Ilesia Católica

(Redirixío dende Ilesia católica)
Wikipedia:Wikipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener/Archivu

La Ilesia Católica, tamién conocida como Ilesia Católica Romana, ye la mayor de les ilesies cristianes, con más de 1.270 millones de fieles bautizaos en tol mundu[1]. Ye la más antigua de les instituciones internacionales de funcionamientu ininterrumpíu[2], y como talo tien xugao un papel destacáu na historia y el desarrollu de la civilización occidental[3]. La Ilesia ta formada por cuasi 3.500 diócesis, tamién llamaes ilesies locales, espardíes per tol mundu y gobernada, caúna, por un obispu. El Papa, Vicariu de Cristu y socesor del apóstol San Pedru, ye l'obispu de Roma, el cabezaleru de toa la Ilesia Católica[4], depositariu del ministeriu universal de Pedru y responsable de la xunidá y la corrección doctrinal de les enseñances de la Ilesia. El gobiernu de la organización ta centralizáu na Santa Sede, allugada na pequeña nación independiente de Ciudá del Vaticanu, asitiada metanes Roma, y de la qu'el papa ye'l so xefe d'estáu.

El Cristu na Cruz, símbolu de la Ilesia Católica

Les creyencies cristianes del catolicismu fúndense no recoyío nel Credu de Nicea. La Ilesia Católica enseña que hai namái una ilesia, santa, católica ya apostólica, fundada por Xesucristu na Gran Comisión[5][6]; y que los sos obispos son los sucesores de los apóstoles de Cristu y el papa, el primeru d'ente ellos, ye'l socesor de San Pedru, a quien Cristu-y dio la primacía sobro los demás apóstoles[7]. Caltién que mantiene les práctiques de la fe cristiana orixinal, qu'esta-y foi tresmitida pola tradición sagrada[8] y que ye, pola mor de la guía del Espíritu Santu, infalible. Pesie a la so xunidá coesisten nella bayura de tendencies teolóxiques ya espirituales[9][10], espeyaes na esistencia d'una Ilesia Llatina, 23 Ilesies católiques orientales y cientos d'instituciones monástiques, delles mendicantes, delles de clausura y delles terciaries.

De los sos siete sacramentos el principal d'ellos ye la Eucaristía, que se cellebra llitúrxicamente na misa[11]. La Ilesia enseña que, al traviés de la consagración por un sacerdote, el pan y el vinu del sacrificiu eucarísticu conviértense nel cuerpu y la sangre de Xesucristu: ye la doctrina de la transubstanciación. La Vírxe María ye venerada nesta ilesia como Ma de Dios y Reina de los Cielos[12], y la so imaxe ye oxetu de veneración en milenta imaxes espardíes per santuarios marianos de tol mundu. Les sos enseñances inclúin la creyencia na misericordia divina, na santificación al traviés de la fe y l'espardimientu del Evanxeliu, y tamién la doctrina social de la Ilesia, que pon l'enfotu na axuda voluntaria a los enfermos, los probes y los aflixíos al traviés de les obres de misericordia corporales ya espirituales. La Ilesia Católica ye'l mayor proveedor non gubernamental d'educación y sanidá del mundu[13].

El so pensamientu dirixó primeru ya influyó dempués la filosofía, la cultura, l'arte y la ciencia occidental. Anguaño, los sos fieles estiéndense per tol mundu, y de magar el sieglu XX la mayoría vive nel hemisferiu sur como resultáu, d'una banda, de la progresiva secularización d'Europa, y d'otra de la persecución que sufren los cristianos nel Oriente Mediu. La Ilesia Católica yera una cola Ilesia Ortodoxa hasta'l Cisma d'Oriente de 1054, resultáu de diferencies insalvables ente les dos ilesies sobre la cuestión de l'autoridá del papa sobro los demás obispos. Hasta'l conciliu d'Éfesu de 431 la Ilesia del Oriente almitía la idea de la primacía papal, y tamién les Ilesies ortodoxes orientales hasta'l conciliu de Calcedonia de 451: le estremadura ente toes elles foi resultáu de diferencies teolóxiques, non organizatives. Al cisma d'Oriente siguiolu, nel sieglu XVI, la Reforma protestante, que supunxo la ruptura de parte de los obispos, sacerdotes y fieles cola Ilesia y dio llugar al nacimientu ya espoxigue del protestantismu. Dende finales del sieglu XX la Ilesia ye percriticada poles sos enseñances sobre la sexualidá, pola so negativa a ordenar sacerdotises muyeres y pol so manexu de los casos d'abusu sexual nos que participaran sacerdotes.

La Ilesia dirixe miles d'ilesies, hospitales y orfanatos alredor del mundu, y ye, amás del mayor proveedor non gubernamental d'educación y asistencia sanitaria nel mundu, responsable de bien d'actividaes humanitaries n'estayes perdiferentes: infancia, refuxaos, probes... Foi, por últimu, responsable de la fundación de la mayoría de les primeres universidaes que se crearon, y sigue siendo anguaño un importante proveedor d'educación superior.

NomeEditar

 
San Ignaciu d'Antioquía ye l'autor de la primer referencia escrita na qu'apaez la espresión "católica" pa referise a los siguidores de Xesús (Ignaciu, el portador de Dios, cuadru de Ioann Apakass, sieglu XVII, conserváu nel muséu Pushkin de Moscú).

L'usu más antiguu conserváu del términu católica (del griegu καθολικός, romanizáu katholikos), que significa lliteralmente universal, pa referise a la Ilesia ye del añu 110[14]: apaez na Carta d'Ignaciu a los Esmirneanos, escrita por san Ignaciu d'Antioquía[15], el mesmu autor del que se sepa qu'usó, alredor del añu 100, el términu Cristiandá (en griegu Χριστιανισμός) pa referise a los discípulos de Xesús. Nes Llectures Catequétiques, escrites alredor del 350 por san Cirilu de Xerusalén, el nome Ilesia Católica entamó a usase pa estremar a esti grupu d'otros grupos relixosos que tamién se nomaben "la ilesia" a ellos mesmos[16][17]. La noción católica, d'universalidá, foi afitada en 380 nel edictu De fide Catolica, promulgáu por Teodosio I, el caberu emperador en gobernar al tiempu les metaes occidental ya oriental del Imperiu romanu, cuando estableció a esta ilesia como relixón oficial del imperiu.

De magar el cisma d'Oriente de 1054 la Ilesia d'Oriente adoptó pa sigo'l axetivu ortodoxa como'l so epítetu distintivu, magar qu'el so nome oficial sigue siendo Ilesia Ortodoxa Católica[18], y la Ilesia Occidental que vive en comunión cola Santa Sede tomó católica como'l so epítetu distintivu, y conservolo tres de la Reforma Protestante de finales del sieglu XVI. El términu católica romana aparez ocasionalmente en documentos tanto de la Santa Sede, especialmente cuando se dirixe a determinaes conferencies episcopales nacionales, como de delles diócesis.

El nome Ilesia Católica, aplicáu al conxuntu d'esta ilesia, ta oficializáu neto nel Catecismu de la Ilesia Católica (1990) que nel Códigu de Derechu Canónicu (1983). Y foi utilizáu nos documentos del Conciliu de Trento (15451563)[19], del Conciliu Vaticanu I (18691870)[20] y el Conciliu Vaticanu II (1962–1965)[21], amás de milenta otros documentos oficiales[22].

OrganizaciónEditar

La Ilesia Católica sigue, na so organización de gobiernu, un sistema episcopal, llideráu por obispos, persones ordenaes, esto ye, que recibieron el sacramentu del orde sacerdotal, a les que se-yos da una xurisdicción formal de gobiernu, xeneralmente territorial, dientro la ilesia[23][24]. Hai trés niveles dientro'l cleru: l'episcopáu, compuestu por obispos con xurisdicción sobro un área xeográfica nomada diócesis o eparquía; el presbiteriáu, formáu por sacerdotes ordenaos polos obispos y que trabayen dientro les diócesis llocales o n'órdenes relixoses; y el diaconáu, compuestu por diáconos qu'axuden a obispos y sacerdotes n'estremaes funciones del so ministeriu. El cabezaleru de la Ilesia ye l'obispu de Roma, el papa, que la so xurisdicción ye nomada Santa Sede. Parallelamente a la estructura diocesana hai bayura d'instituciones relixoses que funcionen autónomamente, dalgunes embaxu la xurisdicción del so obispu llocal pero les más de les veces suxetes namái a l'autoridá del papa. La mayoría d'estes instituciones son namái d'homes o de muyeres, pero hai dalgunes nes que conviven persones de los dos sexos. Arriendes de les persones ordenaes hai seglares, persones non ordenaes, qu'axuden en diferentes funciones llitúrxiques demientres el cultu.

Santa Sede, papáu, Curia Romana y Colexu CardenaliciuEditar

 
"Darete les llaves del Reinu de los cielos. Lo qu'arreyes na tierra, arreyaráse en cielu, lo que desarreyes na tierra, desarreyarase en cielu", díxo-y Xesús a Pedru nel evanxeliu de San Matéu (16:1919). Les dos llaves cruciaes, una dorada ya otra platiada, del escudu de la Santa Sede simbolicen les llaves de Simón Pedro y representen el poder del papáu pa facer y desfacer. La tiara papal, con trés corones, simboliza'l triple poder del papa como "pa de los reis", "gobernador del mundu" y "vicariu de Cristu". La cruz dorada asitiada sobre la bola del mundu que corona la tiara simboliza la soberanía de Xesucristu.

El cumal de la xerarquía de la Ilesia Católica ocúpalu l'obispu de Roma, que recibe'l nome de papa (del llatin papa, pa)[23]. L'actual, de nome Franciscu, ye'l 266u papa, y foi escoyíu nún cónclave papal el 13 de marzu de 2013.

El oficiu del papa ye'l papáu. La Ilesia Católica considera que Cristu instituyó'l papáu al dá-y les llaves del cielu a san Pedru. La xurisdicción eclesiástica papal ye nomada Santa Sede (Sancta Sedes en llatín) o Sede Apostólica (esto ye, la sede del apóstol Pedru)[25][26]. Al serviciu directu del papa ta la Curia Romana, el cuerpu de gobiernu central de la Ilesia, que trabaya nos asuntos cotidianos rellacionaos cola so organización.

El papa ye, tamién, soberanu de la Ciudá del Vaticanu[27], un enclave dientru de Roma que ye una entidá xurídicamente distinta de la Santa Sede. Ye na so condición de cabezaleru de la Santa Sede, y non como soberanu de la Ciudá del Vaticanu, como'l papa recibe embaxadores d'otros estaos a los qu'unvia tamién los sos propios representantes diplomáticos. La Santa Sede tamién concede órdenes, condecoraciones y medalles; un exemplu d'elles son les órdenes de caballería que surdieron na Edá Media.

La basílica de San Pedru, el templu más famosu de Roma, asítiase nel llugar nel que la tradición considera que ta la tumba de Pedru, pero esta nun ye la catedral del papa. La so catedral como obispu de la diócesis de Roma ye l'archibasílica de San Xuan de Letrán. Esta asítiase na ciudá de Roma, en territoriu italianu, magar que tien privilexos d'extraterritorialidá qu'esti país-y concedió a la Santa Sede.

La dignidá de cardenal ye un rangu honoríficu concedíu polos papes a determinaos clérigos, que pueden ser miembros de la Curia Romana, obispos de grandes ciudaes del mundu o teólogos importantes. El papa puede acudir en busca de conseyu y d'axuda pal gobiernu de la Ilesia al Colexu Cardenaliciu, formáu por tolos cardenales del mundu. Esti colexu ye'l que, cuando un papa muerre o abdica, aconceya pa elixir un nuevu papa. Tolos cardenales menores de 80 años formen, nesa circunstancia, un colexu electoral qu'aconceya de siguío hasta nombrar un nuevu papa[28]. Magar qu'esti conceyu, nomáu cónclave papal, puede escoyer a cualisquier católicu de sexu masculín como papa dende 1389 tolos papes foran primero cardenales[29].

Códigu de Derechu CanónicuEditar

ReferenciesEditar

  1. «L'Annuario Pontificio 2015 e l' "Annuarium Statisticum Ecclesiae" 2014».
  2. Noll MA, The New Shape of World Christianity, p. 191. IVP Academic, Downers Grove, 2009.
  3. O'Collins, Introducción.
  4. Constitución dogmática de la Ilesia Lumen Gentium. Conciliu Vaticanu II, 21 de payares de 1964.
  5. Vatican congregation reaffirms truth, oneness of Catholic Church, noticia na web Catholic News Service (10 de xunetu de 2007).
  6. Bokenkotter T, A Concise History of the Catholic Church, p. 7. Nueva York, Double Day, 2004. ISBN 978-0-307-42348-1.
  7. Evanxeliu de San Matéu, 16:19.
  8. Catecismu de la Ilesia Católica, artículu 890.
  9. Catecismu de la Ilesia Católica, artículu 835.
  10. Gunton C, "Christianity among the Religions in the Encyclopedia of Religion", en Religious Studies, Vol. 24, núm. 1, p. 14 (1988).
  11. Catecismu de la Ilesia Católica, artículos 1322-7.
  12. The four Marian dogmas, na web Catholic News Agency.
  13. Agnew J, Deus Vult: The Geopolitics of Catholic Church. Geopolitics, 2004;15(1):39-61. doi:10.1080/14650040903420388.
  14. MacCulloch, Christianity, p. 127.
  15. La cita concreta, tornada al asturianu, ye: "Auquiera qu'apaezca l'obispu, qu'estea allí la xente, asina como auquiera que pueda tar Xesús ta la ilesia universal [katholike]."
  16. Thurston H, "Catholic", en Knight K (ed.). The Catholic Encyclopedia. New York, Robert Appleton Company, 1908.
  17. San Cirilu de Xerusalen, Llectura XXVIII, 26.
  18. Entrada Eastern Orthodoxy na web de la Enciclopedia Británica, britannica.com.
  19. Cánones y decretos del conciliu de Trento, na web history.hanover.edu.
  20. Decretos del Primer Conciliu Vaticanu na web papalencyclicals.net.
  21. Decretos del Conciliu Vaticanu II na web papalencyclicals.net.
  22. Entrada Roman Catholic na Catholic Encyclopedia (newadvent.org).
  23. 23,0 23,1 Catecismu de la Ilesia Católica, artículos 880-3.
  24. Van Hove A, Hierarchy, na Catholic Encyclopedia. New York, Robert Appleton Company, 1913.
  25. Pelikan J, Christian Tradition: A History of the Development of Doctrine, Volume 4: Reformation of Church and Dogma (1300-1700), p. 114. University of Chicago Press, 1985. ISBN 978-0-226-65377-8
  26. Feduccia R (ed), Primary Source Reading in Catholic Church History, p. 85. Saint Mary's Press, 2005. ISBN 978-0-88489-868-9
  27. Vatican City State - State and Government, na web vatican.va.
  28. Duffy, p. 416.
  29. Duffy, p. 417-8.

BibliografíaEditar

  • Duffy, Eamon, Saints and Sinners, a History of the Popes. Yale University Press, 1997. ISBN 0-300-07332-1.
  • MacCulloch, Diarmaid. Christianity: The First Three Thousand Years. Viking, 2010. ISBN 978-0-670-02126-0. Publicáu orixinalmente, col nome, A History of Christianity, por Allen Lane.
  • O'Collins, Gerald; Farrugia, Maria. Catholicism: The Story of Catholic Christianity. Oxford University Press, 2003. ISBN 978-0-19-925995-3.

Enllaces esternosEditar