Abelmoschus esculentus

El quimbombó, quingombó, gombo, molondrón, ocra, okra o bamia, Abelmoschus esculentus, ye una fanerógama tropical de frutu comestible, orixinaria d'África y perteneciente a la familia de les malvacees. En Méxicu llámase-y tamién abelmosco.[1]

Commons-emblem-notice.svg
 

Infobox plantae.png

Abelmoschus esculentus
Quingombó
Hong Kong Okra Aug 25 2012.JPG
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Orde: Malvales
Familia: Malvaceae
Xéneru: Abelmoschus
Especie: A. esculentus
(L.) Moench, 1794
[editar datos en Wikidata]
Flor, detalle.

DescripciónEditar

Ye una planta añal o perenne de porte argutu. El so robustu tarmu central puede algamar los 1,75 m d'altor y hasta 3 m en zones tropicales. Xeneralmente desenvuelve cañes que nacen de les axiles de les fueyes del tarmu central. Les fueyes son palmotiaes, pentalobulaes les cimeres, trilobulaes les entemedies y acorazonaes con hendidura na paré basal y cantu festoneáu les inferiores.El fexe presenta color verde escuru nes fueyes más adultes y verde claru nes nueves. El viesu puede ser verde claro nes variedaes de frutu verde, verde amarellentáu nes de frutu mariellu y d'un color granate pa les de frutu coloráu. Les flores, axilares, solitaries, pentámeras y con curtia peciolu, son de color blancu-amarellentáu y con mácula color púrpura o malva na base de los pétalos. El frutu, erecto y pedunculáu, ye una cápsula polilocular de forma cónica que puede llegar a algamar los 30 cm de llargor y los 3,5 cm de diámetru na so base. Pueden ser asurcaos o llisos, con dehiscencia llonxitudinal nel so maduror, de color verde, mariellu o colloráu según les variedaes. La grana madura ye de color gris escuru, de forma práuticamente esférica y unos 3 mm de diámetru.[2]

Los frutos tienen de collechase enantes de la so plena maduración, pos sinón pónense rápido fibrosos y endurecen.

 
Frutos, variedá verde.

Nomes vernáculosEditar

El nome ocra/okra paez venir de la llingua Nvi del Oeste d'África, concretamente del vocablu “nkruman” y “okwuru” en llingua igbo de Nixeria. Úsase asina, con grafíes diverses, en munchos países, ente ellos Arxelia, Tunicia (nestos dos últimos emplégase tamién el vocablu “gnawia”/“ganaouia”), Alemaña, Estaos Xuníos - a partir d'una variante de Filipines (“okro”).

El vocablu quingombó, de procedencia tamién africana - a partir de “ki-ngombo” y les sos variantes na llingua Bantú d'Angola, estendióse y deformó en munches rexones: Rusia, talo como o como “Gombo”, Portugal y Brasil (“quiabo”), parte d'Estaos Xuníos, Francia, Holanda, Caribe hispanu con “quimbombó” o “quingombó”, “chimbombó” o “guigambó" (Venezuela,[3] Cuba, Puertu Ricu,...).

L'otru nome bien corriente ye bamia, y la so variantes ortográfica “bamya”, usáu en Grecia, Arabia, Albania, Turquía - onde empleguen igualmente'l vocablu “lalo” (esti postreru curiosamente usáu tamién en Mauriciu...), Bulgaria y Bosnia.

Esisten munchos otros nomes más locales, por casu: “m'loukhyya” en Marruecos, “therere” (Chichewa) y “derere” (Tumbuka) en Malaui, “ñajú” en Panamá, “molondrón” na República Dominicana, el nome Hindi/Urdu “bhendi”, “bhindi” o “bendai” n'India, Paquistán, Bangladex, y de cutiu en Gran Bretaña.

Na mariña caribe colombiana, recibe'l nome de “candia” y sirve como base d'un platu conocíu como “guisu de candias” el cual ye d'habitual preparación especialmente nos departamentos de Sucre, Córdoba y Madalena.

A lo último otros vocablos ensin orixe y aplicación local particular: ají turcu, algalia, angelonia, yerba de culiebra, cuernu griegu, deos de señora, candia.

GastronomíaEditar

Les granes madures, turraes, pueden utilizase pa preparar un sucedaneu del café, como se fai en Nicoya. El frutu contién una sustanza mucilaginosa (de testura xelatinosa) útil pa entestar sopes y ragús. Encamiéntase escoyer gombos bien coloriaos de menos de 1 dm de llargu por que nun tean demasiáu duros. El gombo cómese crudu o cocíu y forma parte de los múltiples platos creoles. Utilízase especialmente na preparación del calalou o caralcu (en Cayena).

Ocra, cruda
 
Gombo al estilu de Luisiana
Tamañu de porción
Enerxía 31 kcal 129 kJ
Carbohidratos 7.03 g
 • Fibra alimentaria 3.2 g
Grases 0.10 g
 • saturaes 0.2
 • poliinsaturaes 0.2
Proteínes 2.0 g
Retinol (vit. A) 132 μg (15%)
Tiamina (vit. B1) 0.3 mg (23%)
Riboflavina (vit. B2) 0.3 mg (20%)
Niacina (vit. B3) 2.0 mg (13%)
Vitamina B6 0.1 mg (8%)
Vitamina B12 0 μg (0%)
Vitamina C 31 mg (52%)
Vitamina E 0.8 mg (5%)
Vitamina K 122 μg (116%)
% de la cantidá diaria encamentada p'adultos.
Fonte: Base de datos de nutrientes del USDA.
[editar datos en Wikidata]

Combínase bien col tomate, la cebolla, el pimientu, l'ñame, según col curry, el cilantro, el oriéganu, el llimón y el vinagre. Ye una verdura fráxil, que se caltién de dos a tres díes na nevera nuna bolsa de papel.

Dacuando escaecíu nos restoranes d'Europa, nun asocede lo mesmo n'América y Oriente, onde'l so consumu ye masivu. Con mueyu de tomate, ye un platu típicu en Grecia.

ProducciónEditar

Producción en tonelaes. Cifres 2011
Datos de FAOSTAT[1] (FAO)

India 5.784.000
Nixeria 1.060.620
Iraq 158.000
Costa de Marfil 129.374
Paquistán 102.577
Exiptu 89.081
Ghana 80.000
Camerún 65.800
Otros países 317.881

Usos melecinalesEditar

Dada la so rica producción de mucílagu, ye emoliente y pectoral. Pa tratar l'anxina y les afecciones de gargüelu, un remediu ye poner a remueyu les sos fueyes mientres una nueche n'agua fervida conteniendo la so mucílagu pa faer gargarismos.

Pa curar l'ántrax (nun confundir col carbunclu), puede utilizase en cataplasmes y, contra'l resfriáu y la tos, en fervinchu.

Pa tratar les infeiciones por estafilococos nes uñes pueden utilizase, coles mesmes, cataplasmes coles sos fueyes y raigaños.

EcoloxíaEditar

De les fueyes d'esta planta aliméntense les canesbes de la polilla Acontia nitidula.

TaxonomíaEditar

Abelmoschus esculentus describióse primero por Carlos Linneo como Hibiscus esculentus en 1753 (Species Plantarum, vol, 2, p. 696[2]) ya incluyida nel xéneru Abelmoschus por Conrad Moench y publicáu por él en Methodus Plantes Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi, 2, p. 617 en 1794.[4]

Sinonimia
  • Abelmoschus bammia Webb
  • Abelmoschus longifolius (Willd.) Kostel.
  • Abelmoschus officinalis (DC.) Endl.
  • Abelmoschus praecox Sickenb.
  • Abelmoschus tuberculatus Pal & Singh
  • Abelmoschus tuberculatus var. deltoidefolius T.K.Paul & M.P.Nayar
  • Hibiscus esculentus L. basónimu
  • Hibiscus longifolius Willd.[5]

Ver tamiénEditar

ReferenciesEditar

  1. Malaret, Augusto (1970). Lexicón de Fauna y Flora (n'español). Comisión Permanente de l'Asociación d'Academies de la Llingua Española, páx. vii + 569.
  2. Cultivu de la okra n'España - Ministeriu d'Agricultura, Pesca y Alimentación, Fueyes divulgadores nᵘ2126HD, Madrid, 2007 - ISBN.:978-84-491-0
  3. Chimbombo, en Diccionariu Llibre
  4. «Abelmoschus esculentus». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  5. Abelmoschus esculentus en The Plant List

BibliografíaEditar

  1. AFPD, 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
  2. CONABIO, 2009. Catálogu taxonómicu d'especies de Méxicu. Cap. nat. Méxicu 1.
  3. Correa A., M. D., C. Galdames & M. S. de Stapf 2004. Catálogu de les Plantes Vasculares de Panamá. Cat. Pl. Vasc. Panamá 1.
  4. Flora of China Editorial Committee, 2007. Fl. China Vol. 12.
  5. Standley, P. C. & J. A. Steyermark 1949. Malvaceae. In Standley, P.C. & Steyermark, J.A. (Eds), Flora of Guatemala - P art VI. Fieldiana, Bot. 24(6): 324–386.

Enllaces esternosEditar