k) [k] oclusiva velar sonora (g) [g]
nasal nasal billabial (m) [m] nasal alveolar (n) [n] nasal velar ŋ [N] 1
flap flap alveolar ɾ [4] 2
fricativa llabiodental sorda [f] llabiodental sonora [v] dental sorda [T] dental sonora; [D] ³ alveolar sorda [s] alveolar sonora [z] postalveolar sorda [S] postalveolar sonora [Z] velar sorda [x] 4 glotal sorda [h]
africada tʃ [tS] dʒ [dZ]
approximant ʍ [W] 5 llabial-velar approximant|w [w] [[alveolar approximant|ɹ [r\] [[palatal approximant|j [j]
lateral approximant l [l]
  1. Engma (/ŋ/) n'acentos británicos nortizos aparez solo enantes de /g/.
  2. /ɾ/ ye un alófonu de /t/ y /d/ en norteamérica. Ye'l soníu de "tt" o "dd" nes pallabres latter y ladder, que son homófones en norteamérica. Ye'l soníu de la "r" en asturianu (dientro de pallabra).
  3. En Cockney, les interdentales /θ/ and /ð/ tan uníes con /f/ and /v/, y notros dialeutos, como l'afroamericanu, /ð/ con /d/. #La fricativa velar sorda (/x/) ye usada por escoceses o galeses pa pallabres celtes como loch (`lax) ]
  4. W sorda (/ʍ/) alcuéntrase en escocés, clas alta británica, en parte del este de los Estaos Xuníos y Nueva Zelanda. Nos demás dialeutos pronúnciase /w/.

Orixe del vocabulariu editar

L'orixe del actual vocabulariu ta influyíu pola llarga presencia normanda nel país asina como l'influxu del llatín al traviés de toles dómines. El porcentaxe de cada llingua ye'l que vien darréu:

Escritura editar

Usa l'alfabetu llatín. La ortografía nun ye fonolóxica sinón histórica, tando considerada como una de les llingües más abegoses d'aprender de les qu'usen esi alfabetu.

Pronunciación editar

Aqui amuésase la pronunciación de lletres o diágrafos del inglés.

Lletra o diágrafu Fonemes
A, a /a/ /ae/ /ə/ /ɛ/ /e/
B, b /b/
C, c /s/ /k/
Ch, ch /t͡ʃ/ /k/
D, d /d/ /ð/
E, e /e/ /ɛ/ /ə/ /ĩ/
F, f /f/
G, g /g/ /ʒ/
H, h /h/ /x/
I, i /i/ /a/
J, j /ʒ/
K, k /k/
L, l /l/
M, m /m/
N, n /n/
Ng, ng /ŋg/ /nʒ/
O, o /o/ /ɔ/ /ɑ/ /ə/ /ʊ/
P, p /p/
Ph, ph /f/
Q, q /kw/
R, r /ɾ/ /ɺ/
S, s /s/
Sh, sh /ʃ/
T, t /t/
Th, th /θ/ /ð/
Ti, ti /ʒ/
U, u /ɑ/ /ʌ/ /o/
V, v /v/
W, w /w/
X, x /ks/ /z/
Y, y /j/
Z, z /z/

Referencies editar

Enllaces esternos editar